تحلیل هندسی- جنبشی و تکامل ساختاری گسل های کوه درنجال، بلوک خاوری گسل کلمرد (ایران مرکزی)

تحلیل هندسی- جنبشی و تکامل ساختاری گسل­های کوه درنجال، بلوک خاوری گسل کلمرد (ایران مرکزی)

رعنا صمدیمقدم1، رضا نوزعیم2، مریم ده‌بزرگی3 و محمد محجل4

تاریخ دریافت:  06/ 07/ 1395                            تاریخ پذیرش: 17/ 04/ 1396

چکیده

منطقه کوه درنجال در پهنه زمین­ ساختی ایران مرکزی، در شمال باختری بلوک طبس و در سمت خاوری گسل کلمرد با روند شمال خاوری-جنوب باختری قرار دارد. در این منطقه تنها واحدهای سنگی پالئوزوییک (به سن کامبرین تا دونین) به همراه برونزد بسیار کمی از سنگ‌آهک به سن کرتاسه دیده می­ شود. سنگ­ های آذرین منطقه شامل توده آندزیتی لنزی شکل شمال کوه درنجال (به سن احتمالی ژوراسیک میانی) و توده­ های نفوذی با ترکیب دیابازی نفوذکرده در سازند کالشانه است. چرخش بلوک­ های ایران مرکزی، برخورد صفحه عربی با ایران و همچنین اندرکنش ساختاری میان بلوک­ های ایران مرکزی در طی تکامل زمین ساختی خود، سبب تغییر در جهت­ گیری محورهای تنش جنبشی (Kinematic Stress Tensor, P-T-B) و در نتیجه شکل­گیری ساختارهای جدید و تغییر در ساختارهای کهن در طول تاریخ زمین­ شناسی منطقه بوده است. گسل کلمرد به عنوان یک گسل پی­ سنگی ایران مرکزی و نیز به عنوان پهنه اصلی جابجایی (PDZ)سبب شکل­ گیری گسل­ های امتدادلغز و وارون در منطقه کوه درنجال شده است. مشاهدات و برداشت­های صحرایی نشان‌دهنده وجود گسل­ های همسو (R, P)، ناهمسو (R’, X) و فشارشی رده  C2و نیز چین‌خوردگی‌های رده F1 در منطقه کوه درنجال هستند. موقعیت و سازوکار ساختارهای ناحیه کوه درنجال، نشانگر تغییــــر جهت­ راستای محور فشـــــــارش (P Axis) به‌صورت پادساعت‌گرد از حالت عمود بر گسل کلمرد تا موازی با آن در بازه زمانی پالئوزوییک پایانی تا سنوزوییک پایانی است که سبب تشکیل گسل­ ها و تغییر سازوکار جنبشی برخی از گسل­های مهم منطقه شده است.

کلیدواژه‌ها: تحلیل هندسی- جنبشی، تکامل ساختاری، کوه درنجال، گسل کلمرد، ایران مرکزی.

1کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2استادیار، دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3استادیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

4دانشیار، گروه زمین‌شناسی تکتونیک، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

نویسنده مسئول:رضا نوزعیم؛ E-mail: nozaem@ut.ac.ir