شیمی کرومیت، رهیافتی به منشأ توده اولترامافیکی شمال خاور حاجی‌آباد، استان هرمزگان

شیمی کرومیت، رهیافتی به منشأ توده اولترامافیکی شمال خاور حاجی‌آباد، استان هرمزگان

مجتبی سلطانینژاد 1، حمید احمدی‌پور2، عباس مرادیان3 و بهنام زابلی سروتمین4

تاریخ دریافت:  08/ 04/ 1395                                  تاریخ پذیرش: 02/ 03/ 1396

چکیده

مجموعه اولترامافیک حاجیآباد در شمال استان هرمزگان، جزیی از نوار آمیزه رنگین ارزوییه- دولت‌آباد است و در لبه شمالی راندگی زاگرس جای دارد. این مجموعه شامل هارزبورژیت، لرزولیت، دونیت و کرومیتیت است و هارزبورژیت­ ها، بیشترین حجم سنگ ­ها را به خود اختصاص داده‌اند. شواهدی همچون مرزهای منحنی، کشیدگی کروم‌اسپینل­ها و پیروکسن­ ها، شواهد ذوب نامتجانس ارتوپیروکسن و وجود تیغه ­های جدایشی کلینوپیروکسن، نشان می‌دهد که سنگ­ های این مجموعه، ابتدا دگرشکلی­ های دمای بالای گوشته بالایی را تحمل کرده و سپس در پوسته جایگزین شده‌اند. در همه واحدهای سنگی مجموعه می‌توان کانی کرومیت را به مقادیر و اشکال مختلف دید. در هارزبورژیت­ ها و لرزولیت­ ها، بلورهای قهوه‌ای و پراکنده کرومیت، یا به شکل منفرد و شکل‌دار دیده می شوند و یا به‌صورت بی‌شکل و میان‌دانه‌ای در میان کانی‌های دیگر هستند. در دونیت­ ها نیز این کانی بهصورت بلورهای شکل‌دار تا نیمه‌شکل‌دار سیاه رنگ و به‌طور پراکنده درون الیوین­ ها یا در مرز آنها متبلور شده‌اند. در کرومیتیت­ های پرعیار منطقه، بلورهای درشت، شکل‌دار و سیاه رنگ کرومیت، بافت ­های انباشتی دارند؛ مرز آنها بیشتر صاف است و مرز اتصال سه گانه دارند؛ اما در کرومیتیت ­های کم‌عیار، کرومیت­ ها، پراکنده و شکل‌دار هستند و در یک زمینه سیلیکاتی قرار گرفتهاند. بررسی شیمی بلورهای کرومیت در سنگ­ های منطقه نشان می‌دهد که در این بلورها، بیشترین مقدار Cr# به کرومیت­ های موجود در کرومیتیت­ های پر عیار (80-84) و کمترین مقدار آن نیز به انواع موجود در لرزولیت ­ها (45-52) تعلق دارد. استفاده از نمودارهای تشخیص محیط زمین‌ساختی، نشان می‌دهد که ترکیب شیمیایی کرومیت­ های پراکنده موجود در هارزبورژیت ­ها و لرزولیت ­های مجموعه حاجیآباد، به انواع موجود در پریدوتیت­ های گوشته‌ای منطقه بالای فرورانش شباهت دارد و سنگ ­های میزبان، به عنوان بخشی از افیولیت ­های وابسته به این محیط، دچار 15 تا 20 درصد ذوب بخشی شده‌اند. کرومیت ­های پراکنده موجود در دونی ت­ها و کرومیتیت­ های منطقه نیز در همین محیط زمین‌ساختی و در اثر تبلور مذاب ­های بونینیتی به وجود آمده‌اند. این شواهد بیانگر آن است که احتمالاً پریدوتیت­ های حاجیآباد و آمیزه افیولیتی میزبان، به بخش ­هایی از گوشته بالایی در بالای یک منطقه فرورانش، تعلق دارند و تحولات مربوط به این منطقه، همچون واکنش مذاب- پریدوتیت و ذوب بخشی، در ترکیب کانی­ ها و بافت آنها ثبت شده است.

کلیدواژهها: اولترامافیک، کرومیت، کرومیتیت، منطقه بالای فرورانش، حاجیآباد، هرمزگان.

1کارشناسی ارشد، گروه زمینشناسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

2دانشیار، گروه زمینشناسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

3استاد، گروه زمینشناسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

4کارشناسی ارشد، گروه زمینشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

نویسنده مسئول: مجتبی سلطانی‌نژاد؛ E-mail:Mjmt.sol@gmail.com