کانی سازی و زمین شیمی عناصر خاکی کمیاب افق لاتریتی حیدرآباد، جنوب ارومیه، استان ‏آذربایجان غربی

 

کانی­سازی و زمین­شیمی عناصر خاکی کمیاب افق لاتریتی حیدرآباد، جنوب ارومیه، استان آذربایجان ­غربی

صمد علیپور1*، علی عابدینی1 و شهلا ابدالی2

تاریخ دریافت:  04/ 05/ 1391              تاریخ پذیرش: 25/ 09/ 1391

چکیده

افق لاتریتی حیدرآباد در فاصله 65 کیلومتری جنوب شهرستان ارومیه، استان آذربایجان غربی قرار دارد. این افق به شکل چینه­سان درون سنگ­های کربناتی سازند روته (پرمین بالایی) توسعه یافته است. بر پایه مطالعات سنگ­نگاری و کانه­نگاری، کانسنگ­های این افق بافت­های میگروگرانولار، پورفیری دروغین، جریانی- کلومورفی، ماکروپیزوییدی، پان‌ایدیومورفیک- گرانولار، اسپاستوییدی، پلیتومورفیک، گرهک‌دار (نودولار) و اُاُییدی و یک منشأ برجازا دارند. با توجه به مطالعات کانی­شناسی، کانسنگ­های این افق شامل کانی­های دیاسپور، کرندوم، هماتیت، مگنتیت، گوتیت، روتیل، پاراگونیت، مارگاریت، آمسیت، برتیرین، مونت­موریلونیت، کلریت، کلریتویید، مسکوویت - ایلیت، کوارتز پیریت، انیدریت، کلسیت و دولومیت هستند. حضور مقادیر بالای کانی‌های سیلیکاتی نشاندهنده نارس بودن و سامانه زهکشی ضعیف در طی تکوین این افق بازماندی است. نتایج تجزیههای شیمیــــــایی نشــــــان می­دهد که بی­هنجاری­های Eu و Ce در کانسنگهای لاتریتی بهترتیب بازه­ای از 67/0تا 74/2 و  86/0 تا 16/2 دارند. محاسبات مقادیر ضریب غنی­شدگی عناصر در دو پروفیل انتخابی آشکار می­کند که دو فرایند شستشو و تثبیت، تنظیم‌کننده­های اصلی تمرکزات REEs در کانسنگ­های این افق هستند. نتایج بهدست آمده از مطالعات کانی­شناسی و زمین­شیمیایی نشان از آن دارند که تغییرات pH محلول­های هوازده کننده، نوسانات سطح سفره آب­های زیرزمینی، شدت دگرسانی، عملکرد سنگ بستر کربناتی به عنوان یک سد زمین­شیمیایی، جذب سطحی و روبش نقش مهمی در پراکندگی عناصر کمیاب خاکی در این نهشته داشته­اند. ضرایب همبستگی میان عناصر نشان می­دهد که فسفات­های ثانویه، روتیل و مسکوویت- ایلیت میزبانان احتمالیREEs در کانسنگ­ها هستند.

کلیدواژه‌ها: لاتریت،کرندوم، کانیسازی، حیدرآباد، ارومیه.

1دانشیار، گروه زمین­شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2کارشناسی ارشد، گروه زمین­شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

 *نویسنده مسئول: صمد علیپور؛  E-mail: s.alipour@urmia.ac.ir