رهیافت‌های فلززایی و اکتشافی از داده‌های ایزوتوپی رنیم (‏Re‏) و اُسمیم (‏Os‏) در کانسارهای مس ‏پورفیری کرمان ‏

 

رهیافت­های فلززایی و اکتشافی از داده­های ایزوتوپی رنیم (Re) و اُسمیم (Os) در کانسارهای مس پورفیری کرمان

سارا لعلی‌فاز1، بهنام شفیعی2*، غلامحسین شمعانیان2 و  حسین تقی‌زاده3

تاریخ دریافت: 12/09/1390                  تاریخ پذیرش: 13/06/1391

چکیده

پژوهش حاضر اولین گزارش از داده­های ایزوتوپی رنیم و اُسمیم در سولفیدهای مس- آهن ژرف‌زاد (کلکوپیریت و پیریت) کانسارهای مس پورفیری کرمان است. هر چند که در این مطالعه مجموعه داده محدود بود، ولی تفسیر آنها به شناخت منبع احتمالی فلز برای کانی­سازی در سامانه پورفیری کمک کرده است. بر پایه این پژوهش، مقدار 188Os/187Os آغازین در این کانسارها از کمینه 1/0تا بیشینه 10 ثبت شد که این دامنه تغییرات برای نسبت یادشده بسیار بزرگ­تر از دامنه آشکارشده در کانسار مس پورفیری شیلی (15/0 تا 2/5) است. ثبت مقادیر غیررادیوژن تا بسیار رادیوژن از اُسمیم آغازین در سولفیدهای اولیه کانسارهای مس پورفیری کرمان ناهمگنی ایزوتوپی و گوناگونی در منبع فلز برای کانی­سازی در این کانسارها را آشکار ساخته است. ثبت مقادیر غیررادیوژن از 188Os/187Os آغازین (15/0-10/0) در سولفیدهای کانسارهای میدوک و نوچون، در محدوده مقادیر جبه­ای (15/0-13/0)، نشان­دهنده نقش بنیادین سیال‌های گرمابی کانه­ساز مشتق‌شده از ماگمای جبه­ای (توده نفوذی) در تأمین فلز مورد نیاز برای کانی­سازی در این کانسارهاست. در مقایسه، انحــــــراف بسیار بزرگ دیدهشـــــده در مقــــادیر 188Os/187Os آغازین سولفیدهای کانسارهای کرور (10) و آبدر (1) از مقادیر جبه­ای سهم بیشتر منابع پوسته­ای (قاره­ای) نسبت به منابع جبه­ای را در تأمین فلز برای کانی­سازی مس پورفیری در این کانسارها نشان می­دهد. کانسار سرچشمه با آشکار کردن مقادیر کم رادیوژن از نسبت اُسمیم آغازین در سولفیدهای پتاسیک (22/0) نسبت به سولفیدهای فیلیک (79/0) دخالت هر دو منبــــــع جبه­ای و پوسته­ای را در تأمین فلز برای کانی­سازی نشان می­دهد. هر چند که نقش پوسته در طی مراحل پایانی کانی­سازی پراهمیت­تر بوده است. رونــــــــد کلی دیـــــــدهشده در رادیوژن­ترشدن مقادیر 187Os/188Os از کانسارهای پُرعیار میوسن میانی به کانسارهای کم‌عیار جوان‌تر (میوسن بالایی- پلیوسن) در کمربند مس پورفیری کرمان به دخالت فزاینده منابع پوسته­ای در زایش ماگماهای نیمه­بارور تا نابارور جوان و همچنین در تأمین فلز برای کانه­زایی­های ضعیف همراه نسبت داده‌شده است. این ارتبـــــاط می­تواند به عنوان کلیدی برای شناسایی و اکتشاف کانسارهای مس پورفیری با عیارهای اقتصادی پیشنهاد شود؛ کانسارهایی که سهم بیشتری از منبع جبه­ای را در تشکیل ماگمای مولد و همچنین فلز مورد نیاز برای کانی­سازی در سامانه پورفیری به ارث برده­اند.

کلیدواژه‌ها: ایزوتوپ اسمیم، مس پورفیری، کرمان، فلززایی، اکتشاف.

1کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

2استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

3کارشناسی ارشد، امور اکتشافات و مهندسی توسعه، مجتمع مس سرچشمه، شرکت ملی صنایع مس ایران، رفسنجان، ایران

*نویسنده مسئول: بهنام شفیعی؛ E-mail: behnam.shafiei@gmail.com