مطالعات کانی‌سازی، ژئوشیمی، میانبارهای سیال و ایزوتوپ پایدار (S و O) کانسار اسکارن آهن تخت، شمال‌خاور همدان

مطالعات کانی‌سازی، ژئوشیمی، میانبارهای سیال و ایزوتوپ پایدار (S و O) کانسار اسکارن آهن تخت، شمال‌خاور همدان

سیدنعمت ‏الله حقیقی1، رضا زارعی سهامیه2، حسن زمانیان2 و احمد احمدی‌خلجی3

تاریخ دریافت:  24/ 12/ 1395                  تاریخ پذیرش: 31/ 03/ 1396

چکیده

کانسارآهن تخت در فاصله 120 کیلومتری شمال‌خاور شهر همدان و در شمال کمربند ماگمایی ارومیه- دختر قرار دارد. نفوذ توده‌ گرانودیوریتی میوسن میانی به‌درون کربناتهای کرتاسه سبب کانی‌سازی آهن شده است. کانی‌سازی دیرزاد پرکننده ‌فضای خالی و جانشینی به صورت رگه‌ و عدسی‌‌شکل با دگرسانی‌های آرژیلیک، کربنات، کلریت، اپیدوت، سیلیس وکانی‌های گارنت، پیروکسن، اپیدوت، ترمولیت-اکتینولیت، فلوگوپیت، هورنبلند، کوارتز، کلسیت، مگنتیت، پیریت،اسپکیولاریت، کالکوپیریت، هماتیت، لیمونیت، گوتیت و مالاکیت دیده شده است. ژئوشیمی ماده‌معدنی گویای حضور عناصر Si, Al, Ca, Mg, Ti و نیز عناصر کالکوفیل Cu, Zn, As, Pbو به‌دلیل همراهی کانی‌های کالک‌سیلیکاتی و کانی‌های سولفیدی با مگنتیت است. میانبارهای سیال دمای همگن‌شدگی میان 153.2 تا 338.3 درجه سانتی‌گراد و شوری از0.827 تا 25.36 درصد وزنی نمک طعام دارند. در مرحله کانی‌سازی آمیختگی سیالهای ماگمایی با آب‌های جوی در مرحله متاسوماتیسم پسرونده رخ داده است. مقدار δ18O  کانی مگنتیت میان 0.46- تا 2.31 ‰ و مقدار δ18Owater سیال مولد کانی‌سازی میان 8.1 تا 10.9 ‰ متغیر است. این مقدار مشابه با سیالهای ماگمایی متعادل شده با منبع دارای 18O بالاست. مقدار δ34S در کانی پیریت ماده‌معدنی میان 7.3 تا 12.5 ‰ و مقدار δ34SH2S سیال مولد کانی‌سازی میان 5.7 تا 10.9 ‰است. این مقادیر مثبت دخالت منشأ سولفات‌های تبخیری را در تأمین گوگرد نشان می‌دهد. در مرحله دگرگونی پسرونده فلزات تحرک یافته همراه با سیالهای فلزدار حاصل از سردشدن توده‌نفوذی با آب‌های جوی سولفوردار مخلوط شده و در سنگ‌آهک‌های کرتاسه دارای فضای خالی ساختاری کانی‌سازی اسکارن کلسیک آهن تخت را به وجود آورده است.

کلیدواژه‌ها:آهن، اسکارن کلسیک، میانبار سیال، ایزوتوپ پایدار، کانسار تخت.

1دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

2دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

3استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

نویسنده مسئول:رضا زارعی سهامیه؛ E-mail: zareisah@yahoo.com