بررسی و مقایسه آتشفشان‌های میوسن- کواترنری در شمال باختر ایران، قفقاز کوچک و جنوب خاور ‏آناتولی: ژئوشیمی،‌ خاستگاه و جایگاه زمین‌ساختی

 

بررسی و مقایسه آتشفشان­های میوسن- کواترنری در شمال­ باختر ایران، قفقاز کوچک و  جنوب خاور آناتولی: ژئوشیمی،‌ خاستگاه و جایگاه زمین‌ساختی

جلیل قلمقاش 1*  و  راضیه چهارلنگ 2

تاریخ دریافت:  21/ 05/ 1391                   تاریخ پذیرش: 09/ 11/ 1391

 

چکیده

در این نوشتار آتشفشان­های سهند، آرارات، نمروت، سوفان، تندورک و قفقاز کوچک با سن میوسن پایانی- کواترنری در منطقه برخورد صفحات قاره‌ای عربی- اوراسی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. این آتشفشان­ها در چند مرحله مواد آذرآواری و جریان‌های گدازه‌ای با ترکیب بازالتی تا ریولیتی را فوران کرده­اند. این سنگ­های آتشفشانی ماهیت کالک‌آلکالن (سهند) تا آلکالن (تندورک) دارند. تهی­شدگی از عناصر Nb، Ta، Ti، Y و غنی‌شدگی عناصر Rb، Ba، K، Sr، Th در نمودارهای چندعنصری بهنجارشده با ترکیب گوشته اولیه از ویژگی‌های ژئوشیمیایی معمول در این سنگ‌های آتشفشانی است. همچنین غنیشدگی از LREE نسبت به HREE در نمودارهای الگوی پراکندگی عناصر خاکی کمیاب بهنجارشده با کندریت همه سنگ‌های آتشفشانی منطقه نمایان است. غنی­شدگی سنگ‌های آتشفشانی سهند و قفقاز کوچک از LREE و تهی‌شدگی بیشتر آنها از HREE (نسبت به دیگر سنگ‌های آتشفشانی مورد مطالعه)، نشانگر تشکیل ماگمای مادر آنها از ذوب ‌بخشی سنگ‌های گارنت لرزولیتی گوشته است. بر خلاف آنها، سنگ‌های آتشفشانی خاور آناتولی از ذوب بخشی سنگ‌های گوشته‌ای با ترکیب اسپینل لرزولیت ایجاد شده­اند. وجود بی‌هنجاری منفی عناصر Nb و Ta در نمودارهای چندعنصری بهنجارشده با گوشته اولیه، نشانگر وجود مؤلفه‌ ژئوشیمیایی مربوط به محیط فرورانش پیش از برخورد در ماگمای مادر سنگ‌های آتشفشانی مورد مطالعه است. مقادیر بالای عناصر La، Th، Ce و Rb در سنگ­های آتشفشانی مورد مطالعه نشانگر آلودگی پوسته­ای است که در اثر جایگیری ماگماهای یادشده در پوسته و رخداد فرایند‌های همزمان هضم، تبلوربخشی و آلایش با مواد پوسته‌ای ایجاد شده­اند.

کلیدواژه­ها: میوسن- کواترنری، کالک‌آلکالن، پس ­از برخورد، سهند، قفقاز کوچک، خاور آناتولی، ­ترکیه.

1 استادیار، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

*نویسنده مسئول: جلیل قلمقاش؛ E-mail: ghalamghash@yahoo.com