معدن ثروت ناشناخته در انتظار توسعه

۲۲ آذر ۱۳۸۴ | ۰۳:۰۶ کد : ۶۸۳۵ رويدادهاى زمين و معدن
تعداد بازدید:۷۴
معدن زیربنایی ترین بستر توسعه صنعتی و اقتصادی است که با تکیه بر آن می توان مراحل تاریخی توسعه را طی و شناسنامه تمدن های صنعتی و تاریخی را...

معدن زیربنایی ترین بستر توسعه صنعتی و اقتصادی است که با تکیه بر آن می توان مراحل تاریخی توسعه را طی و شناسنامه تمدن های صنعتی و تاریخی را بازیابی و تبیین کرد.
معدن و معدنکاری در ایران ریشه در تاریخ دارد و بعضی مورخان از مردم ایران به عنوان اولین کسانی یاد کرده اند که مس را استخراج و ذوب کرده اند.
وجود آثار بسیار از حفاری های عظیم در بیشتر معادن ایران از جمله معادن سرب و مس و باقیمانده ظروف، وسایل فلزی و سرباره کوره های ذوب قدیمی نیز موید فعالیت های گسترده معدنی در ایران قدیم است.
مشاهده و بررسی این حفاری ها بیانگر این است که معدنکاران قدیمی ایران از روش های بسیار مناسب و ابتکاری برای حمل و نقل و تهویه و نگهداری در معادن استفاده می کردند و در ضمن ایرانیان باستان از صنعت متالوژی و آلیاژهای مختلف نیز اطلاعات کافی داشته اند و آلیاژهای برنج و مفرغ که از حفاری های مختلف به دست آمده دلیل بارز این مدعا است.
بعضی از دانشمندان و باستان شناسان بر این عقیده  هستند که در دوره مادها از معادن ایران، مس، آهن، سرب، طلا، نقره و سنگ مرمر و سنگ های گران بها استخراج می شد و به گفته آنان تاریخ استفاده از طلا در ایران به قبل از هزاره سوم قبل از میلاد می رسد که قسمتی از اشیای زینتی طلایی در حفاری های باستان شناسی به دست آمده و در دوره هخامنشی اولین سکه طلا در ایران ضرب شده است.
در تل ابلیس، منطقه ای در کرمان بقایای بوته های سفالین ذوب فلزات یافت شده که بنا به عقیده باستان شناسان دارای قدمتی ???? ساله است.
بر اساس داده های تاریخی آهن در ایران از حدود ??? سال قبل از میلاد مورد استفاده قرار می گرفت و تصور می شود که ایرانیان در دوره هخامنشی در ساختن فولاد و به کار بردن آهن، مهارت بسیار داشته و حتی از زنگ زدگی آن در مجاورت هوا و رطوبت مطلع بوده اند.
سرب در ایران از اواخر هزاره سوم شناخته شده است و فلز روی نیز از عهد باستان در ایران مورد استفاده قرار می گرفت و بسیاری از کانی ها و فلزات دیگر نیز در ایران باستان شناخته شده بودند و نشانه هایی از استفاده از این فلزات در بخش های مختلف مشهود است.
به رغم سابقه طولانی ایران در کشف، استخراج و استفاده از کانی های مختلف و ارایه اولین تئوری ها و یافته های علمی در زمینه کانی ها توسط دانشمندان ایرانی، با پیشرفت علمی و فنی کشورهای غربی، عملیات معدنکاری سنتی و قدیمی به تدریج با مشکلاتی مواجه شد.
در آستانه جنگ جهانی دوم دولت ایران با به کارگیری گروهی از کارشناسان آلمانی سعی کرد که با موازین جدید علمی و فنی در امور معدنکاری کشور فعالیت هایی را آغاز کند.
افراد و شرکت های خصوصی داخلی به مرور با روش های جدید اکتشاف و بهره برداری آشنا شدند و گروه هایی از نسل های معدنکاران سنتی نیز از ورود روش های جدید معدنکاری به ایران استقبال کردند.
در سال ???? اولین موسسه معدنکاری دولتی ایران به نام بنگاه کل اکتشاف معدن از فارغ التحصیلانی که از طرف دولت به کشورهای اروپایی اعزام شده بودند، تاسیس شد.
تا قبل از تاسیس این بنگاه، دولت فقط از طریق وزارت مالیه آن هم در صورت اطلاع، اقدام به اخذ عوارض و مالیات از معادن می کرد. اما با تاسیس این بنگاه اقدامات جدی در زمینه اکتشاف و راه اندازی معادن و همچنین هدایت و نظارت در امور معادن آغاز شد.
چاپ اولین نقشه زمین شناسی ایران به مقیاس یک به دو میلیون و ??? هزارم و تشکیل شرکت های معدنی دولتی موجب فعالیت بیشتری در معادن کشور شد.
بعد از گذشت بیش از ربع قرن از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد رشد و شکوفایی صنعت معدنکاوی در ایران هستیم اما به رغم فعالیت های انجام شده و رشد روز افزون توجه به بخش معدن، هنوز میزان بهره برداری از معادن کشور هیچ تناسبی با امکانات بالقوه ایران ندارد.
طبق عرف بین المللی میزان استخراج مواد معدنی حداقل یک درصد ذخایر شناخته شده در هر کشور است در حالی که این نسبت در ایران به حدود ??/? درصد می رسد.
محمدرضا بهرامن دبیر خانه معدن ایران ابلاغیه رهبری در رابطه با اصل ?? قانون اساسی را برای تسریع در توسعه بهره برداری از معادن ایران موثر خواند و گفت که با ابلاغ سیاست کلی نظام در رابطه با اصل ?? قانون اساسی امید است تغییراتی اساسی در روند خصوصی سازی در معادن اجرا شود که موجبات رشد و توسعه اقتصادی کشور را با توجه به سهم عمده ذخایر معدنی ایران فراهم سازد.
موذن زاده، رییس پیشین سازمان توسعه صنایع معدنی ایران نیز تدوین طرح استراتژی اکتشاف معادن ایران را گام مهمی در راستای توسعه این بخش اعلام کرد و گفت تهیه و تدوین این طرح در سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور سبب ایجاد انگیزه در بخش های دیگر کشور است.
وی ابراز امیدواری کرد در آینده نزدیک استراتژی توسعه بخش معدن و صنایع معدنی تهیه و با ادغام آن با استراتژی اکتشاف، زمینه فعالیت های گسترده در بخش معدن آماده شود.
کارشناسان امر نیز با تاکید بر این که بخش صنعت بدون پایه معدن نمی تواند توسعه یابد بر لزوم توجه خاص به این بخش تاکید کردند.
آن ها با اشاره به پذیرفته شدن درخواست ایران برای عضویت در سازمان تجارت جهانی اعلام کردند انرژی و ذخایر معدنی دو عامل اصلی و اساسی رقابت پذیری ایران در سازمان تجارت جهانی است و باید ایران بتواند با استفاده صحیح از این دو عامل فعالیت های خود را گسترش دهد.
عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس معتقد است که متاسفانه اقتصاد کشور حول محور اقتصاد تک محصولی نفت می چرخد که همین امر باعث غافل ماندن مسوولان کشور از دیگر منابع معدنی کشور شده است .
وی با بیان این که کم توجهی به بخش معدن به طور چشمگیری باعث رکود این بخش در کشور شده تصریح کرد: بر اساس ساختار اقتصادی کشور و از نظر حاکمیتی معادن تحت نظر دولت قرار می گیرد و با توجه به این که سرمایه گذاری در بخش معدن کشور باید به صورت کلان صورت گیرد و علاوه بر آن ریسک پذیری در آن بسیار بالا است، بخش خصوصی علاقه چندانی جهت شرکت در فعالیت های آن ندارد.
اما انتقادات به همین جا ختم نشد به نحوی که اعضای خانه معدن نیز بارها از نحوه برخورد بانک ها با بخش خصوصی اظهار گلایه کردند.
نایب رییس خانه معدن ایران از رییس بانکی کشور به دلیل ذهنیت نادرستی که نسبت به بخش معدن دارد انتقاد کرد.
محمدرضا بهرامن گفت: هنوز بانک ها نپذیرفتند که باید به بخش معدن تسهیلات داده شود و اگر این شرایط ادامه یابد با بحران جدی در این بخش روبه رو خواهیم شد.
وی اظهار داشت: بانک ها بیشتر تمایل دارند به بخش صنعت تسهیلات ارایه دهند تا معدن این در صورتی است که بازگشت سرمایه در بخش معدن صد در صد و بخش صنعت ?? درصد است.
نایب رییس خانه معدن با انتقاد از سهم کم بخش معدن از تسهیلات صندوق ذخیره ارزی خاطر نشان کرد: این بخش طی سال های گذشته کمترین سهم را از حساب ذخیره ارزی داشته است.
وی افزود: در نیمه نخست امسال در مجموع هزار و ??? طرح تصویب شد که ??? طرح آن مربوط به سه ماه اول امسال و ??? طرح به تابستان اختصاص داشت که در این مدت بخش صنعت ?? درصد از قراردادهای منعقد شده را به خود اختصاص داده است و بخش معدن هیچ سهمی از حساب ذخیره ارزی نداشته است.
بهرامن اظهار داشت: خانه معدن ایران با بانک ها مذاکرات خود را آغاز کرده است تا شرایط وام به معدنکاران تسهیل شود.
هم اکنون، ایران با ذخایر قطعی و احتمالی ?? میلیارد تن مواد معدنی یکی از کشورهای صاحب نام و مطرح جهان در بخش معدن به شمار رفته اما به رغم تنوع مواد معدنی، ?? نوع و میزان ذخایر با توجه به معیارهای جهانی از جایگاه مناسبی برخوردار نیست.
بر اساس استانداردهای جهانی، میزان بهره برداری مواد معدنی در طول یک سال حداقل باید یک درصد ذخایر شناخته شده کشور باشد که این مقدار برابر با ??? میلیون تن است در حالی که میزان استخراج از ???? معدن ایران در سال ?? حدود ??? میلیون تن بود که این رقم در سال ?? به ??? میلیون تن افزایش یافت.
سهم نسبی تولیدات مواد معدنی ایران در جهان ??/? درصد است که با توجه به ذخایر کشور سهم ناچیزی است و معقول نیست.
بر اساس آمار اعلام شده در سال ،?? حدود ?? هزار نفر به طور مستقیم در این بخش فعال بودند که با توجه به حجم گسترده انجام عملیات حمل و نقل و فراوری، تعداد افراد شاغل غیرمستقیم در این بخش به صدها هزار نفر می رسد.
ایجاد اشتغال در نقاط محروم کشور از دیگر مزیت های مهم بخش معدن است که نقش اساسی در اسکان متوازن جمعیت و افزایش رفاه عمومی در نقاط محروم دارد و در صورت بهره برداری صحیح و برنامه ریزی از معادن کشور می تواند نقش اساسی در ایجاد صنایع وابسته در نقاط محروم و انتقال جمعیت فعال از شهرها به این نقاط را فراهم کند.
بر اساس آمار موجود در حال حاضر حدود ?/?? درصد از معادن کشور توسط بخش خصوصی و تعاونی اداره می شود اما با توجه به ممنوعیت فعالیت بخش خصوصی در معادن بزرگ، دولت همچنان در بخش معدن قدرت مطلق محسوب می شود و بیشترین سهم ارزش افزوده معدن در این بخش توسط دولت تولید شده است.
سخنان وزیر صنایع و معادن نیز جایگاه ایران در بخش معدن و چشم انداز این صنعت را به خوبی گواهی می دهد.
وزیر صنایع و معادن گفت: عملیات اکتشافی انجام شده وقوع ?? نوع ماده معدنی در ایران با ذخیره ای حدود ?? میلیارد تن را به اثبات رسانده است. وی افزود: بیش از ?? میلیارد از این رقم مربوط به ذخایر فلزی و مابقی ذخایر غیرفلزی اعم از مصالح ساختمانی و کانی های صنعتی است.
وی یادآور شد: داده های آماری نشان می دهد که ایران از ذخایر قابل توجهی از مس، روی، کرومیت، منگنز، طلا، آهن، فلدسپات و سنگ های تزیینی و نما برخوردار بوده که مطالعات و بررسی های اکتشافی جدید وجود ذخایر بیشتری از مواد معدنی یاد شده را نوید می دهد.
وزیر صنایع و معادن با بیان این که بسترسازی های مورد نیاز برای مشارکت خارجی در فعالیت های معدنی اعم از اکتشاف، تجهیز، آماده سازی و بهره برداری از معادن و طراحی و ساخت واحدهای فرآوری  و صنایع معدنی در طول اجرای برنامه سوم و همچنین تدوین برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران صورت پذیرفته و قانون جدید جلب و حمایت سرمایه گذاری خارجی ضمانت های مورد نیاز را برای سرمایه گذاری های مطمئن خارجی در اشکال مختلف آن ارایه می نماید، افزود: موقعیت ژئواکونومیکی منحصر به فرد، منابع عظیم انرژی و نیروی انسانی ماهر و فرهیخته در کنار ذخایر غنی معدنی، موقعیت ممتازی را برای سرمایه گذاری و مشارکت های خارجی در فعالیت های معدنی ایران فراهم نموده است.
وی گفت: اجرای پروژه های متعدد معدنی با مشارکت شرکت های غیرایرانی نظیر اکتشاف طلا و آنتیموان داشکسن در استان کردستان به کمک شرکت ریوتینتو، اکتشاف طلای آقدره در استان آذربایجان غربی به کمک شرکت زرگان، اکتشاف و تجهیز معدن سرب و روی مهدی آباد در استان یزد به کمک شرکت یونیون کاپیتال، اکتشاف مس در کمربند مس ارومیه- دختر به کمک شرکت BHP و اکتشاف طلا در منطقه زرشواران استان آذربایجان غربی به کمک Anglo - Exploration بیانگر فراهم بودن شرایط لازم برای حضور فعال شرکت های خارجی در فعالیت های معدنی ایران است.
وی خاطر نشان کرد: پیش بینی های به عمل آمده در برنامه چهارم توسعه ایران بخش معدن را موظف به استخراج بیش از ??? میلیون تن مواد خام معدنی، ظرفیت سازی برای تولید ?? میلیون تن فولاد خام و محصولات فولادی، تولید ?? میلیون تن سیمان، تولید ??? میلیون متر مربع کاشی، تولید ?? میلیون تن کنسانتره و آهن و دانه بندی، تولید ?/? میلیون تن کنسانتره مس، تولید ?/? تن طلا، تولید ??? هزار تن شمش روی، تولید ??? هزار تن شمش آلومینیوم و تولید ?? میلیون تن سنگ های تزیینی و نما بوده است.
وی گفت: تاثیرات مخرب زیست محیطی ناشی از بهره برداری از زمین و تغییر چهره طبیعت مخاطرات ناشی از سوانح و خطراتی که سلامتی و بهداشت را تهدید می نماید و تاثیرات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و روانی که اغلب حساس تر و کمتر از قابل اندازه گیری می باشد، از اهم جنبه های نامطلوب معدنکاری در مقایس ملی و جهانی است.
طهماسبی با بیان این که تقاضای فزاینده بازار، افزایش مقیاس معدنکاری، افزایش عمق و ابعاد عملیات معدنی، تشدید سوانح معدنکاری، مخاطرات بهداشتی و خسارات مالی و تلفات و زیان های جانی پر شماری را به دنبال داشته افزود: تعطیل دایم، بسته شدن موقت معادن و پیامدهای ناشی از خصوصی سازی و تعدیل نیروی انسانی و اثرات آن شروع به کار معادن بر محیط های پیرامونی، ناپایداری های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و روانی ویژه ای را همواره به دنبال داشته است.
بر اساس آمار در سال ?? فقط ??? معدن فعال بوده که ?? میلیون تن مواد معدنی استخراج می شد اما امروز ???? معدن با بیش از ??? میلیون تن مواد معدنی استخراج می شود.
هم اکنون معادن ایران به طور جدی در عرصه رقابت جهانی وارد نشده و تحت فشارهای اقتصادی قرار نگرفته اند بنابر این قیمت تمام شده تولید در معادن ایران بالاتر از نرم های جهانی است.
معادن ایران را می توان به دو بخش خصوصی و دولتی تقسیم کرد. در معادن خصوصی مسایل اقتصادی در اولویت قرار دارد، چون ادامه حیات معدن مبتنی بر اقتصاد است. اما در معادن دولتی معمولاً اقتصاد معدن مهم ترین هدف تلقی نمی شود و مسایل دیگری از قبیل مسایل سیاسی، اجتماعی، ایجاد اشتغال، مسایل استراتژیک و غیره بیشتر مورد توجه قرار می گیرد و از آن جایی که صنعت معدنکاری در ایران ساختاری دولتی دارد در معادن کشور مسایل اقتصادی هدف اصلی محسوب نمی شود.
فروش محصول در معادن بزرگ حالت انحصاری داشته و این مساله حتی، باعث عدم ایجاد رقابت در داخل کشور می شود که اصولاً انحصار در تولید و عرضه یکی از دلایل اصلی عدم پیشرفت قابل قبول در هر صنعتی است.
اگر به معادن سنگ های ساختمانی و یا شن و ماسه توجه شود در می یابیم که به خاطر رقابت شدید بین تولیدکنندگان، میزان بهره وری در این معادن بالا است. از طرفی دیگر اخیراً بهره وری در معادن زغال سنگ افزایش یافته است. اما نمی توان گفت که معادن زغال سنگ ایران کاملاً سود ده شده اند. چرا که این معادن در تولید و فروش، حالت انحصاری دارند و قیمت فروش را بازار به خودی خود تعین نمی کند.
بنابراین رسیدن به بهره وری معادن زغال سنگ ایران به سطح بین المللی نیازمند یک بازنگری کامل و تغییر جهت اساسی است.
اما طهماسبی وزیر صنایع و معادن اظهار می دارد که دولت به عنوان یک اصل از حضور سرمایه گذاری خارجی درپروسه صنایع معدنی کشور حمایت می کند.
علیرضا طهماسبی گفت: با توجه به این که کنگره جهانی معدن بزرگ ترین رویداد معدنی جهان است، طبیعتاً می تواند به عنوان یک مکمل بسیار خوب عمل کند و گرنه نمایشگاه های معدنی متعددی بعد از انقلاب در کشور برگزار شده.
وی در ارتباط با اقدامات وزارت صنایع و معادن در مورد تفسیر جدید اصل ?? گفت: مقام معظم رهبری نکات بسیار مهمی در این زمینه مطرح کردند و ما منتظر ابلاغ روش های اجرایی از طریق مجمع تشخیص مصلحت نظام هستیم. 
وزیر صنایع و معادن در بیان این که این وزارتخانه اصل حضور بخش خصوصی در بخش معدن را پذیرفته است، افزود: برخی ها مطرح می کنند که دولت می تواند مالکیت معادن را در دست خود نگه دارد و مدیریت آن ها را به بخش خصوصی واگذار کند که این روش نیز در حال بحث است.
وی با تاکید بر این که وزارت صنایع و معادن از بخش خصوصی از تمام جهات حضور در پروژه های معدنی فرآوری، ساخت ماشین آلات و اکتشاف در این بخش حمایت می کند، یادآور شد: دستورالعمل هایی نیز در این مورد در حال تدوین است که به تدریج اعلام خواهد شد.

کلید واژه ها: سایر موارد


نظر شما :