تحلیل فرسایشی و زمین‌ریخت‌شناختی حوضه های زهکشی در مخروط آتشفشانی دماوند

 

تحلیل فرسایشی و زمین‌ریخت‌شناختی حوضه­های زهکشی در مخروط آتشفشانی دماوند

بهرام آزادبخت 1* و مژگان زارعی‌نژاد 2

تاریخ دریافت: 02/09/1389                  تاریخ پذیرش: 28/10/1390

چکیده

آب در طبیعت به صورت­های گوناگون سبب فرسایش می‌شود و بر حسب آنکه چگونه در سطح زمین جاری شود، لندفرم­های گوناگونی را ایجاد می­کند. اگر چه آب در طبیعت خود عامل شکل­زایی است، ولی در اثر ریخت‌شناسی (مورفولوژی) سطح زمین، جریان می­یابد. تفاوت توپوگرافی سطحی زمین و در پی آن حرکت آب روی آن، سبب به وجود آمدن  زیرحوضه‌ها می­‌شود. برای شکل­شناسی و ریخت‌سنجی مخروط آتشفشان دماوند، باید حوضه­های زهکشی منطقه شناسایی شود. بنابراین، در این نوشتار با تکیه بر شاخص‌های اصلی شامل خطوط منحنی­میزان با فواصل 10 متر، شبکه آبی (رودخانه اصلی، فرعی وآبراهه­های اصلی و فرعی)، نقشه DEM منطقه، نقشه شیب، جهت شیب و تصاویر ماهواره­ای، 5 حوضه زهکشی شناسایی شد. پس از آن  مساحت، محیط، طبقه­بندی ارتفاعی برای رده­بندی لندفرم­های ریخت‌شناختی در سطوح مختلف، محاسبات هیپسومتری، تراکم زهکشی و... در نرم‌افزار ArcGIS محاسبه شد. مخروط آتشفشان دماوند با ارتفاعی بیش از 5000 متر از سطح دریا، دامنه­هایی بسیار سخت گذر دارد. هدف  این نوشتـــــار این است که با استفـــــاده از تصــــــاویر ماهــــــواره­ای  ASTER  و  SPOT و تحلیل اطلاعات در محیط GIS ، تأثیر وضعیت حوضه­های زهکشی منطقه برروی چگونگی فرسایش و پیدایش شکل‌های زمین‌ریخت‌شناختی شناسایی شود.

کلیدواژه­ها: زمین‌ریخت‌شناسی، تصویر ماهواره­ای، دماوند، فرسایش، لندفرم، حوضه زهکشی

1 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرری،  تهران، ایران

2دکترا، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

* نویسنده مسئول: بهرام آزادبخت؛ E-mail: azadbakht142@yahoo.com