کانی شناسی و ژئوشیمی عناصر فرعی دارای پتانسیل محیطی خطرناک (PHTEs) نهشته‌های زغال سنگی منطقه اولنگ، البرز خاوری

 

کانی­شناسی و ژئوشیمی عناصر فرعی دارای پتانسیل محیطی خطرناک (PHTEs) نهشته‌های زغال­سنگی منطقه اولنگ، البرز خاوری

زهرا سلیمانی‌مارشک 1 و نادر تقی پور2*

تاریخ دریافت: 14/10/1391                        تاریخ پذیرش: 20/08/1392

 

چکیده

منطقه اولنگ در فاصله 70 کیلومتری شمال خاوری شاهرود واقع شده است. این منطقه در ناودیس اولنگ ـ قشلاق قرار دارد و جزو حوضه زغالی البرز خاوری است. مشاهدات میکروسکوپی، آنالیز اشعه مجهول(XRD)  نمونه زغال­سنگ و خاکستر آن و همچنین آنالیز نقطه­ای (EDX) و تصاویر تهیه شده توسط میکروسکوپ الکترونی (SEM) از زغال­سنگ نشان‌دهنده حضور کانی­های کائولینیت، کوارتز، سیدریت، پیریت، بیوتیت، ایلیت، آناتاز و کلریت در لایه­های زغال­سنگی معادن منطقه اولنگ است. پیریت در این لایه­ها از دو نوع اولیه (فرامبوییدال و شکل­دار) و ثانویه (پرکننده رگه­ها، رگچه­ها و حفرات سلولی یا جانشین شده) است. فراوانی کنکرسیون­های سیدریتی (اولیه) و نبود کانی­های سولفاتی مانند ژیپس در این زغال­سنگ­ها نشان می­دهد که لایه­های زغال­سنگی منطقه اولنگ اساساً تحت شرایط غیر دریایی یا حداقل تحت تأثیر باتلاق­ها یا آب­های سازندی با مقدار سولفات کم نهشته شده­اند. بررسی مقدار 15 عنصر دارای پتانسیل محیطی خطرناک  (PHTEs) بر حســـــــب PPM شـــــــامل  (, (Sn-4.87(, (Mo-19.56( (Mn-1600 ,( (Cu-129.3  ,(, (Cr-161.1(, (Co-51.32 ((Ba-1054.7  ,((P-6500 ,(, (Zn-101.78((V-323.9 ,(, (U-9.45( (Th-27.6 ,(, (Tl-1.36( (Pb-48 ,((Ni-139.7 در خاکستر نهشته­­های زغال­سنگی منطقه اولنگ و مقایسه آنها با مقدار این عناصر در خاکستر زغال­سنگ­های جهان، شیل­ها، خاک­ها و نیز با عدد کلارک پوسته نشان می­دهد که زغال­سنگ­های منطقه اولنگ غنی از عناصر Mn, Mo, U, Pb, Zn و P هستند و تمرکز این عناصر در این زغال­سنگ­ها، خطرناک است.

کلیدواژه‌ها: زغال­سنگ، اولنگ، عناصر فرعی دارای پتانسیل محیطی خطرناک، البرز خاوری.

1کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران

2استادیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران

*نویسنده مسئول: نادر تقی‌پور؛ E-mail: taghipour@du.ac.ir