اکنشاف ژئوفیزیکى سولفاتهاى شورابه اى د رمنطقه گاوخونى اصفهان به روش گرانى سنجى و مقاومت ویژه الکتریکى

گروه ژئوفیزیک
استان اصفهان
نویسنده فیروز جعفرى
تاریخ انتشار ۲۳ تیر ۱۳۸۶

خلاصه توضیحات

تالاب یا باتلاق گاو خونى موسوم به پلایاى ورزنه یکى از پلایاهاى حوضه آبگیر اصفهان و مصب رودخانه زاینده رود

توضیحات

تالاب یا باتلاق گاو خونى موسوم به پلایاى ورزنه یکى از پلایاهاى حوضه آبگیر اصفهان و مصب رودخانه زاینده رود داراى وسعتى حدود550کیلومتر مربع مى باشد.و یکى از فرورفتگیهاى سیرجان- اصفهان بشمار میاید.در قسمت شمالى دریاچه اى فصلى و کم عمق وجود دارد ودر بخش جنوبى پوسته نمکى همراه با شورابه بین کریستالى وجود دارد.وسعت دریاچه بستگى به میزان شارژ آب در سالهاى مختلف دارد .تالاب گاو خونى بین طولهاى جغرافیایی° 53 و45  ° 52 و عرض جغرافیایى 15  32°و 32° قرار گرفته است.ارتفاع آن از سطح دریا حدود 1440متر است.این تالاب در شرق ناحیه جرقویه اصفهان و جنوب غربى شهرستان نایین وغرب منطقه ندوشن استان یزد و شمال غربى قرار گرفته است.                                                         زمین شناسى منطقه در نقشه هاى توپوگرافى ،تالاب گاو خونى به شکل یک گلابى از شمال به جنوب ترسیم شده که نوک آن د رقسمت سیاه کوه و قسمتهاى عریض در نواحى جنوبى واقع گردیده است.در وسیع ترین قسمت عرض آن حدود 20کیلومتر و طولش کمى بیش ا ز25کیلومتر است.د رحاشیه غربى آن تپه هاى شنى روان (ماسه هاى بادى)بطول 45 کیلومتر از جنوب شرق ورزنه تا چند کیلومترى جنوب شرق مالواجرد ادامه دارد.ارتفاع این ماسه بادى ها در بلندترین نقطه 1607 متر از سطح آبهاى آزاد میباشد.در حواشى شمالى،شرقى و جنوبى واحدهاى ژئومورفولوژى نظیر مخروطهاى افکنه ،دشتهاى سیلابى،جلگه هاى رسى،مناطق مرطوب و پوسته هاى نمکى را میتوان نام برد. تالاب گاو خونى یک حوضه بسته رسوبى است که در ان رسوبات کواترنرنظیر گراول،ماسه،سیلت،رس لجن،مارن،گچ و نمک....پرشده و هم اکنون نیز در حال رسوبگذارى است.آبراهه ها ،سیلابها ،و رودخانه هاى متعدد فصلى و دائمى به این حوضه سرازیر میشوند که مهمترین آنها زاینده رود است.این زهکشها املاح ،کاتیون و آنیون ها ى سنگهاى خروجى ،نفوذى و رسوبی...سازندهاى مختلف را همراه خود به محیط حمل مینمایند. از نظر زمین شناسى ساختمانى و نحوه تشکیل ،تالاب گاو خونى قسمتى ازفروافتادگى تکتونیکى مهم سیرجان – اصفهان ،که بیش از 600کیلومتر طول دارد و کم وبیش بموازات روراندگى زاگرس است،بشمار مى آید.در محدوده تالاب ناحیه اى به وسعت 130کیلومتر مربع درقسمت جنوب باتلاق داراى پوسته نمکى میباشد.پوسته نمکى در قسمت شمالى خود با چاله مرکزى و دریاچه فصلى در ارتباط بوده و در قسمت هاى شرقى و جنوبى به نواحى مرطوب ،کفه رسى و شنهاى ریگى و تراس همراه با آبراهه ها و مسیلهاى مختلف و در سمت غرب ابتدا ناحیه مرطوب و بعد کفه ماسه اى نمکى و سپس تپه هاى ماسه بادى محدود شده است.ضخامت این پوسته نمکى متفاوت است به طوریکه درحاشیه هاى جنوبى ،شرقى و غربى کمتراز 5 سانتى متر وبعداز آن به طرف مرکز ضخامت بیشتر مى شود وبه بیش از 1متر میرسد.در زیر این پوسته نمکى یک واحد ماسه بادى آبدار به ضخامت متوسط 10متر د رحفاریها دیده شده که احتمالا در زیر بخش زیادى از پوسته نمکى گسترش دارد.پوسته نمکى در سطح ظاهرى به صورت چندوجهى هاى نامنظم است که به دلیل آبدار بودن و پیشروى و پسروى آب،پوسته کاملا خشک نمى شود.نحوه تشکیل نمک به این صورت است که درمواقع سیلابى سطح منطقه پوشیده از آب و گل و لاى میشود و لجن سیاه رنگ رسى را از خود برجا میگذارد که   در فصول گرم وخشک تحت تاثیر تبخیر شدید نمک با ضخامتهاى مختلف ته نشین میگردد.این نمک قابل استخراج بوده و دربخشهاى غربى و جنوب غربى به علت شیب منطقه گسترش بیشترى داشته و هم اکنون استخراج میشود. هدف از انجام مطالعات ژئوفیزیک هدف از انجام مطالعات ژئوفیزیک یافتن محلهایى است که میتواند از نظر تمرکز کانى هاى سولفات سدیم مناسب باشد.در این رابطه توجه به نکات و موارد زیر حائز اهمیت میباشد: حجم ماده معدنى مورد کاوش باید به اندازه اى باشد تا خصوصیات فیزیکى آن قابل تمایز با خصوصیات تشکیلات دربرگیرنده ى آن باشد. داشتن اختلاف خصوصیت فیزیکى مناسب با تشکیلات دربرگیرنده پوشیده نشدن خصوصیات فیزیکى ماده ى معدنى مورد کاوش توسط دیگر خصوصیات فیزیکى تشکیلات در برگیرنده.   بدین منظور ابتدابه شناسایى خصوصیت فیزیکى سولفات سدیم میپردازیم.سولفات سدیم به صورت کانیهاى تناردیت و میرابلیت در طبیعت یافت میشوند.که البته معمولا تناردیت با جذب آب در طبیعت بیشتر بصورت میرابلیت ظاهر میشود .هر دو این کانیها به دو صورت محلول و متبلور در طبیعت یافت مى شود.بخصوص میرابلیت متبلور داراى وزن مخصوصى در حدود 47/1 گرم برسانتیمتر مکعب میباشد واز نظر مقاومت ویژه الکتریکى مقاومتى بیش از نمک و محلولهاى شورابه اى اطراف خواهد داشت. در زیر برخى از خصوصیات کانى میرابلیت را مشاهده میفرمایید.   بنابراین با توجه به توضیحات فوق از دو روش ژئوفیزیکى که عبارتند از روش گرانى سنجى و روش ژئوالکتریک استفاده نمودیم. در مطالعه گرانى سنجى به دنبال مناطقى خواهیم بود که به دلیل تمرکزى از این کانى هابخصوص بصورت متبلور وزن مخصوص کمترى را نسبت به سایر مناطق در برگیرنده شاهد باشیم.برداشتهاى ژئو الکتریک نیز باهدف پیدا کردن لایه هایى با مقاومت بیشتر د ربین لایه هاى رس و مارن که میتواند معرف وجود تمرکزى مشخص از وجود سولفاتهاى سدیم به صورت جداگانه و متبلور در بین لایه هاى رس ومارنى که داراى مقاومت ویژه ظاهرى کمتر هستند ،صورت پذیرفت. تئورى روشهاى ژئوفیزیک در این فصل تئورى و روشهاى ژئوفیزیکى بکار رفته در منطقه اکتشافى به شرح زیرتوضیح داده مى شود. اصول و کاربرد گرانى سنجى گرانى سنجى روشى است که د رآن میدان گرانش یا جاذبه زمین اندازه گیرى مى شود .اصول کار دستگاه گرانى سنج یا به به بیانى گراویتى متر بر اصل قانون جاذبه نیوتن استوار است.بطور اختصار ساختمان دستگاه گراویتى متر از یک فنر حساس و یک وزنه که مجموعا د رمحفظه اى خالى از هوا و در محیط خلاء قرار گرفته تشکیل شده است.تمام اجرام پیرامون وزنه دستگاه طبق قانون نیوتن نیروى جاذبه اى مطابق با فرمول زیر بر آن وارد میسازد: F=K.m/r2 که در آن F نیروى جاذبه بر حسب نیوتن ،m جرم بر حسب کیلو گرم ،r فاصله جرم با مرکز کره زمین وK ضریب ثابت است. با این ترتیب هنگام اندازه گیرى یک ایستگاه توسط گراویمتر در واقع برآیند نیروهاى بسیارى از قبیل جرم موجود در زیر دستگاه ،جرم موجود در اطراف ایستگاه و حتى اثر جاذبه کره ماه بر دستگاه (اثر جذر ومد)را اندازه گیرى مینماییم.با استفاده از محاسبات ریاضى میتوان اثر هریک از نیروها را بر وزنه دستگاه گراویمتر محاسبه نمود. مهمترین نیروهاى موثر بر دستگاه گراویمتر عبارتند از: اثر نیروى جاذبه کره ماه (جذر ومد) فاصله ارتفاعى دستگاه گراویمتر از سطح ژئوئید یا سطح دریا با یک ایستگاه مبنا(اثر هواى آزاد)     اثر برآیند نیروى گریز از مرکز و جاذبه ى زمین(اثر عرض جغرافیایى) اثر جرم موجود یا غیر موجود در زیردستگاه (اثر بوگر) اثر ایزوستازى اثر جرم کوهها و نبود جرم کوهها (دره ها )در اطراف دستگاه گراویمتر(اثر توپوگرافى) اثر خطاى فیزیکى داخل دستگاه مربوط به کشش فنر(اثر دریفت)   مطالعات گرانى سنجى بطور کلى به دو منظور مختلف انجام میشود.بعضى از مطالعات گرانى سنجى به منظور مطالعات زمین شناختى د رمقیاسهاى کوچک و ابعاد وسیع به منظور تعیین طاقدیسها و ناودیسهاى بزرگ،شکل و ضخامت پوسته کره زمین و این قبیل مطالعات انجام میگیرد که معمولا مقیاس چنین مطالعاتى 1:50000 یا کوچکتر خواهد بود.در این نوع مطالعات میبایست اثر تمامى نیروهاى یادشده را محاسبه نمود.برخى مطالعات گرانى سنجى به منظور اکتشاف معدنى صورت میگیرد،در این قبیل مطالعات مقیاس از 1:50000 بزرگتر و معمولا 1:20000،1:5000،1:1000میباشد.بدیهى است در این گونه مطالعات اثرات ایزوستازى و اثر عرض جغرافیایى براى تمامى ایستگاههاى اندازه گیرى بسیار جزیى و قابل صرفنظر خواهد بود.در خصوص نحوه محاسبه هریک از اثرات یادشده در همین فصل توضیحات لازم داده خواهدشد. اصول کار در مطالعات گرانى سنجى به منظور اکتشافات معدنى اغلب تعیین چگالى در منطقه مورد مطالعه است.براى حصول چنین امرى میبایست اثر کلیه نیروهاى موثر بر دستگاه را محاسبه و تفکیک نمود،این کار که به تصحیحات گرانى سنجى موسوم است میبایست براى هر یک از ایستگاه ها جداگانه محاسبه گردد.با حذف نیروهاى مزاحم و یا اضافه نمودن نیروها ى لازم بر حسب میلى گال به اعداد اندازه گیرى شده به هر ایستگاه سرانجام تغییرات نیروى جاذبه بر اثر تغییرات چگالى تشکیلات زمین شناسى در منطقه بدست میاید.بدیهى است وجود نقشه زمین شناسى منطقه با مقیاس مناسب قبل از مطالعات گرانى سنجى بسیار لازم و ضرورى است.و عملیات ژئوفیزیک میتواند به حل ابهامات مسائل زمین شناسى و معدنى در لایه هاى زیر سطحى که امکان رویت آن در سطح توسط زمین شناسان میسر نیست کمک نماید.(از قبیل گسلهاى مدفون در زیر آبرفت،گسترش مواد معدنى زیر سطحى و...) مراحل مطالعات گرانى سنجى مراحل مطالعات گرانى سنجى به شرح زیر میباشد: عملیات نقشه بردارى به منظور تعیین مختصات دقیق هرایستگاه در سیستم UTMو تعیین دقیق ارتفاع نقاط در حد سانتیمتر اجراى برداشتهاى صحرایى بر روى ایستگاههاى گرانى سنجى اعمال تصحیحات لازم و پردازش اطلاعات خام گرانى تعبیر و تفسیر نتایج بدست آمده      معرفى دستگاه اندازه گیرى   دستگاه اندازه گیرى مورد استفاده در این مطالعات ،دستگاه گرانى سنج Autogravمدل CG3 ساخت شرکت کانادایى Scintrex بود.از مهمترین خصوصیات این دستگاه مى توان به موارد زیر اشاره نمود: دقت اندازه گیرى تا005/0 میلى گال داراى حافظه اى ازنوع Solid State به ظرفیت 48 کیلوبایت جهت ثبت میزان گرانى اندازه گیرى شده در هر ایستگاه به همراه بسیارى از اطلاعات جانبى موردنیاز از قبیل شماره خط،شماره ایستگاه،ساعت ،دقیقه و ثانیه اندازه گیرى ،تاریخ،ارتفاع دستگاه تا سطح تراز یابى شده هر ایستگاه ،طول و عرض جغرافیایى ،میزان تصحیح جزر و مد و سایر اطلاعات جانبى دیگر. داراى برنامه نرم افزارى جهت تصحیح خود کار اثر جزر ومد درهر ایستگاه همزمان با اندازه گیرى در آن ایستگاه داراى ضریب دریفت به منظور تصحیح خطاى ناشى از دریفت دستگاه و در نتیجه عدم اعمال خطاى دریفت در اندازه گیریها به صورت دستى صفحه نمایشگرLCD جهت رویت اعداد اندازه گیرى شده،شماره ایستگاه،شماره خط و... تعویض شماره هر ایستگاه به طور خودکار پس از اندازه گیرى ایستگاه قبلى،این امر اشتباه احتمالى ناشى از عدم درج صحیح شماره ایستگاه به صورت دستى را به حداقل ممکن کاهش میدهد. داراى پورت تخلیه اطلاعات موجود در حافظه به رایانه امکان تنظیم تعداد اندازه گیریها ى مورد نیازدر هر ایستگاه.معمولا دستگاه را براى 120بار اندازه گیرى نیروى جاذبه در هر ایستگاه تنظیم مى نمایند. تشخیص میزان خطاى ممکن در هر قرائت و اعمال آن به اعداد اندازه گیرى شده به صورت خودکار   دستگاه به طور خودکار از تمامى اندازه گیریهاى انجام شده در یک ایستگاه معدل گیرى نموده و براساس انحراف معیار اعداد اندازه گیرى شده نهایتا یک عدد بعنوان میزان نسبى (نه مطلق)شدت میدان جاذبه زمین درآن ایستگاه را ثبت مینماید.   نحوه پیمایش و اندازه گیرى برداشتهاى گرانى سنجى نسبت به سایر برداشتهاى ژئوفیزیکى از پرهزینه ترین و در نتیجه گرانترین روش ژئوفیزیکى به حساب میاید.از مهمترین علل آن مى توان به موارد زیر اشاره نمود: الف- نیاز به عملیات نقشه بردارى به منظور تعیین ارتفاع دقیق در حد 1سانتیمتربراى هر ایستگاه و نیز تهیه نقشه توپوگرافى با مقیاسهاى بزرگ (1:1000 یا حداکثر1:5000)براى انجام تصحیحات توپوگرافى نزدیک. ب- گران قیمت بودن دستگاه اندازه گیرى ج- راندمان بسیار پایین نسبت به سایر روشهاى ژئوفیزیک به دلیل حساسیت دستگاه و تغییرات جزئى میدان جاذبه و د رنتیجه نیاز به اعمال دقت بسیار بالا هنگام اندازه گیریها ى صحرایى براى حصول اطمینان از دقت کار علاوه بر اینکه خود دستگاه در هر ایستگاه بین 50تا 120 بار اندازه گیرى مینماید مع الوصف حداقل 3بار و گاه 6 تا7 بار مجددا این دوره 50 تا120بار اندازه گیرى را تکرارمینماییم.از سوى دیگر موقعیت هرایستگاه نیز در سیستم مختصات UTM تعیین میگردد به گونه اى که هر ایستگاه علاوه بر مشخصات قراردادى شبکه (شماره خط و شماره ایستگاه )داراى مختصات Z,XوYخواهد بود. قبل از شروع اندازه گیرى میبایست: الف- از تنظیم بودن دستگاه (نداشتن دریفت طى 24 ساعت )اطمینان حاصل کرد. ب- تعیین ایستگاهى درمنطقه بعنوان ایستگاه ثابت جهت کنترل دریفت دستگاه حین برداشتهاى صحرایى در مورد اول ابتدا طول و عرض جغرافیایى منطقه و اختلاف ساعت محلى با گرینویچ (5/3-)ساعت و تاریخ و ساعت و دقیقه و ثانیه را به دستگاه گراویتى متر وارد مینماییم،سپس محلى را د رکمپ بدور از ترددو لرزش انتخاب مى نماییم و دستگاه را حول محور X,Y کاملا  تراز نموده و در حالت ایستگاه ثابت(Cycling Mode) قرار داده و دستگاه را به گونه اى تنظیم مى نماییم که هر پانزده دقیقه یکبار به طور خودکار روشن و شروع به اندازه گیرى نماید.با توجه به اینکه تصحیح جذر ومد نیز براى اندازه گیرى انجام میگیرد لذا اختلاف اعداد اندازه گیرى شده طى 24 ساعت بر روى یک ایستگاه نباید از03/0±میلى گال تجاوز نماید.چنانچه اختلاف اولین و آخرین قرائت طى 24ساعت بیش از حد مجاز بود میبایست با استفاده از فرمول ویژه اى ضریب دریفت جدید را محاسبه و اعمال نمود و مجددا 24ساعت دیگر دستگاه را تست نمود،گاه براى تنظیم دقیق دستگاه تا سه روز نیز زمان سپرى خواهد شد اما به هر حال باید توجه داشت هیچگاه نباید با دریفت غیر مجاز شروع به برداشتهاى صحرایى نمود. در مورد دوم هر چقدر دستگاه در حالت ثابت دقیق اندازه گیرى نماید باز هم هنگام برداشتهاى صحرایى عواملى نظیرحمل و نقل،ضربه هاى غیر پیش بینى شده ،اختلاف حرارت در طول روز،تغییر فشار هوا در اثر تغییرات ارتفاعى دستگاه و... سبب بروز خطایى گاه بیش از حد استاندارد میشود.بنابراین ایستگاهى به عنوان مبنا جهت کنترل دریفت دستگاه د رمنطقه مورد مطالعه احداث گردد.این دستگاه باید از حیث کاملا آرام باشد.در جاى کم رفت و آمد و بدور از اغتشاشات اطراف ،معمولا این دستگاه را یا با بتن ریزى و یا برروى تخته سنگهاى ریشه دار منطقه انتخاب میکنند. ارتفاع کف دستگاه گراویتى دستگاه گراویتى متر تا سطح فوقانى ایستگاه مبنا را بامتر به طور دستى اندازه گیرى میکنیم و در هر بار که به این ایستگاه مراجعه میکنیم میبایست ارتفاع کف دستگاه با سطح ایستگاه مبنا را مجددا کنترل کنیم و دستگاه را به گونه اى تراز کنیم که ارتفاع مذکور ثابت بماند.پس از انجام مراحل فوق کار اندازه گیرى ایستگاههاى شبکه شروع میگردد،معمولا در شیبهاى تند از سه پایه بلند و در شیبهاى ملایم از سه پایه کوتاه استفاده میگردد.پس از استقرار سه پایه بر روى ایستگاه و استقراردستگاه گراویتى متر بر روى سه پایه ،دستگاه توسط پیچهاى سه پایه حول محور X,Y در محدوده بین ±10arc.sec کاملا تراز میشود آنگاه با کنترل شماره ایستگاه و شماره خط اندازه گیرى آغاز میگردد،سپس ارتفاع کف دستگاه را تاروى میخ ایستگاه با متر وبه صورت دستى با دقت -+5/0 سانتیمتر اندازه گیرى نموده و به همراه عدد گراویتى اندازه گیرى شده در آن ایستگاه به حافظه دستگاه مى سپاریم.در طول یک روز برداشتهاى صحرایى میبایست حداقل چهاربار به ایستگاه مبنا مراجعه و دریفت دستگاه را کنترل نمود.ابتدا صبح قبل از شروع برداشت صحرایى اندازه گیرى بر روى ایستگاه ثابت انجام میگیردو چنانچه مقدار گرانى نسبت به روز قبل کمتر بود ضریب دریفت را به مقدار مناسب کاهش و چنانچه بیشتر بود ضریب دریفت را به مقدار مناسب افزایش میدهیم .به هر حال همواره قبل از شروع هر برداشت صحرایى میبایست با تغییر ضریب دریفت میزان عدد گرانى در ایستگاه ثابت را در محدوده اى با03/0± میلى گال خطا ثابت نگاه داشت.پس از پایان برداشتهاى صحرایى ،مجددا ایستگاه ثابت اندازه گیرى خواهدشد. اگر درپایان هر دوره برداشتهاى صحرایى میزان دریفت از03/0 میلى گال بیشتر یا کمتر بود میبایست میزان دریفت با توجه به کل مدت زمان برداشتهاى صحرایى و ساعت اندازه گیرى بر روى ایستگاهها ،محاسبه و سرشکن گردد،چنانچه میزان دریفت از08/0±بیشتر باشد کلیه برداشتهاى صحرایى آن روز تکرار میگردد.درپایان هر روز برداشتهاى صحرایى ،اطلاعات موجود در حافظه دستگاه توسط رابط RS232و نرم افزار مخصوص به رایانه انتقال مى یابدو حافظه دستگاه پاک میگردد تا براى برداشتهاى روز بعد آماده باشد.هر روز یک یا دو ایستگاه از روز قبل را نیز به منظور کنترل دقیقتر اندازه گیرى مینماییم. تصحیح و پردازش اطلاعات گرانى سنجى همانگونه که در ابتداى این فصل در بخش2-1 اشاره شد نیروهاى جاذبه متعددى بصورت مثبت یا منفى درهر ایستگاه  بر وزنه دستگاه گراویتى متر اثر مى گذارند.دراین منطقه با توجه به ابعاد نسبتا کوچک محدوده مورد مطالعه از انجام تصحیحات عرض جغرافیایى و تصحیح اثر ایزوستازى صرف نظر میگردد.تصحیحات انجام شده بر روى اعداد قرائت شده توسط دستگاه گراویتى متر بشرح ذیل میباشند: تصحیح دریفت روزانه: همانگونه که قبلا نیز اشاره شد دستگاه گراویتى متر با اعمال ضریبى به نام ضریب دریفت هنگام اندازه گیرى هر ایستگاه میزان دریفت ناشى از اثرات فیزیکى وارد بر دستگاه را جبران مینماید،مع الوصف قبل از هر گونه تصمیمى میبایست با کنترل اعداد بدست آمده در ایستگاه مبنا میزان دریفت احتمالى را بررسى نمود ودر صورت وجود دریفت بیشتر یا کمتر از03/0میلى گال از رابطه زیر میزان دریفت رابراى ایستگاههاى اندازه گیرى شده محاسبه و سرشکن نمود: الف- محاسبه میزان دریفت: با تفریق عدد گرانى اندازه گیرى شده درابتداى هر دوره اندازه گیرى بر روى ایستگاه ثابت از عدد گرانى اندازه گیرى شده درانتهاى هر دوره اندازه گیرى بر روى ایستگاه ثابت ،میزان دریفت محاسبه میگردد. ب- تعیین مدت زمان لازم براى ایجاد 01/0 دریفت بر حسب دقیقه:این مدت زمان با تقسیم حاصل ضرب 01/0 درکل مدت زمان اندازه گیرى بر میزان دریفت بدست خواهد آمد. ج- سرشکن نمودن میزان دریفت با توجه به ساعت و دقیقه اندازه گیرى در هر ایستگاه یکى از نکات بسیار مهمى که هنگام کار بادستگاه گراویتى متر مدل CG3 باید به آن توجه داشت این است که در تمام مدت ماموریت در یک منطقه پس از تنظیم دریفت دستگاه در روز اول ،هیچ گاه نباید دستگاه از منبع تغذیه جدا گردد ،به عبارتى همواره باید روشن باشد چراکه د رغیر این صورت نه تنهااعداد اندازه گیرى دچار شیفت زیاد یا کم خواهند شد بلکه مجددا باید زمانى را صرف تنظیم مجدد ضریب دریفت نمود.دراین مرحله و پیش از اعمال تصحیحات دیگر اطلاعات بدست آمده را اصطلاحا اطلاعات خام یا مشاهده اى مى نامند.نکته حائز اهمیت در این قسمت از کار بررسى دقت اندازه گیرى و تصحیح یا حذف خطاهاى احتمالى مى باشد،چراکه نقشه حاصل از این اطلاعات خام کاملا منطبق با عکس توپوگرافى مى باشد،بنابراین با تطبیق دونقشه گرانى مشاهده اى و توپوگرافى میتوان دقت اندازه گیریها را به راحتى کنترل نمود.لازم به ذکر است که نقشه توپوگرافى مورد نظر نشان دهنده توپوگرافى واقعى است منطقه نمى باشد بلکه فقط نشان دهنده توپوگرافى نقاط برداشت گرانى مى باشد وبه عبارتى  دراین نقشه عوارض زمین در بین نقاط برداشت محسوب نگردیده است.اصطلاحا به این نقشه ،نقشه توپوگرافى ایستگاههاى گرانى سنجى مى گویند. تصحیح هواى آزاد میزان شدت جاذبه در هر ایستگاه شدیدا متاثر از اوضاع آن ایستگاه است.از آنجائیکه بررسیهاى گراویتى مترى به منظور اکتشاف مواد معدنى صرفا بررسیهاى نسبى بین ایستگاهها میباشد و نه تعیین میزان جاذبه مطلق لذا میتوان به سادگى ارتفاع یکى از ایستگاهها را مبنا قرار دادو اختلاف ارتفاع سایر ایستگاهها رانسبت به آن محاسبه نمود.از رابطه زیر میزان تصحیح هواى آزاد براى هر یک از ایستگاهها بر حسب میلى گال محاسبه مى گردد: H       ∆= تغییرات ارتفاع بر حسب متر               H ∆                              G(free air)= -0.3086* میزان تصحیح هواى آزاد براى ایستگاههایى که بالاتر از ایستگاه مبنا قرار دارند افزوده و براى ایستگاههایى که در پایینتر از ایستگاه مبنا قرار دارند کاسته مى گردد. تصحیح بوگر از دیگر تصحیحاتى که برروى اعداد گرانى انجام میشود،تصحیح بوگر است.تصحیح بوگر در واقع اثرجرم موجود یا اثر عدم وجود جرم را د رحد فاصل ارتفاع ایستگاه تاسطح مبنا محاسبه مینماید،میزان این تصحیح بر حسب میلى گال از طریق رابطه زیر حاصل میگرد: G((bouguer)=0.0419*d*∆ h                                                  در این رابطه g(bouguer) میزان تصحیح بوگر بر حسب میلى گال D= چگالى بر حسب گرم بر سانتیمتر مکعب ∆ h = اختلاف ارتفاع ایستگاه تا سطح مبنا بر حسب متر میزان تصحیح بوگر از مقدار گرانى اندازه گیرى شده بر روى ایستگاههایى که بالاتر از ایستگاه مبنا قرار دارندکاهش و به مقدار گرانى اندازه گیرى شده بر روى ایستگاههایى که پایینتر از ایستگاه مبنا قرار دارند افزوده مى شود .     در این تصحیح چگالى یا همان دانسیته نقش بسیار مهمى د رشکل نقشه ایفا مى کند ،به عبارتى دیگر هنگامیکه یک چگالى مشخص را به تمام اندازه گیریها نسبت مى دهیم در واقع تغییرات چگالى را درسطح منطقه مورد مطالعه نسبت به آن چگالى مشخص خواهیم سنجید،تغییر چگالى جهت اعمال تصحیح بوگر سبب ایجاد تغییر محسوس در شکل نقشه خواهد شد لذا میبایست د رتعیین چگالى مناسب جهت انجام تصحیحات بوگر دقت زیاد نمود.عموما دو راه براى تعیین چگالى وجود دارد.نمونه بردارى از واحدهاى سنگى و زمین شناسى منطقه و تعیین چگالى دقیق در آزمایشگاه و دیگرى از طریق اجراى پروفیل نتلتون. در این گزارش مناسبترین راه براى تعیین چگالى،نمونه بردارى از واحدهاى زمین شناسى تشخیص داده شد.چرا که اجراى پروفیل نتلتون نیاز به شرایط خاص زمین شناسى دارد که از جمله مهمترین آن وجود توپوگرافى د رحد متو.سط آنچه در منطقه وجوددارد و د رعین حال شرایط زمین شناسى هموژن (بدون تغییرات زمین شناسى)است.چنین شرایطى بطور متناوب د رمنطقه وجود ندارد.لذا چگالى بدست آمده جهت اعمل در تصحیح بوگرپس از بررسیها ى آزمایشگاهى ازنمونه ها 5/2گرم برسانتیمتر مکعب بدست آمد و تصحیحات بر این مبنا صورت گرفته است.در این مرحله از پردازش اطلاعات پس از تصحیحات هواى آزاد و بوگر ،نقشه بدست آمده را اصطلاحا نقشه آنومالى بوگر ساده مى نامند. تصحیح زمینگان(Terrain) این تصحیح نیز از اهمیت زیادى برخوردار است .معمولا د رگذشته تصحیح زمینگان یکى از مشکلترین و وقت گیر ترین تصحیحات گراویتى مترى به شمار میرفت اما امروزه به کمک برنامه هاى کامپیوترى میتوان به سرعت این تصحیح را انجام داد .در این رابطه با استفاده از نرم افزار MATLAB برنامه تصحیح زمینگان را بادقت و سرعت بسیاربالایى انجام دادیم. با انجام این تصحیح در واقع اثر نیروى جاذبه (کوهها )یا عدم نیروى جاذبه (دره ها)اطراف ایستگاه گرانى سنجى که بر وزنه دستگاه گراویتى متر وارد مى شود را حذف مى نماید.بر حسب مقیاس نقشه،مى بایست نقشه توپوگرافى شبکه برداشت گرانى سنجى تا شعاع 200مترى فراتر از محدوده شبکه از هر طرف را تهیه و سپس با استفاده از روش هامر میتواناثرات نیروى جاذبه به وزنه دستگاه تا شعاع 200مترى اطراف هر ایستگاه را محاسبه نمود. بدیهى است که جهت انجام تصحیح مذکور نیاز به دانستن دقیق عوارض زمین مى باشد لذا با توجه به شبکه ى برداشت و نوع پروژه و شدت عوارض زمین نیاز به نقشه بردارى دقیق و تهیه نقشه توپوگرافى منطقه با مقیاس 1000/1بودیم. روش مقاومت سنجى همانگونه که قبلا اشاره شد دربیشتر سنگهاهدایت جریان الکتریسیته بصورت الکترولیتى توسط مولکولهاى سیال موجود د رخلل و فرج سنگها و بین دانه ها صورت مى گیردو بنابراین مقاومت ظاهرى طبقات زمین تابعى از عواملى چون مواد هادى(آب،موادرسى،شورى و..) درجه تراکم ،تخلخل و غیره مى باشد و با اندازه گیرى و تعیین مقدار آن مى توان برخى از عوامل زمین شناسى از جمله زون خرده شده،گل،شیب،ساختمان طبقات زیرین و ضخامت رسوبات آبرفت را شناخت.بنابراین با داشتن شدت جریان (I) و اندازه گیرى اختلاف پتانسیل با استفاده از دستگاه اندازه گیرى مى توان مقاومت ظاهرى طبقات را ازفرمول p=K∆  V/I محاسبه کرد.kضریبى است که بستگى به وضعیت قرار گرفتن الکترودها دارد. دستگاه اندازه گیرى مقاومت ویژه ظاهرى که در این منطقه بکار رفته است عبارت است از: ترامتر مدلSAS300B

کلید واژه ها: اصفهان