سنگ نگاری و زمین‌شیمی کانسنگ های بازماندی بوکت، شمال خاور عجب شیر، استان آذربایجان شرقی، ایران

 

سنگ­نگاری و زمین‌شیمی کانسنگ­های بازماندی بوکت، شمال خاور عجب­شیر، استان آذربایجان ­شرقی، ایران

هادی خلیل­زاده1، علی اصغر کلاگری2*، علی عابدینی3 و حسین رحیمپور بناب1

چکیده

افق بازماندی بوکت، در 15 کیلومتری شمال خاور عجب­شیر در استان آذربایجان­شرقی واقع است. این افق به شکل عدسی­های چینه­سان در طول مرز بین سنگ­های کربناتی سازند روته (پرمین میانی- بالایی) و الیکا (تریاس) توسعه یافته­ است. کانسنگ­های درون این افق بافت­های پلیتومرفیک، ریزدانه، میکروائوییدی، شبه‌پورفیری، ائوییدی، پیزوییدی، شبه‌برشی­ و گرهکی نشان می­دهند. براساس داده­های زمین‌شیمیایی، کانسنگ­های این افق به 5 نوع، 1) لاتریت فریتی، 2) لاتریت بوکسیتی، 3) لاتریت کائولینیتی، 4) کائولینیت فریتی و 5) لاتریت تفکیک شدند. مقایسه الگوی توزیع عناصر در یک نیمرخ انتخابی دلالت بر نقش مؤثر Al و Ti در توزیع و تمرکز Zr، Ga، Nb، Th، V و HREEs در کانسنگ­ها دارد. تلفیق داده­های حاصل از مطالعات سنگ‌نگاری و زمین‌شیمیایی نشان می­دهد که کانسنگ­ها منشأ برجازاد دارند. افزون بر این، عواملی مانند تغییرات شیمی محلول­های درگیر در هوازدگی، تثبیت در فازهای نوریخت (نئومورف)، حضور در فازهای کانیایی مقاوم، ناهمگنی سنگ آغازین(پروتولیت)، اختلاف در میزان شدت هوازدگی، و فرایندهای جذب سطحی همراه با زهکشی ضعیف، دیاژنز، فشارهای دینامیکی و نوسان سطح سفره آب­های زیرزمینی نقش مهمی در توزیع عناصر و توسعه کانسنگ­ها در این افق داشته­اند. بارزترین ویژگی زمین‌شیمیایی کانسنگ­ها (به‌استثنای لاتریت کائولینیتی) تحرک بیشتر LREEs نسبت به HREEs در طی فرایندهای هوازدگی است. این رفتار غیر عادی در این افق، می­تواند با عواملی مانند اختلاف در پایداری کانی­های اولیه حامل REEs، تغییر pH ( از7/6 تا 8/7) محلول­های هوازده کننده و  درجه متوسط تکاملی نیمرخ مرتبط باشد.

کلیدواژه­ها: عجبشیر، بوکت، لاتریت، توزیع عناصر، افق بازماندی.

1دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. 

3گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.  

تاریخ دریافت: 01/ 04/ 1389

تاریخ پذیرش: 30/ 11/ 1389

*نویسنده مسئول: علی اصغر کلاگری؛ calagari@tabrizu.ac.ir E-mail: