کانی‌شناسی و زمین‌شیمی کرومیتیت‌های چشمه‌بید(نیریز) به منظور تعیین جایگاه زمین‌ساختی

 

کانی‌شناسی و زمین‌شیمی کرومیتیت‌های چشمه‌بید(نیریز) به منظور تعیین جایگاه زمین‌ساختی

بتول تقی‌پور1، مصطفی نژادحداد2*، محمدعلی مکی‌زاده3، موسی نقره‌ییان4 و  پروین رحیمی5

تاریخ دریافت: 10/06/1392                           تاریخ پذیرش: 15/02/1393

چکیده

سنگ‌های دونیتی و‌هارزبورگیتی سرپانتینیتی شده افیولیت‌های شمال باختر نیریز به سن کرتاسه پسین، میزبان انبانه‌های کرومیتیتی در معدن چشمه‌بید هستند. این کرومیتیت‌ها به صورت توده‌های عدسی شکل در اندازه‌های مختلف و به دنبال یکدیگر قرار دارند. مهم‌ترین بافت‌های قابل مشاهده شامل بافت‌های توده‌ای، گرهکی، دانه پراکنده و لایه‌ای است که نشان‌دهنده ته‌نشست از یک ماگمای در حال سرد شدن هستند. بررسی‌های کانی‌شناسی نشان‌دهنده ذوب پیروکسندر پریدوتیت میزبان و رشد دوباره بلورهای الیوین در بخش غلاف دونیتی است. شیمی‌کانی کرومیت بیانگر عدد کروم بالا(72 تا 77)، عدد منیزیم بالا(62 تا 69) و مقدار TiO2 پایین(04/0 تا 14/0 درصد) در کرومیتیت‌های معدن چشمه‌بید است که قابل مقایسه با کرومیتیت‌های تشکیل شده از ذوب درجه بالای گوشته هستند. میانگین مجموع عناصر گروه پلاتین در نمونه‌های این معدن حدود ppb212.85 است که در مقایسه با برخی از توده‌های کرومیتیتی نیریز مانند منطقه تنگ حنا(ppb 1556) بسیار کمتر است و نشان‌دهنده رقیق‌شدگی به دلیل درصد بالاتر ذوب ماگمای مادر کرومیتیت‌های چشمه‌بید است. مقدار عناصر کمیابNi, Co, Zn, Mn, Ga,V در نمونه‌های کرومیتی و غلاف دونیتی دربرگیرنده آنها به ترتیب برابر با 17 تا 24، 466 تا 842، 852 تا 1084، 22 تا 84، 115 تا 171، 852  تا 1220 پی‌پی‌ام است. روند توزیع عناصر کمیاب خاکی و‌ایتریم(REY) در سنگ میزبان و کرومیتیت‌های الگوی U شکل نشان می‌دهد که  مشخص‌کننده واکنش مذاب غنی از مواد فرار و عناصر کمیاب خاکی(منشأ بونینیتی ماگمای مادر) با سنگ میزبان است. بدین ترتیب به‌نظر می‌رسد که کرومیتیت‌های معدن چشمه‌بید نیریز در نتیجه نفوذ ماگمای بونینیتی با منشأ گوشته اولیه و درجه بالای ذوب سنگ میزبان پریدوتیتی در زون بالای فرورانش جزیره کمانی تشکیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها:کرومیتیت، ماگمای بونینیتی، زون بالای فرورانش، معدن چشمه‌بید، نیریز.

1استادیار،گروه علوم زمین، دانشکده علوم، دانشگاه شیراز،‌شیراز، ایران

2دانشجوی دکترا، گروه علوم زمین، دانشکده علوم، دانشگاه شیراز،‌ شیراز، ایران

3استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان،‌ اصفهان، ایران

4استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان،‌ اصفهان، ایران

5کارشناسی ارشد،گروه علوم زمین، دانشکده علوم، دانشگاه شیراز، شیراز، ‌ایران

*نویسنده مسئول:مصطفی نژادحداد؛E-mail:nejadhadad_geo86@yahoo.com