ساخت و بافت، کانی‌شناسی و مطالعه میانبارهای سیال کانسار روی- سرب – باریت کوه کلنگه، کمربند فلززایی ملایر- اصفهان، جنوب اراک

ساخت و بافت، کانی‌شناسی و مطالعه میانبارهای سیال کانسار روی- سرب  باریت کوه­کلنگه، کمربند فلززایی ملایر- اصفهان، جنوب اراک

حمید پیرنجم­الدین1، ابراهیم راستاد2 و عبدالرحمان رجبی3

تاریخ دریافت:  04/ 08/ 1395                                         تاریخ پذیرش: 21/ 03/ 1396

چکیده

کانسار روی- سرب- باریت کوه­کلنگه با سنگ میزبان کربناته در توالی آواری- کربناته کرتاسه زیرین حوضه جنوب اراک و در بخش میانی کمربند فلززایی ملایر- اصفهان در حوضه کششی پشت کمانی تشکیل شده است. کانه ­زایی به‌صورت هم­روند با لایه‎بندی در بخش بالایی سنگ‌آهک خاکستری اربیتولیندار (واحد Kl) در زیر واحد شیل- مارن با میانلایه سنگآهک نازک لایه (واحد Ks) به سن آپسین رخ داده است. کانی‌های سولفیدی شامل اسفالریت، گالن و پیریت هستند و فراوان‌ترین کانی غیر سولفیدی باریت است که با کوارتز، کلسیت و دولومیت همراهی می‎شود. ساخت و بافت ماده معدنی به‌صورت برشی، جانشینی، رگه- رگچه­ ای، لامینه- پراکنده و باریت توده­ ای همراه با سولفید است. دگرسانی‌های سیلیسی­­- کربناتی شدن (کلسیتی- دولومیتی) اصلی­ ترین دگرسانی‌های همراه با کانه­ زایی به شمار می ­روند. میانبارهای سیال مطالعه شده در کانسار را می­ توان به دو نوع تقسیم کرد. میانبارهای نوع اول، دوفازی غنی از مایع با شکل‌های کروی و بیضوی و آمیبی، میانگین دمای همگنشدگی آنها 206.8 درجه سانتی‌گراد و میانگین درجه شوری 8.3 درصد وزنی معادل NaCl و میانبارهای نوع دوم، سه‌فازی (دو فاز مایع آب و CO2 و یک فاز بخار) با شکل‌های کروی و بیضوی، میانگین دمای همگنشدگی234.8  درجه سانتی‌گراد و میانگین درجه شوری 7.17 درصد وزنی معادل NaCl  هستند. با توجه به نتایج مطالعات صورت گرفته و بر پایه محیط زمین­ ساختی، نوع سنگ میزبان، شکل لایه­ ای کانسار، ساخت و بافت ماده معدنی، دمای همگنشدگی و درجه شوری میانبارهای سیال و رخداد باریت توده ­ای، می­ توان کانسار کوه­کلنگه را مشابه با کانسارهای روی- سرب- باریت نوع ایرلندی در نظر گرفت.

کلیدواژه­ها: کانهزایی روی- سرب- باریم، میزبان کربناته، کرتاسه زیرین، حوضه کششی پشت کمانی، نوع ایرلندی، کوه­کلنگه، جنوب اراک.

1دانشجوی دکترا، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2استاد، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3استادیار، دانشکده زمین‏شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

نویسنده مسئول: ابراهیم راستاد؛ E-mail:rastad@modares.ac.ir