ژئوشیمی و پتروژنز سنگ‌های آداکیتی پرسیلیس ترشیری، منطقه شاه‌سلیمان‌علی (جنوب باختر بیرجند- خاور ایران)

 

ژئوشیمی و پتروژنز سنگ‌های آداکیتی پرسیلیس ترشیری، منطقه شاه‌سلیمان‌علی (جنوب باختر بیرجند- خاور ایران)

پوریا کتابی1*، سید سعید محمدی2 و محمد حسین زرین‌کوب2

 

تاریخ دریافت: 06/08/1391                      تاریخ پذیرش: 23/02/1392

چکیده

فعالیت­های ماگمایی ترشیری منطقه شاه‌سلیمان‌علی در جنوب باختر بیرجند، در بخش خاوری لوت به صورت سنگ­های آذرآواری گدازه­ای و نیمه‌ژرف بروز کرده­­اند. سنگ‌های آذر‌آواری شامل انواع توف، آگلومرا و برش و سنگ­های آتشفشانی شامل آندزیت، تراکی‌آندزیت و داسیت  هستند. بافت اصلی این سنگ­ها را پورفیری و گلومروپورفیری با خمیره ریزبلورین تا شیشه­ای تشکیل می­دهند. درشت‌بلور­های اصلی در آندزیت­ها شامل پلاژیوکلاز، هورنبلند با حاشیه سوخته و بیوتیت  و در داسیت­ها شامل کوارتز، پلاژیوکلاز، آلکالی‌فلدسپار و بیوتیت هستند. دیوریت­های پورفیری تنها سنگ­های نیمه‌ژرف منطقه را تشکیل می­دهند. دگرسانی سریسیتی، کربناتی و  پروپیلیتیک در این سنگ­ها رایج هستند. این سنگ­ها دارای  9/61-8/56 درصدSiO2 ،16.5-18.1  درصد Al2O3، Sr بالا (990-660 پی‌پی‌ام)، نسبت بالای Sr/Y ( 40.6-54.6 پی‌پی‌ام) و مقادیر پایین Y (16.1-19.7پی‌پی‌ام) هستند که نشـــــــان‌دهنده­ ویژگی­های آداکیتی آنها می­باشند. ویژگی­های ژئوشیمیایی نمونه­های منطقه با آداکیــــت­های پرسیـــــلیس    MgO =0.5-2.2%wt  , Na2O+K2O <11%wt)    (Sr <1100 ppm, همخوانی دارد. همچنین این سنگ­ها از عناصر LILE و LREE غنی‌شدگی نشان می­دهند و دارای تهی‌شدگی نسبی از عناصر انتخابی  HFSE  مانند Nb وTi هستند. الگوی شدید جدایشی در REE و نیز مقادیر پایین HREE و Y ممکن است به دلیل وجود گارنت و یا آمفیبول در پسامانده جامد ماگمای این سنگ­ها باشند. همچنین مقادیر بالای استرانسیم و بی­هنجاری منفی تانتالیم، نیوبیم و تیتانیم می­تواند نشانگر عدم حضور پلاژیوکلاز، وجود اکسیدآهن و تیتان در تفاله­ باقیمانده ذوب باشد. ویژگی­های ژئوشیمیایی سنگ­های منطقه نشان می­دهند شکسته شدن صفحه اقیانوسی فرورونده و ذوب باقیمانده­ این صفحه موجب تولید ماگماتیسم آداکیتی این منطقه شده ­است.

کلیدواژه‌ها: ژئوشیمی، پتروژنز، آداکیت، شاه‌سلیمان‌علی، جنوب باختری بیرجند، خاور لوت.

1دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

*نویسنده مسئول: پوریا کتابی؛E-mail: Pouryaketabi@yahoo.com