مدل‌سازی تنش القایی ناشی از وزن دریاچه گتوند علیا بر روی گسل گلستان

مدل‌سازی تنش القایی ناشی از وزن دریاچه گتوند علیا بر روی گسل گلستان

محمدرضا ابراهیمی1 و محمد تاتار2

تاریخ دریافت:  03/ 03/ 1395                                           تاریخ پذیرش: 04/ 04/ 1396

چکیده

بارگذاری یک مخزن و تغییرات سطح آب دریاچه می‌تواند منجر به القا/ چکانش زمین‌لرزه‌ها‌ شود. در این پژوهش تغییرات پایداری در طول گسل گلستان در نتیجه آبگیری مخزن سد گتوند علیا -که در رشته‌کوه‌های زاگرس در باختر ایران قرار دارد- مدل‌سازی شده است. فرمول‌بندی‌‌هایی بر پایه راه‌حل‌های سهبعدی بوسینسک برای محاسبه تنش‌های نرمال و برشی روی یک صفحه گسل مشخص استفاده شد. هندسه و سازوکار گسل گلستان با دقت بالایی با استفاده از زمین‌لرزه‌های ثبت شده توسط یک شبکه لرزه‌نگاری محلی  مشخص شد. برای تحلیل بهتر نتایج، محاسبات در سه شیب متفاوت 55، 60 و 65 درجه برای گسل گلستان انجام شد. از آنجا که دریاچه روی فرادیواره گسل رورانده گلستان قرار دارد، بنابراین انتظار می‌رود که بارگذاری مخزن روی این گسل موجب پایداری بیشتر گسل و تأخیر در رخداد زمین‌لرزه‌ها شود. این امر به خوبی در تحلیل تنش‌های ناشی از مخزن روی این گسل مشهود است و نتایج حاصل در همه شیب‌های یاد شده در بخش‌های ژرف گسل از 7 تا 20 کیلومتر که نزدیک‌تر به دریاچه هستند، نشان از پایداری این گسل دارد. تنها در بخش کوچکی از این گسل و در ژرفای کم میان 5 تا 7 کیلومتر، ناپایداری دیده می‏ شود. توان برشی محاسبه شده ناشی از مخزن که موجب ناپایداری آن می‌شود؛ میان 0.243- و صفر بار برآورد شده است. لرزه‌خیزی دیده شده در گستره گسل گلستان پیش و پس از آبگیری مخزن، نتایج حاصل از مدل‌سازی تنش را در نقاط مختلف گسل تأیید می‌کند.

کلیدواژه ها: تنش، مخزن سد، لرزهخیزی القایی، گسل گلستان، زاگرس.

1دانشجوی دکترا، پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران

2دانشیار، پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران

نویسنده مسئول: محمد تاتار؛  E-mail: mtatar@iiees.ac.ir