تعیین منشأ و پراکندگی آرسنیک در آب های زیرزمینی دشت راین (جنوب خاور کرمان) با استفاده از تکنیک های آماری

 

تعیین منشأ و پراکندگی آرسنیک در آب­های زیرزمینی دشت راین (جنوب خاور کرمان) با استفاده از تکنیک­های آماری

یلدا نظری1*   و  احمد عباس نژاد2

تاریخ دریافت: 17/11/1390                 تاریخ پذیرش: 30/04/1392

چکیده

دشت راین با گستردگی حدود 1900 کیلومتر مربع بخشی از حوزه آبریز کویر لوت به‌شمار می‌آید که درحاشیه جنوب باختری کویر لوت و دامنه خاوری کوه هزار و به فاصله حدود 110 کیلومتری جنوب خاوری کرمان قرار گرفته است. این منطقه از در محـــــدوده´ 13˚, 57  تا ´ 54, ˚57 طـــــول خــــــاوری و ´23 , ˚ 29  تا ´52 , ˚ 29 عرض شمالی قرار دارد. ارتفاع متوسط آن از سطح دریا حدود 2600 متر است.  با توجه به قرارگیری منطقه در مجاورت کمربند آتشفشانی ارومیه- دختـــــر و نقش فــــوران­ها و سنگ­های آتشفشانی و فعالیت­های گرمابی در تمرکز آرسنیک و اهمیت این عنصر در محیط زیست، مطالعه روی آرسنیک در آب­های زیرزمینی دشت انجام گرفت. در این مطالعه به‌منظور ارزیابی پراکندگی و منشأ آرسنیک، از 29 منبع آب زیرزمینی (چشمه، قنات و چاه) نمونه­برداری شد و غلظت As،کاتیون­ها و آنیون­های اصلی (Na+،  K+،Ca2+ ،Mg2+ ، Cl-، SO4- ، HCO3-  فلوراید، نیترات  و پارامترهای EC، TDS، قلیاییت و سختی­کل در  نمونه­های آب تعیین شد. بر پایه این داده­ها، نقشه هم غلظت و نمودار همبستگی رسم شدند و سپس با روش­های آزمون مؤلفه اصلی(PCA) و تجزیه خوشه‍‌ای (CA) مورد تجزیه و تحلیل­های آماری قرارگرفتند.تغییرات غلظت آرسنیک در منطقه میان ppb 0/1 تا ppb 204/8  با میانگین ppb 20/96 است. بر پایه تجزیه و تحلیل آماری، آرسنیک در منطقه با pH همبستگی مثبت نشان می­دهد. دو عامل اصلی تزریق آب­های گرمابی به سفره آب زیرزمینی و واجذبی از اکسید و هیدرواکسیدهای آهن به عنوان عوامل افزایش غلظت آرسنیک در این دشت معرفی می­شوند.

   کلید واژه‌ها: آرسنیک، آب زیرزمینی، دشت راین، کمربند آتشفشانی ارومیه – دختر

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین­شناسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران   

 2 دانشیار، گروه زمین­شناسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

* نویسنده مسئول: یلدا نظری ؛  E-mail:yalda.nazari20@gmail.com