گزارش بررسى لرزه زمین ساخت زمین لرزه پنجم دى ماه ۸۲ بم

نوع گزارش درج نوع گزارش براى مدیر
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
استان کرمان
تاریخ انتشار ۲۳ آذر ۱۳۸۸

خلاصه توضیحات

پهنه ایران زمین در بخش میانى کمربند کوهزایى آلپ - هیمالایا ، یکى از لرزه خیزترین مناطق جهان به شمار مى رود.

توضیحات

گزارش بررسى لرزه زمین ساخت زمین لرزه پنجم دى ماه 82 بم مدیریت زمین شناسى مهندسى گروه لرزه زمین ساخت دکتر مرتضى طالبیان - مهندس حمید نظرى - مهندس هادى کمرئى   پیش گفتار : پهنه ایران زمین در بخش میانى کمربند کوهزایى آلپ - هیمالایا ، یکى از لرزه خیزترین مناطق جهان به شمار مى رود. ویژگیهاى زمینساختى این پهنه ساختارى سبب تجمع تنش در بخشهایى از فلات ایران زمین مى گردد. هر ساله تعداد زیادى زمین لرزه در ایران رخ مى دهد و هر از چند گاهى جان هزاران تن از هموطنان را مى ستاند. اینگونه خسارات بر نیروى پر ارزش انسانى اگر چه بخشى از آن ناشى از فراوانى زمین لرزه ها در این فلات کهن است اما بیش از آن ناشى از کیفیت بسیار پایین ساخت و ساز حاصل از تخلفات آگاهانه و یا ناآگاهانه از قوانین ساختمان سازى است. این گزارش آغازین نتیجه بررسى صحرایى کارشناسان گروه لرزه زمین ساخت سازمان زمین شناسى و اکتشافات معدنى کشور در گستره زمین لرزه پنجم دیماه ۱۳۸۲ بم است.در این گزارش گسله مسبب زمین لرزه وسازوکار آن واثرات کیفیت ساخت و ساز و مقاومت سازه در مقابل زمین لرزه بطور مختصر ارائه شده است. بدیهى است که این گزارش پر شتاب در طى روزهاى آینده با بررسیهاى بیشتر و یافته هاى نوین تکمیل خواهد شد. پهنه ى تخریب و شدت زمین لرزه استان کرمان با جمعیتى پراکنده در بخش مرکزى - خاورى ایران زمین واقع شده است. بیشتر آبادیهاى این ناحیه از دیرباز در راستاى گسله هاى قدیمى و گاه جنبا بنا شده اند، شهر بم یکى ازاین شهرهاى کهن با شمار اندک روستا است که اغلب آنها در راستاى گسله ى شمالى - جنوبى بم و در سوى جنوب شهر قرار دارند. ۱- تصویر هوایى از گسله ى بم و گلباف پیوند ساختارى این دو گسل موجب مى شودکه جنبش یکى از آنها موجب افزایش تنش تجمعى بر روى گسله ى دیگر شده و رخداد زمین لرزه را موجب مى شودگسله گلباف حداقل سه بار در سده اخیر موجب رخداد زمین لرزه شده است بیشترین میزان تخریب در شهر بم مشاهده شده است که به سرعت به سوى جنوب از شدت آن کاسته مى شود بطوریکه در روستاهایى با فاصله بیش از 15-10 کیلومتر از شهر بم خسارات چندانى ندیده اند. با توجه به میزان تخریب در شهر بم شدت این زمین لرزه در مقیاس مرکالى بیش از 8 برآورد مى گردد. ۲- تخریب منازل مسکونى آجرى ۳- تخریب بناى خشت و گلى سنتى در زمین لرزه ۴ - تخریب کامل ساختمانهاى خشت و گلى سنتى الگوى توزیع شدت در پهنه پیرامون بم نیازمند بررسیهاى بیشتر است. گسلش و سازوکار زمین لرزه: یکى از اهداف اساسى گروههاى زمین شناختى، شناسایى گسله ى مسبب زمین لرزه و برداشت دقیق سازوکار و درازاى گسیختگى جهت تلفیق با داده هاى لرزه شناختى است. این روش یکى از مناسب ترین شیوه هاى مطالعه گسله هاى جنبا است. امروزه علم زمین شناسى قادر به شناسایى پهنه هاى پر خطر و مکانهاى نامناسب براى ساخت و ساز است. تا کنون مطالعات و بررسیهاى آغازین زمین لرزه سپیده دم جمعه پنجم دیماه بم نشانگر جنبش گسله اى با راستاى تقریبى شمال- جنوب و درازاى گسیختگى سطحى همراه با زمین لرزه بیش از 2 کیلومتر در شمال شهرستان بم است. این گسله جابجایى چندانى را در سطح زمین نشان نمیدهد اما با توجه به الگوى گسیختگى سطحى حرکت راستالغز راستگرد را مى توان برایِ آن در نظر گرفت. ادامه گسیختگى به سوى شمال به تدریج ناپدیدشده و تنها بصورت درزه هایى در یک پهنه ى گسترده در درون نهشته هاى سست و جوان دیده مى شود. شوربختانه شهر بم و میراث کهن نیاکانمان، ارگ تاریخى بم، در پایانه ى جنوبى این گسله جایى که بیشینه جنبش زمین را مى توان انتظار داشت قرار گرفته اند که در نتیجه تقریبا‍ً بطور کامل ویران شده اند ‌ ۵ میراث فرهنگى ارگ بم که در طى زمین لرزه اخیر تقریباً بطور کامل ویران گردید در نگاه نخست ادامه گسله در جنوب خاورى شهرستان بم گسیختگى سطحى نداشته است اما با توجه به پیوند ساختارى آن با گسله ى زمین لرزه اى بم انتظار جنبش بخش جنوبى آن در آینده نزدیک مى رود . ۶ بخشى از گسله زمین لرزه اى بم که تا کنون شناسایى شده است (خط قرمز رنگ ) جستجو جهت شناسایى سایر بخشاى این گسله ادامه دارد. پیوند میان گسله ها از دیرباز شناخته شده است. بعنوان نمونه در مقیاس کلان گسله زمین لرزه اى بم با گسله گلباف در ارتباط ساختارى است و از آنجایى که گسله گلبافت موجب رویداد چهار زمین لرزه ویرانگر در بیست و پنج سال اخیر شده است. از اینرو جنبش اخیر گسله بم دور از انتظار نبوده است . افزون بر گسلش سطحى تکانهاى شدید زمین (بویژه در دامنه هاى پرشیب) سبب لغزش لایه هاى سست سطحى نیز شده است. بیشترین این لغزش ها در جنوب خاورى شهرستان بم - بروات در مسیر جاده بم - زاهدان دیده مى شود. اینگونه لغزش ها بسیار سطحى بوده و ناشى از تکان شدید به هنگام زمین‌لرزه است. این گسیختگیهااگرچه ممکن است در راستاى گسله‌ى زمین لرزه‌اى قرار گیرند اما جابجائى و سازوکار آنها بیانگر ساز و کار گسله‌ى زمین لرزه‌اى نیست. نتیجه گیرى : - در این بررسى آغازین گسله ى زمین لرزه اى بم با درازاى گسیختگى بیش از دو کیلومتر بعنوان گسله‌ى زمین لرزه در شمال بم - بروات شناسایى شده است ۷ - گسلش سطحى همراه با زمین لرزه بم ۸ - نمایى دیگر از گسلش سطحى همراه با زمین لرزه بم ۹ - نمایى دیگر از گسل زمین لرزه اى بم . جابجایى افقى در طول گسله در حد چند سانتى متر است ۱۰- نمایى نزدیک از گسیختگى سطحى همراه با زمین لرزه بم . الگوى گسیختگى بیانگر حرکت راستگرد گسله است - کاهش ناگهانى شدت ویرانى در فاصله کوتاه از شهر بم را میتوان ناشى از ژرفاى کم کانون زمین‌لرزه و یا ویژگى ساختگاه شهر دانست اما نبود گسلش سطحى با درازا و جابجایى همخوان با بزرگاى گشتاوری5/6 مى تواند به سبب سست و ستبر بودن پوشش رسوبى جوان ناحیه باشد. شاخه اصلى این گسله پیش از این از سوى سازمان زمین شناسى کشور با نام گسله ى لرزه زاى بم معرفى شده بوداز اینرو جنبش آن دور از انتظار نبوده است. دانش لرزه زمینساخت اگر چه هنوز قادر به تعیین زمان رخداد زمین لرزه نیست اما در شناسایى و معرفى پهنه هاى پر خطر بسیار توانا است. زمین لرزه بم بار دیگر هشدارى بود به نادیده گرفتن قوانین طبیعت و خطــــــر گسله هاى جنبا اما به ظاهر آرام پیرامون شهرهاى بزرگ. تفاوت در رفتار سازه ها در برابر زمین لرزه بسیار روشن است بى گمان توجه جدى به روش ساخت و ساز و لزوم نظارت جدى تر بر اجراى قوانین آن بسیار ضرورى مى نماید. ۱۱- تخریب منازل مسکونى به ظاهر مستحکم با اسکلت فلزی. بخشى از اسکلت باقى مانده است اما دیوارها فرو ریخته اند ۱۲- پایدارى نسبى ساختمان با کیفیت ساخت و ساز بهتر. اما نماى ساختمان پیوستگى خوبى با بدنه اصلى ندارد در پایان نظر به ویرانى سازه هاى بظاهر زیبااما فاقد استانداردهاى ساخت و ساز متناسب با نواحى لرزه خیز چون بیشتر مناطق ایران نیاز به نظارت بیش از پیش بر اجراى سازه هاى مسکونى در شهرهایى چون تهران و دیگر شهرهاى بزرگ غیر قابل انکار است. ۱۳- نماى دیگرى از ساختمان ۱۴- تخریب ساختمان مدرن و بظاهر مستحکم که اصول ساخت و ساز نیز به ظاهر رعایت شده است. اما کیفیت اجراى ضعیف موجب حذف طبقه زیرین شده است ۱۵ - نماى نزدیک از ساختمان نماى بظاهر زیباى ساختمان داراى پیوستگى کافى نبوده وبه راحتى فرو مى ریزد ۱۶- آسمان غم بار بم در سوگ فرزندانش

کلید واژه ها: کرمان