اولین خورشیدگرفتگی کلی بعدی، 25 سال دیگر در جنوب کشور قابل مشاهده است

۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۴ | ۱۲:۳۷ کد : ۲۸۴۵ رويدادهاى زمين و معدن
تعداد بازدید:۸۰
مجموعه مستند علمی «جستجوگران کسوف»، حاصل تلاش منجمان ایرانی در رصد خورشیدگرفتگی‌های کامل سال‌های اخیر در سه قاره جهان مراحل نهایی ساخت را طی می‌کند.

مجموعه مستند علمی «جستجوگران کسوف»، حاصل تلاش منجمان ایرانی در رصد خورشیدگرفتگی‌های کامل سال‌های اخیر در سه قاره جهان مراحل نهایی ساخت را طی می‌کند. 
سیاوش صفاریان‌پور، مستندساز علمی و عضو گروه اخترشناسان آماتور ایرانی که با همراهی بابک امین تفرشی، ویراستار ارشد ماهنامه نجوم و مدرس رصدخانه زعفرانیه و شادی حامدی آزاد، ویراستار ماهنامه نجوم از معدود رصدگران ایرانی خورشیدگرفتگی 19 فروردین در قاره امریکا است، با اعلام این مطلب به خبرنگار «علمی» خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) گفت: مجموعه مستند علمی «جویندگان کسوف» حاصل سفرهای علمی و تصویربرداری‌های انجام شده طی سه کسوف کلی اخیر در قاره‌های آفریقا، جنوبگان و آمریکاست که در خردادماه 1380، آذرماه 1382 و فروردین ماه سال جاری به وقوع پیوسته‌اند.
وی خاطرنشان کرد: این مجموعه مستند به سفارش شبکه اول سیما در شش قسمت ساخته می‌شود که سه قسمت آن با عنوان «سایه در قاره سرخ» به سفر علمی اخیر به قاره آمریکا و خورشیدگرفتگی فروردین ماه سال جاری و سه قسمت دیگر با عنوان «سایه در قاره سیاه» به خورشید گرفتگی کامل 31 خرداد ماه 1380 در زیمباوه اختصاص دارد که گزارش مربوط به خورشیدگرفتگی آذرماه 1380 در قطب جنوب نیز در این بخش گنجانده شده است.
صفاریان پور تصریح کرد: مراحل ابتدایی مونتاژ این مجموعه آغاز شده و پیش‌بینی می‌شود که ساخت آن تا اواسط تابستان به پایان برسد و از اواسط تابستان یا اوایل پاییز شاهد پخش آن از تلویزیون خواهیم بود.
بابک امین تفرشی، عضو دیگر گروه ایرانی رصدگران خورشیدگرفتگی اخیر با اشاره به اینکه هدف اصلی سفر این گروه بیشتر ساخت مستند تلویزیونی «سایه در قاره سرخ» بوده است، خاطرنشان کرد: گروه اخترشناسی آماتور ما در سفر اخیر، علاوه بر تصویربرداری مستند علمی «جستجوگران کسوف» در زمینه برقراری ارتباط علمی با انجمن‌های نجوم در کشورهای آمریکایی نیز تلاش کرد و برخی از تصاویری که از مرحله گرفت کلی این کسوف تهیه شده اطلاعات ارزشمندی را درباره دانه‌های «بیلی» و چگونگی تشکیل و تغییرات آن در اختیار می‌گذارد.
ویراستار ارشد ماهنامه نجوم در ادامه درباره ویژگی‌های خورشیدگرفتگی اخیر به ایسنا گفت: معمولا خورشیدگرفتگی‌ها به صورت جزیی، حلقوی یا کلی رخ می‌دهند ولی خورشیدگرفتگی اخیر از کسوف‌های نادری بود که به صورت حلقوی کلی به وقوع پیوست.
معمولا گرفت‌های جزیی چندان برای منجمان ارزش چندانی نداشته و اغلب ارزش بصری دارد ولی این قبیل گرفت‌های کلی به دلیل اهمیت علمی آن‌ها توجه اخترشناسان و دانشمندان سراسر جهان را جلب می‌کنند.
وی خاطرنشان کرد: خورشیدگرفتگی‌های کلی فرصت مناسبی است تا دانشمندان بتوانند تاج خورشید، فوران‌های خورشیدی و نوسانات سطح آن، اثرات کسوف بر زمین، تغییرات نورانیت آسمان و پدیده‌های علمی مشابه را که در سایر زمان‌ها امکان بررسی‌آن‌ها وجود ندارد مطالعه کنند.
امین تفرشی با اشاره به این‌که با توجه به کوتاه بودن زمان خورشیدگرفتگی‌ها منجمان ناگزیرند برای پیگیری تحقیقات خود با سفرهای مکرر خورشیدگرفتگی‌های کلی را در مناطق مختلف جهان رصد کنند، اظهار داشت: اخترشناسان آماتور ایرانی که در سال‌های اخیر برای رصد خورشیدگرفتی‌های کلی به مناطق مختلف جهان سفر کرده‌اند در کنار اهداف علمی خود و گردآوری داده‌های علمی، اطلاع‌رسانی از این سفرها به صورت خبر، گزارش، مقاله و تهیه مستندهای تلویزیونی را نیز از تعهدات اصلی خود می‌دانند.
در این راستا از سفر علمی و مراحل کامل خورشیدگرفتگی سال 80 زامبیا تصویربرداری شد که این مجموعه در مستندی با عنوان «سایه در قاره سیاه» به کارگردانی سیاوش صفاریان پور گردآوری شده و در خورشیدگرفتگی آذر ماه 82 در قطب جنوب نیز با حمایت مالی گروه «سایه» مستندی تحت عنوان «سایه در قاره سپید» تهیه شد که به مرحله تدوین رسیده و در سفر اخیر نیز که با پشتوانه مالی گروه اجتماعی شبکه اول سیما انجام شد اسلاید‌ها و تصاویر کاملی از طول سفر و گرفت خورشید تهیه شد که در مستندی با عنوان «سایه در قاره سرخ» به نمایش درمی‌آید.
وی اضافه کرد: مرکز مطالعات و همکاری‌های علمی بین‌المللی (ISMO) نیز با مساعدت معاون پژوهشی وزارت علوم در تامین بخشی از هزینه‌های این سفر گروه را یاری کرد که به پاس این حمایت عکس‌های سفر را در اختیار این مرکز قرار می‌دهیم.
امین تفرشی درباره مراحل سفر این گروه که از اواخر اسفندماه سال گذشته آغاز شد، اظهار داشت: در این سفر که به دعوت بخش اخترشناسی دانشگاه «مریدا» در ونزوئلا صورت گرفت، ضمن بازدید از رصدخانه ملی این کشور در ارتفاعات رشته کوه آند مذاکراتی درباره فعالیت‌های علمی مشترک با مراکز نجومی ونزوئلا داشتیم. پس از ارتفاعات آند به قسمت شمال جنگل‌های آمازون در پارک ملی کانایما- جایی که بلندترین آبشار جهان به ارتفاع 930 متر قرار دارد - رفتیم و پس از بازدید و تصویربرداری از طبیعت منطقه و مراکز نجومی ونزوئلا به مرکز اصلی رصد در پاناما رفتیم.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اهداف سفر قبل از عزیمت به محل رصد که توسط انجمن نجوم پاناما تعیین شده بود به منظور به تصویر کشیدن بخشی از فرهنگ گذشته این منطقه و زندگی سرخ پوستان راهی روستایی دور افتاده در اعماق جنگل‌های پاناما شدیم که ارتباط آن با نزدیک‌ترین تمدن امروزی از طریق قایق‌های کوچک «کانو» بود و سرخ پوستان این روستا موسوم به «پاراراپورو» همچنان به صورتی بدوی و سنتی زندگی می‌کنند.
ویراستار ارشد ماهنامه نجوم در ادامه خاطرات سفر خود گفت: صبح روز کسوف کنفرانس نیم روزه‌ای از سوی انجمن نجوم پاناما با حضور رصدگران 12 کشور برگزار شد و من به عنوان یکی از سخنرانان این مراسم درباره نجوم در ایران و سفر خورشید گرفتگی قطب جنوب صحبت کردم.
هوا چندان مساعد به نظر نمی‌رسید شرایط جوی ناپایدار بود و فصل خشک در روزهای قبل به بارانهای ناگهانی و سیلابی تبدیل شده بود اما از حدود دو ساعت قبل از آغاز گرفت جزئی، آسمان نیمه ابری و شرایط مساعدتی برای رصد خورشید گرفتگی مساعد شد. محل رصد به وسیله انجمن نجوم پاناما در یک فرودگاه محلی تعیین شده بود و تعداد زیادی رصدگر با تجهیزات کامل در آنجا حاضر بودند .
وی خاطرنشان کرد: خورشید گرفتگی از ساعت 4 بعد از ظهر به وقت محلی (1 و 30 دقیقه بامداد به وقت ایران در 20 فروردین ماه) آغاز و گرفتگی جزئی یک ساعت ادامه پیدا کرد. در حدود ساعت 5 بعد از ظهر به وقت محلی جایی که خورشید در ارتفاع بیش از 15 درجه از افق بود با شکوه‌ترین لحظات این سفر به شمار می‌رفت.
از آنجا که خورشید گرفتگی یک گرفت حلقوی بسیار نزدیک به کل بود یعنی قرص ماه و قرص خورشید بسیار به همدیگر نزدیک بودند حلقه‌ای که از خورشید به هنگام اوج گرفت باقی ‌ماند که یک حلقه یکپارچه نبوده و در واقع پستی و بلندی‌های لبه ماه که جلوی خورشید را گرفته بودند باعث تکه‌تکه شدن حلقه باقی مانده از نور خورشید می‌شدند و حلقه‌ای تسبیح‌دانه‌ای از خورشید به طور آن باقی مانده بود.
امین تفرشی تصریح کرد: این پدیده که به «دانه‌های بیلی» موسوم است در هر خورشید گرفتگی کلی ایجاد می‌شود اما در گرفت‌های حلقوی مشاهده نمی‌شود.
استثنایی‌ترین نکته در این کسوف طولانی‌تر بودن مدت تشکل دانه‌های بیلی نسبت به گرفت‌های کلی و گرفت‌های حلقوی مشابه بود.
علاوه بر آن در اوج گرفت، به حدی از نور خورشید کاسته شده بود که رصدگران با تلسکوپ زبانه‌های خورشید را با وضوح رصد کردند.
این منجم آماتور درباره زمان رخداد خورشیدگرفتگی‌های بعدی گفت: همزمان با تولید این مجموعه، در صدد برنامه‌ریزی برای خورشید گرفتگی حلقوی مهر ماه سال 84 هستیم که از اسپانیا و پرتغال تا آفریقا قابل رصد است. البته این کسوف جاذبه‌ علمی چندانی ندارد و مهمترین خورشید گرفتگی بعدی که مورد توجه منجمان جهان است در 9 فروردین ماه سال 85 رخ می‌دهد. این کسوف که از جنگل‌های آمازون، به هنگام صبح دم آغاز و پس از عبور مصر و لیبی وارد دریای اژه شده و سپس به ترکیه، آذربایجان، روسیه و سیبری می رسد، حدود 4 دقیقه در ترکیه، 5/4 دقیقه در کشورهای آفریقایی مثل لیبی و گوشه‌ای از شمال غربی مصر به صورت کلی و طولانی قابل مشاهده است. بهترین وضعیت رصدی در ترکیه و کشورهای افریقایی است که هدف اصلی گروه ما رصد در یکی از صحراهای کشور لیبی است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: از آنجا که تا 25 سال دیگر که یک خورشید گرفتگی کلی در جنوب ایران مشاهده می‌شود هیچ خورشیدگرفتگی کلی در کشور قابل رصد نیست بنابراین خورشیدگرفتگی سال 85 بهترین فرصت برای رصد گران مشتاق ایرانی است که بتوانند این پدیده زیبای نجومی را رصد کنند.
خبرگزاری دانشجویان ایران - تهران

کلید واژه ها: سایر موارد


نظر شما :