سنگ‌شناسی گدازه‌های زیردریایی منطقه حیران در شمال خاور اردبیل به عنوان مطالعه موردی از ‏نوار باز شدگی حاشیه جنوبی دریای خزر

 

سنگ‌شناسی گدازه­های زیردریایی منطقه حیران در شمال خاور اردبیل  به عنوان مطالعه موردی از نوار باز شدگی حاشیه جنوبی دریای خزر

یوسف وثیق1*، علی درویش‌زاده2، منصور وثوقی عابدینی3 و  محمدهاشم امامی4

تاریخ دریافت: 17/10/1390           تاریخ پذیرش: 14/05/1391

چکیده

منطقه حیران در شمال خاور اردبیل و جنوب باختر دریای خزر واقع شده است. شواهد صحرایی نشان‌دهنده فعالیت­های آتشفشانی زیردریایی در این منطقه است. ترکیب کلی این سنگ‌ها، بازالتی بوده و برونزدهایی از گدازه‌های بالشی (پیلولاوا)، منشور، دایک و روانه­های گدازه­ای در نقاط متعدد نشان‌دهنده وجود آثار پوسته اقیانوسی در این منطقه است. مطالعات صورت گرفته در نقاط دیگری از حاشیه جنوبی دریای خزر و تشابه ساختاری و سنگ‌شناسی منطقه حیران با این مناطق می­تواند تأییدکننده این نکته باشد که منطقه حیران دنباله بازشدگی حاشیه جنوبی دریای خزر است. سن سنگ‌های آتشفشانی زیردریایی منطقه به کرتاسه پایانی تا ائوسن نسبت داده می­شود. سنگ‌های مورد مطالعه از نظر ویژگی‌های سنگ‌نگاری در طیفی از آندزی‌بازالت تا اولیوین بازالت قرار داشته به سری آلکالن تعلق دارند. جایگاه زمین‌ساختی- ماگمایی این گدازه‌ها به حوضه پشت کمان مربوط است. منشأ ماگمای سازنده این سنگ­ها به گوشته سنگ‌کره‌ای زیرقاره مربوط بوده و در رابطه با فرایند فرورانش احتمالاً در یک محیط فرافرورانش (سوپراسابداکشن) تشکیل شده­اند. بسته شدن اقیانوس سوان ـ آکرا ـ قره‌داغ سبب تشکیل حوضه حاشیه­ای جنوب دریای خزر به صورت یک حوضه پشت کمانی در کرتاسه بالایی تا اواسط پالئوژن شده است. گدازه­های زیردریایی منطقه حیران احتمالاً از بقایای فعالیت­های آتشفشانی در این حوضه حاشیه­ای هستند.

کلیدواژه‌ها: گدازه بالشی، حوضه پشت‌کمان، اقیانوس سوان ـ آکرا ـ قره‌داغ، حیران، اردبیل، دریای خزر

1دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2استاد، گروه مهندسی معدن، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران

3دانشیار، گروه زمین‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4دانشیار، گروه زمین‌شناسی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران

*نویسنده مسئول: یوسف وثیق؛  yousefvasigh@yahoo.com   E-mail: