مطالعه‌ ژئوشیمی عناصر اصلی، جزیی و خاکی کمیاب در رسوبات بستر دریاچه ارومیه

مطالعه‌ ژئوشیمی عناصر اصلی، جزیی و خاکی کمیاب در رسوبات بستر دریاچه ارومیه

صمد علیپور1، خدیجه موسوی2، ابتسام حسینی2، شعله اصلان‌پور2 و زینب حاصلی2

تاریخ دریافت:  30/ 09/ 1395                            تاریخ پذیرش: 27/ 02/ 1396

چکیده

دریاچه ارومیه بزرگ‌ترین دریاچه فوق­اشباع از نمک در جهان است که در میان استان‌های آذربایجان­شرقی و غربی در شمال باختر ایران جایدارد. در این پژوهش ژئوشیمی عناصر اصلی، جزیی و خاکی کمیاب 130 نمونه که از 25 سانتی‌متری پایانی گمانه حفر شده با ژرفای یک و نیم متری میان سال­ های 1394 تا1395برداشت شده است؛ بررسی شد. مطالعه ژئوشیمی عناصر اصلی نشان‌دهنده گوناگونی و ناهمگنی زیاد در مقدار اکسید عناصر اصلی در رسوبات بخش‌های شمال باختر، شمال خاور، جنوب باختر و جنوب بستر دریاچه‌  است. نتایج تجزیه طیف‌سنج پراش پرتو ایکس (XRD) رسوبات نشان می ­دهد که فاز اصلی کانی­ های رسوبات دریاچه را کانی­ های هالیت، کلسیت، آنکریت، کوارتز، ارتوکلاز، کلریت، آلبیت، ژیپس، پلاژیوکلاز، اوژیت، آمفیبول و هورنبلند تشکیل می­ دهند و رسوبات بستر دریاچه ارومیه از دید ترکیب کانی­ شناختی شبیه کانی­ های عمومی تشکیلدهنده شیل و ماسه­ سنگ گریوک هستند. در میان اکسیدهای عناصر اصلی، MgO، CaO و Na2O غنی­ شدگی بالایی نسبت به استانداردهای UCC، PAAS و NASC نشان می‌دهند. از مجموعه عناصر جزییRb  و Sr نسبت به UCC، PAAS و NASC غنی­ شدگی بسیار بالایی همراه با تهی­ شدگی Eu به‌ویژه در بخش جنوب باختردریاچه نشان می‌دهند. مقایسه ترکیب ژئوشیمیایی رسوبات ژرفای مورد مطالعه­، با سنگ ­های پیرامون دریاچه نشان از کنترل اصلی ترکیب کانی­ شناختی توسط زمین­ شناسی پیرامون دریاچه در مقایسه با کانی‌شناسی آورد رسوبی رودخانه­ ها دارد.

کلیدواژهها: ژئوشیمی، کانی­ شناسی، رسوبات بستر، دریاچه ارومیه، ایران.

1استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2کارشناسی­ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

نویسنده مسئول: صمد علیپور؛ E-mail: Alipour_Samad@yahoo.com