آلودگی فلزات سنگین و بررسی شاخص های شدت غنی شدگی و ژئوشیمیایی در رودخانه نکارود

آلودگی فلزات سنگین و بررسی شاخص­ های شدت غنی ­شدگی و ژئوشیمیایی در  رودخانه ­نکارود

عباس مقصودی1مجید ونایی2 و محمد یزدی3

تاریخ دریافت: 29/09/1391                  تاریخ پذیرش: 17/10/1393

چکیده

شهرستان نکا با وسعت تقریبی 1865 کیلومتر مربع در شمال ایران و در 21 کیلومتری خاور ساری قرار گرفته است. در محدوده مورد مطالعه نکارود مجموعا 51 نمونه در قالب 4 مقطع برداشت شد که به دو روش تجزیه کامل و تجزیه سه مرحله­ ای (جهت تعیین سهم انسان­ ساخت و سهم طبیعی) مورد تجزیه شیمیایی قرار گرفت. شاخص غنی­ شدگی  (ER)نشان می‌دهد که در تمام مقاطع عناصر نقره، کادمیم و قلع دارای غنی­ شدگی بسیار شدید هستند در صورتی که عنصر روی در مقطع شماره 2 و3 و عنصر سرب در مقطع شماره 3 دارای غنی­ شدگی شدید تا بسیار شدید است و مابقی عناصر دارای غنی­ شدگی متوسط تا مشخص می‌باشند. شاخص ژئوشیمیایی(Igeo) نشان می‌دهد که در تمام مقاطع عناصر نقره و کادمیم دارای آلودگی شدید تا بسیار شدید می‌باشند در حالی که روی دارای آلودگی متوسط تا آلودگی زیاد و ما بقی عناصر دارای آلودگی در حد آلودگی کم تا متوسط است. بیشترین سهم­ انسان­ ساخت در مقطع1(ملاخیل ـ کوهسارکنده ـ جاده معدن نکا چوب) مربوط به عناصر کبالت و نقره و کمترین آن مربوط به عناصر نیکل و آهن می‌باشد. در حالی که در مقطع4 (بزمیل تا لجن لته سفلی) بیشترین سهم­ انسان­ ساخت مربوط به عناصر سرب و نقره و کمترین آن مربوط به عناصر وانادیم، نیکل، مس و روی است. از عوامل کلیدی آلاینده در محدوده مورد مطالعه می‌توان به پساب­ های حاصل از معادن زغال­ سنگ، ایستگاه­ های راه ­آهن و کارخانجات بزرگی همچون کارخانه چوب- کاغذ نکا اشاره نمود. علاوه بر آن و پساب‌های خانگی و صنعتی شهرهای بزرگی همچون نکا می‌تواند مزید بر علت باشد که نتیجه آن آزاد شدن فلزات سنگین و آلودگی‌های زیست­ محیطی باشد.

کلیدواژه‌ها:  فلزات سنگین، آلودگی، نکارود، شمال ایران.

1 استادیار، دانشکده مهندسی معدن و متالورژی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران، ایران

2 کارشناسی‌ارشد، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 استاد، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی،  تهران، ایران

* نویسنده مسئول: عباس مقصودی     a.maghsoudi@aut.ac.ir E-mail: