استفاده از ژئوشیمی فلزات نوبل و ترکیب کانی‌شناسی پریدوتیت‌ها در تعیین پتروژنز و جایگاه زمین‎ساختی کمپلکس فرا‌بازی رودان کرمان، جنوب ایران

استفاده از ژئوشیمی فلزات نوبل و ترکیب کانی‌شناسی پریدوتیت‌ها در تعیین پتروژنز و جایگاه زمینساختی کمپلکس فرا‌بازی رودان کرمان، جنوب ایران

علیرضا نجفزاده1

تاریخ دریافت: 06/ 08/ 1394                                                          تاریخ پذیرش: 25/ 02/ 1396

چکیده

کمپلکس فرابازی رودان به سن پالئوزوییک در منتهی‌الیه جنوب استان کرمان جای گرفته و از هارزبورژیت‌های توده‌‌‌ای (massive)، عدسی‌های کوچک تا متوسط دونیتی و مقادیر بسیار کمی از دایک‌های باریک الیوین وبستریتی با درجه سرپانتینی شدن متوسط تشکیل یافته است. بافت گرانولار و پروتوگرانولار از جمله بافتهای چیره در هارزبورژیت‌ها و دونیت‌هاست و الیوین، ارتوپیروکسن و به میزان بسیار کمتری کلینوپیروکسن و کروم‌اسپینل از جمله کانی‌های موجود در این سنگ‌ها به شمار می‌آیند. مقدار فورستریت الیوین موجود در دونیت‌ها (Fo92.5) در مقایسه با هارزبورژیت‌ها (Fo91) کمی بالاتر است. مطالعات میکروپروب انجام شده در زمینه کروم‌اسپینل‌های موجود در پریدوتیت‌های رودان مقادیر متوسط Cr# (0.33 تا 0.56)، مقادیر به نسبت بالای Mg# (0.59 تا 0.75) و مقادیر بسیار پایین TiO2 (متوسط 0.01 درصد وزنی) را نشان می‌دهد. مقدار Fe3 # در کروم‌اسپینل‌های موجود در پریدوتیت‌های کمپلکس رودان بسیار پایین (0.09> درصد وزنی) و منعکس‌کننده تبلور در شرایط فوگاسیته پایین اکسیژن است. همچنین، بیشتر پریدوتیت‌های رودان از عناصر خاکی کمیاب (REE) به شدت تهی شده‌اند. در پریدوتیت‌های کمپلکس رودان، مجموع عناصر گروه پلاتین بسیار پایین (متوسط  ppb25) است و در مقایسه با کندریت‌ها بسیار تهی شده‌اند. الگوی PGE در دونیت‌ها تفریق نیافته و نسبت PdN/IrN در این سنگ‌ها بهطور میانگین 1.02 است. در حالی که هارزبورژیت‌ها کمی شیب مثبت به همراه بی‌هنجاری مثبت کوچکی از Ru، Pd و Au نشان می‌دهند و نسبت PdN/IrN در آنها بیش از 2.75 است. همچنین، الگوهای PGE بهنجار شده با کندریت و گوشته اولیه در هارزبورژیت‌های کمپلکس رودان به نسبت پهن است که قابل مقایسه با پریدوتیت‌های گوشته‌ای تهی‌ شده‌ هستند و درجات به نسبت بالای ذوب بخشی (17 تا 22 درصد) منبع گوشته‌ای را نشان می‌دهند. داده‌های شیمی کانی و ژئوشیمی فلزات نوبل نشان از آن دارد که هارزبورژیت‌های کمپلکس فرابازی رودان ماهیت تفاله‌ای و دونیت‌ها ماهیت جانشینی دارند و از دید زمین‌ساختی در یک محیط جلوی کمان در بالای پهنه بالای مناطق فرورانش به وجود آمدهاند.

کلیدواژه‌ها: پهنه بالای مناطق فرورانش،  فلزات نوبل، کمپلکس فرابازی رودان، کرمان، جنوب ایران.

1دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

‌نویسنده مسئول: علیرضا نجفزاده؛  E-mil: a_najafzadeh@pnu.ac.ir