کاربرد روش آماری چندمتغیره برای تفکیک و منشأ عناصر سمی در رسوبات محدوده معدنی مس- طلای چهارگنبد، سیرجان

کاربرد روش­­ آماری چندمتغیره برای تفکیک و منشأ عناصر سمی در رسوبات محدوده معدنی مس- طلای چهارگنبد، سیرجان

 سیدجابر یوسفی1* و علیجان آفتابی2

تاریخ دریافت:  13/ 06/ 1391                          تاریخ پذیرش: 17/ 10/ 1393

چکیده

بررسی­ های عناصر سمی در رسوبات پیرامون معدن مس- طلا چهارگنبد نشاندهنده­ رسوبات با منشأ و عناصر آلاینده مختلف است. برای بررسی منشأ عناصر سمی در رسوبات و جدایش ژئوشیمیایی آنها، 38 نمونه رسوب از نقاط مختلف شامل رسوبات رودخانه­ ای، آبرفت­ های منطقه و رسوبات سد باطله به‌صورت تصادفی از ژرفای 0 تا 5 سانتی­ متر برداشت شد. در رسوبات رودخانه­ ای منطقه، میانگین غلظت نقره ppm 09/0، آرسنیک ppm 82/17، بیسموت ppm 48/0، کادمیم ppm 22/0، کبالت ppm 58/17، مس ppm 49/91، آهن ppm 33/43161، منگنز ppm 83/1152، مولیبدن ppm 97/0، نیکل ppm 5/41، سرب ppm 82/10، گوگرد ppm 484، آنتیموان ppm 3/1، سلنیم ppm 13/0، قلع ppm 05/1، تیتانیم ppm 67/3067، تالیم ppm 35/0، وانادیم ppm 5/126 و روی ppm 82/90 است. در رسوبات سد باطله میانگین غلظت نقره ppm 22/0، آرسنیک ppm 37/28، بیسموت ppm 14/13، کادمیم ppm 26/0، کبالت ppm 88/51، مس ppm 4/1981، آهن ppm 33/81677، منگنز ppm 13/2165، مولیبدن ppm 86/72، نیکل ppm 67/80، سرب ppm 38/191، گوگرد ppm 17/5593، آنتیموان ppm 75/47، سلنیم ppm 66/0، قلع ppm 77/1، تیتانیم ppm 83/2136، تالیم ppm 43/0، وانادیم ppm 75/80 و روی ppm 94/989 است. در این مقاله برای ارزیابی نتایج از روش­ های آماری چندمتغیره شامل آزمون ضریب همبستگی، آزمون مؤلفه­ های اصلی و تحلیل خوشه ­ای استفاده شد. با انجام روش آماری چندمتغیره مشخص شد که در محدوده­ معدن مس چهارگنبد 4 نوع رسوب از دیدگاه ژئوشیمیایی قابل جدایش است. دسته اول شامل رسوبات ناشی از فعالیت­های معدنی است که در مؤلفه اول آزمون مؤلفه­های اصلی توسط عناصر سمی Ag، As، Cd، Co، Cu، Fe، Mo، Pb، Sb، Se، Sn، Tl و Zn مشخص می­ شوند. گروه دوم رسوباتی هستند که فعالیت­ های کانسارسازی بر سنگ منشأ آنها تأثیر نگذاشته است و در مؤلفه دوم آزمون مؤلفه­ های اصلی توسط عناصر Al، Sc، Sr، V، Ta و Ti تعریف می­ شوند. گروه سوم شامل رسوبات طبیعی منطقه است که فعالیت­ های کانسارسازی بر سنگ مادر آنها تأثیر گذاشته است و در مؤلفه سوم آزمون مؤلفههای اصلی با عناصر Bi، Mn و S مشخص شده ­اند. گروه چهارم رسوبات دارای عناصر سمی Cr و Ni هستند که ناشی از هوازدگی سولفیدها و احتمالاً سنگ ­های افیولیتی منطقه هستند.

کلیدواژه­ ها: آزمون مؤلفه ­های اصلی، عناصر سمی، رسوب، معدن مس- طلا، چهارگنبد، سیرجان.

1دانشجوی دکترا، گروه زمین­ شناسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

2استاد، گروه زمین­ شناسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

*نویسنده مسئول: سیدجابر یوسفی؛ E-mail: sjyousefi2012@gmail.com