ارزیابی آلودگی فلزات سنگین در خاک منطقه معدن متروکه سرب- روی آی‎قلعه‎سی، جنوب خاور تکاب

 

ارزیابی آلودگی فلزات سنگین در خاک منطقه معدن متروکه سرب- روی آیقلعهسی، جنوب خاور تکاب

بهناز دهرآزما1*، آمنه آذرپیکان2، سروش مدبری3 و علیرضا سیاره4

تاریخ دریافت: 14/05/1391                    تاریخ پذیرش:  23/02/1392

چکیده

خاک یکی از مهمترین اجزای لیتوسفر بوده و به عنوان بخشی از اکوسیستم نقش بسیار مهمی در چرخه حیات ایفا میکند. هدف از این تحقیق ارزیابی تأثیر کانهزایی و معدن متروکه سرب- روی آیقلعهسی بر نحوه توزیع فلزات سنگین و آلودگی خاک منطقه است. در این راستا 4 نمونه از خاک حاصل از باطلههای رها شده در اطراف معدن متروکه و 23 نمونه خاک برجا در کل حوضه آبریز مورد مطالعه، از عمق 5 تا 25 سانتی‌متری با در نظر گرفتن چینهشناسی منطقه و فاصله از معدن متروکه، برداشت شد. نمونه‏های خاک حاصل از باطله و خاک برجـــای منطــــــقه توسط پلاسمای جفــــــت شـــده القایی (ICP-OES) برای تعیین غلظت فلزات سنگین (Pb، Zn، As، Cd، Cuو Ag) آنالیز شدند. نتایج نشـــان میدهند که متــوسط غلظت فلزات Pb (9187/2)، Zn  (9392/3)، As (630/8)،  Cd  (0/2)،  Cu  (9/1005) و Ag (1/61)، برحسبmg/kg  در نمونههای خاک حاصل از باطلهها نسبت به متوسط خاک جهانی، بهجز Cd و نسبت به استاندارد خاک هلند بهجز Ag بالا است. در نمونههای خاک اطراف معدن نیز غلظت فلزات بالا است و با دور شدن از رگه معدنی و معدن متروکه از غلظت آنها کاسته میشود. در نمونههای شاهد غلظت فلزات Pb، Zn، As و Ag نسبت به متوسط خاک جهانی و استاندارد کشور هلند بالا است که این امر نشان دهنده بالا بودن غلظت زمینه این عناصر در منطقه می‏باشد. خاک منطقه از نظر شاخصهای زمینانباشت، ضریب غنیشدگی، ضریب آلودگی و درجه آلودگی و شاخص بار آلودگی برای عناصر Pb و Zn در اطراف محدوده معدنی دارای آلودگی بالا تا بینهایت است. بر اساس ضریب همبستگی، عناصر Pb، Zn، Cu و Ag دارای همبستگی بالایی هستند.

کلیدواژهها: فلزات سنگین، آلودگی، معدن متروکه، سرب و روی، آی‎قلعه‎سی

1 دانشیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

3 استادیار، دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 کارشناسی ارشد، سازمان زمین‎شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

*نویسنده مسئول: بهناز دهرآزما؛ Behnaz_dahrazma@shahroodut.ac E_mail: