گزارش تلفیقی زمین شناسی اقتصادی و مطالعات دور سنجی ورقه یکصد هزارم حاجی آباد(زون اسفندقه-دولت آباد)

نوع گزارش معرفى نواحى امید بخش
گروه اکتشافات فلزی
استان هرمزگان
نویسنده سرمد روزبه کارگر،مرتضی مسعودی
تاریخ انتشار ۲۳ تیر ۱۳۸۲

خلاصه توضیحات

ورقه یکصد هزارم حاجی آباد در مسیر شاهراه تهران-بندرعباس و بخشی ا زچهار گوش 250000 : 1 حاجی آباد می باشد.د ر واقع ورقه یکصد هزارم حاجی آباد د رجنوب غرب چهار گوش حاجی آباد ،جنوب ورقه باغات قرارا گرفته است.

توضیحات

  چکیده ورقه یکصد هزارم حاجی آباد در مسیر شاهراه تهران-بندرعباس و بخشی ا زچهار گوش 250000 : 1 حاجی آباد می باشد.د ر واقع ورقه یکصد هزارم حاجی آباد د رجنوب غرب چهار گوش حاجی آباد ،جنوب ورقه باغات قرارا گرفته است.شهرستان حاجی آباد به تقریب د رمرکز ورقه جای دارد.این ورقه از چهار برگه توپوگرافی 50000 : 1 بنامهای حاجی آباد،دهستان بالا،گهکم و طارم تشکیل شده است.به غیر از حاجی آباد شهر دیگری د راین ورقه وجود ندارد.از لحاظ تقسیمات کشوری این ناحیه جزو استان هرمزگان محسوب می شود. از روستاهای مهم این ورقه روستاهای تزرج،باینوج،سرچاهان،گهکم را می توان نام برد.مسیر را ه آهن سراسری بافق- بندرعباس در راستای شمالی – جنوبی ،ضمن گذر از میانه برگه،د رغرب روستای تزرج ایستگاه دارد. ارتفاعات شمالی برگه در بالای گسل راندگی زاگرس واقع است وبخشی از پهنه سنندج – سیرجان است که بر اثر فاز فشار ی لارامید ایجاد شده است.از مهمترین این ارتفاعات می توان به کوههای رزدر،کوه سیاه،تل انجیر،کوه سرخ و کوه گز اشاره نمود.ارتفاعات جنوبی برگه و از جمله کوههای شاهین،کم بر آفتاب،موره کلات،سیرو و ...همگی در شمار بیرونزدگی های پهنه زاگرس است که تشکیل آنها به عملکرد فاز فشار شی اواسط میوسن به بعد نسبت داده می شود.در کنار این مجموعه ،چندین گنبد نمکی با ریخت شناسی منحصر به فرد خود،ازسایر واحد ها کاملا متمایز است.لذا منطقه مورد مطالعه از لحاظ ساختاری – چینه شناسی در دو پهنه سنندج- سیرجان و زاگرس قرار می گیرد.مرز ایندو زون ،گسل راندگی زاگرس است.منطقه باریکی از واحدهای آمیزه رنگین د رامتداد همین گسل در برگه گسترش دارد.از این نظر داده های اکتشافی در ارتباط تنگاتنگ با واحدهای ساختاری زونهای ذکر شده می باشد. بویژه آنکه چند واحد کانی سازی عمده که بخش های وسیعی از این ناحیه را نیز اشغال نموده است دراین برگه برونزد دارد.قدیمی ترین واحد رخنمون یافته د راین پهنه ، بیرونزدگی های سازند سری هرمز است که به صورت گنبدهای نمکی،واحدهای جوانتر را قطع کرده و د رهمه جا به هم ریخته و فاقد لایه بندی منظم است.این واحد جایگاه مناسبی برای اکتشاف عناصری مانند پتاس،بر و سایر املاح تبخیری می باشد. واحدهای ساختاری کربناته زاگرس مانند سروک،گورپی،ساچون،رازک و ... جایگاهی مناسب برای پی جویی موادی مانند آهن و مواد تبخیری مانند سلستین ،گچ،و ...می باشد. د رقدیمی ترین رخنمون واحد سنگی پهنه سنندج – سیرجان که واحدهای رسوبی-اتشفشانی اواخرژوراسیک – اوایل کرتاسه می باشد.به دنبال مواد فلزی مانند مس،آهن ... و در لابه لای رگه های سیلیسی و دگر سان شده این واحد بدنبال عنصر با ارزش طلا عملیات شناسایی انجام گرفت. د ر واحد آمیزه رنگین که مجموعه درهمی ا زسنگهای ولکانیکی حد واسط – مافیک ،رادیولاریت ،چرت،شیل و آهک تشکیل شده است.شناسایی جهتن دستیابی به مواد معدنی مانند طلا ،مس و...انجام گرفت.مهمترین مواد معدنی شناسایی شده در ورقه حاجی آباد را می توان فهرست وار چنین عنوان کرد: طلا در دامنه شمالی کوه رزدر مجموعه درهمی از سنگهای آمیزه رنگین رخنمون بافته که د رآن رگه های سیلیسی نازک تا ضخیم وجود دارد.سنگهای ولکانیکی بشدت لیمونیتی شده نیز در ناحیه دیده می شود.بنا بر نتایج آزمایشگاهی اولیه میزان عنصر طلا در این منطقه پیش از ppm 2 اندازه گیری شده که نمونه های برداشت شده جهت اطمینان چندین بار آزمایش شدند.د رمواردی جواب آنالیز وجود عنصر طلا را تایید می نماید.این ناحیه جهت ادامه عملیات اکتشافی پیشنهاد می گردد. آهن د رناحیه گیس و همچنین جنوب گنید نمکی سرچاهان ،رخنمون هایی ا زآهن د رواحدهای کربناته یافت شد که ظاهرا فاقد ارزش اقتصادی می باشند ولی خود دلیلی بر تشکیل این ماده معدنی د ر درون واحدهای کربناته این ناحیه می باشد،لذا با انجام عملیات اکتشافی دقیق تر احتمال دستیابی به ذخیره ایی مناسب وجود دارد.ضمنا رگچه ها و رگه های نازک آهن د رولکانیک های JK نیز(همچون نواحی رودخانه گدار – جاده وگیل آباد ،شمال دهستان علیا و ...)مشاهده شده است. مس بصورت رخنمون های کم وبیش کوچک و با ذخیره اندک ،عمدتا بگونه آغشتگی های سطحی درشمار  زیادی ا زمناطق د راین ورقه بویژه د رواحد ولکانیکی اواخر ژوراسیک – اوایل کرتاسه دیده می شود ومهمترین این محلها عبارتند از: رزدر کوه دامنه جنوبی رم کوه دق پده- جاده وکیل اباد باینوج- گیس تنگ دوئیه دامنه شرقی رودخانه گدار غرب کوه حیدر آباد رودخانه روستای دهستان علیا بردینو قلا توئیه ارتفاعات رودخانه شور گچ درغرب روستای آبگرم و در نزدیکی محل احداث سد(عملیات ساخت سد متوقف شده است)لایه ای با ضخامت تقریبی 5 متر و گسترش طولی بسیار جالب توجه ا زسنگ گچ دارد که ا زخلوص بسیار مناسبی برخوردار است.این لایه را با طرح استخراج مناسبی می توان با هزینه اندکی بطور اقتصادی استخراج و به بازار مصرف رساند. املاح تبخیری د رگنبد نمکی سرچاهان عناصری از املا ح تبخیری شناسایی شده  که د راین میان میزان عنصر پتاس نمونه های دستی نمک برداشت شده از این گنبد نمکی حدود 70/0 درصد می باشد.که امیدواری بسیاری جهت دستیابی به ذخیره مناسب از این ماده معدنی را ایجاد می نماید.میزان عناصر بر نیز در این نمونه ها تا حدود 4/0 درصد بوده است.با انجام عملیات اکتشافی دقیق تر دستیابی به لایه ای از پتاس جامد درگنبد نمکی سرچاهان بسیار محتمل است. د ربخشهای بعدی مشروح عملیات اکتشافی و نتایج حاصل بتفصیل مورد بررسی قرار می گیرد.   پیشگفتار لزووم اجرای طرحهای جامع بررسی های اکتشافی از نظر پتانسیل یابی معدنی د رمناطق اولویت بند شده ایران هنگامی آشکار می شود که احتیاج مبرم کشور به مواد معدنی بویژه مواد خام مور نیاز صنعت داخلی مدنظر قرار گیرد.ضرورت احیای اقتصاد ملی و تقویت زمینه صنعتی کشور،نیازدستیابی به تکنولوژی تولید انواع مواد خام اولیه را افزونتر می نماید. برای این منظور د راسلهای گذشته و هم اکنون نیز طرحهای اکتشافی مختلفی در سطح کشور توسط سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی بمرحله اجرا در آمده است.د رچهارچوب این طرح ها نقاط مستعد ،برای بررسی امکان بهره برداری از ذخائر معدنی ،مورد مطالعه اکتشافی قرار گرفتند.در راستای اهداف یاد شده ورقه یکصد هزارم حاجی آباد (زون اسفندقه- دولت آباد )نیز مورد اکتشاف قرار گرفت. وجود نقشه های مدون زمین شناسی بمقیاس  یکصد هزارم شالوده عملیات اکتشاف سیستماتیک  اند ولی نقشه مزبور توسط مرکز کرمان هم اکنون دردست برداشت و تهیه می باشد و اطلاعات آن متاسفانه در دسترس نبوده است لذا عملیات اکتشافی بر مبنای نقشه 250000 : 1 حاجی آباد بانجام رسید.نکته حائز اهمیت دراین عملیات همسویی دو گروه مدیریت امور اکتشاف و دورسنجی در انجام همزمان عملیات اکتشافی و بررسی های دور سنجی ورقه حاجی آباد می باشد.بدین منظور آقای مهندس مسعودی ا زگروه دورسنجی اکیپ اکتشافی را در مدت عملیات صحرایی همراهی نموده اند.برداشتها و ثبت نتایج مشاهدات صحرایی بر ر وی عکس های ماهواره ای اولیه که بیش از انجام عملیات اکتشافی تهیه شده بود در واقع ماحصل برداشتهای صحرایی اکتشافات مواد معدنی و تلفیق داده های بدست آمده از مطالعات دو رسنجی با یافته های صحرایی می باشد.اکیپ اکتشافی ،شهرستان حاجی آباد  را که د رمرکز ورقه مزبور واقع است انتخاب و در آنحا مستقر گردید.عملیات صحرایی طی دو نوبت 20 روزه د رماههای پایانی سال 1379 انجام شد .نمونه های برداشت شده پس از تنظیم و آماده سازی جهت انجام آزمایش های مورد نیاز به آزمایشگاههای مورد نظر ارسال شدند. این عملیات اولین تجربه کاری گرو ه های اکتشافی و دور سنجی د رکنار هم بوده و امیدواریم که کاستیها و نواقص کار پیدا و رفع گردد تا در آینده این همکاری ها به ارائه نتایج بسیار مطلوبی از عملیات اکتشافی درکوتاهترین مدت زمانی ،منجر شود. در این مرحله طبق برنامه ریزی انجام شده قرار بر این نهاده شد که در ورقه مزبور عملیات اکتشافی به صورت هدف دار انجام و تنها نقاط مستعد و اولویت دار که د رمطالعات دفتری که بیش از آغاز عملیات صحرایی و بر پایه مدارک و گزارش های موجود پیشین ،عکس های ماهواره ای و مطالعات دورسنجی گردآوری شده بودند،مدنظر قرار گیرند.با این روش ضمن شناسایی نقاط مستعد،از سازندهای مشابه و هم ارز منطقه یک یا چند نقطه انتخاب و بررسی می شد،لذا از نظر زمانی عملیات اکتشافی د رکوتاه ترین مدت ممکن به پایان رسید.به سخنی دیگر،کل زمان مورد نظر برای اکتشاف و جمع آوری لایه زمین شناسی اقتصادی این ورقه یکصد هزارم به دو نوبت عملیات صحرایی کاهش یافت. خانم صدیقه صحت مطالعه مقاطع صیقلی نمونه ها به عهده اشته اند که بدین وسیله از زحمات ایشان تشکر می شود. در پایان از سرکار خانمها،عبداللهی  و کنعانی جهت تایپ این گزارش تشکر و قدر دانی می شود. موقعیت جغرافیایی – ریخت شناسی و آبنگاری منطقه ناحیه مورد مطالعه با گستره ای 2500 کیلومترمربع د رمحدوده طولهای جغرافیایی {56 –’30 ،{55 درجه شرقی و عرضهای جغرافیایی ’30،{28-{28 درجه شمالی را د ربرمی گیرد و از لحاظ تقسیمات کشوری به استثناء بخش کوچک جنوبغربی ،جزو استان هرمزگان محسوب می شود.(شکل بعد) نا م برگه حاجی آباد از شهرستانی به همین نام برگرفته شده که د رکنار روستاهای تزرج،باینوج،سرچاهان،گهکم ،سیروئیه ،طارم و چندین آبادی دیگر ،اهالی خونگرم منطقه را در خود جای داده است. عمده ترین فعالیت ساکنان ناحیه،کشاورزی،باغداری و دامپروری است که با توجه به شرایط آب و هوایی گرم منطقه ،خرما بویژه از نوع پیارم،مهمترین محصول کشاورزی است که جنبه صادراتی هم دارد. وجود راههای ارتباطی نسبتا مناسب ،دسترسی به اغلب نقاط محدوده را امکان پذیر کرده است.مسیر راه آهن بافق- بند عباس در راستای شمالی- جنوبی ،ضمن گذر از میانه برگه،د رغرب روستای تزرج دارای ایستگاه است.جاده آسفالته سیرجان- بندرعباس نیز به عنوان یکی از شاهراه های مواصلاتی کشور که مسئولیت انتقال بخش عمده ای از کالاهای وارداتی و صادراتی کشور را بر عهده دارد،شمال و جنوب برگه را بهم وصل می کند.علاوه بر این می توان ا زچند راه آسفالته منشعب از جاده اصلی و منتهی به شهرستان داراب در استان فارس،بخش شمیل و احمدی ،روستای باینوج و ده نو،بخش ارزوئیه و شهرستان بافت،ایستگاه قطار تزرج و .. نام برد.روستاهای دور افتاده تر نیز توسط مجموعه ای ا زجاده های خاکی به مراکز اصلی جمعیت متصل شده است.در ضمن مسیر انتقال لوله گاز بندر عباس – رفسنجان و نیز وجود راه سخت گذری به سمت ارتفاعات کوه تل انجیر،به منظور احداث ایستگاه مخابراتی ،راه های مناسبی را جهت دسترسی به نقاط دور افتاده تر فراهم کرده است. از دیدگاه ریختارشناسی ،ناحیه مورد مطالعه شامل دو بخش کم ارتفاع و کوهستانی است.ناحیه کم ارتفاع جنوب برگه رامی توان نوعی فرو افتادگی تکتونیکی قلمداد کرد که احتمالا بر اثر حرکات تکتونیکی فاز پاسادنین د راواخر پلیوسن و اوایل پلیستوسن ایجاد شده و روان آبهای جاری شده د رفصول پر باران ،این کفه را به یک دشت سیلابی تبدیل کرده است. ارتفاعات شمالی برگه واقع در بالای گسل راندگی زاگرس،بخشی از پهنه سنندج-سیرجان است که بر اثر فاز فشاری اواهخر کرتاسه (لارامید)ایجاد شده است.ا زمهمترین این ارتفاعات می توان به کوههای رزدر،کوه سیاه،تل انجیر،کوه سرخ،رم کوه و کوه گز اشاره کرد. ارتفاعات جنوبی برگه و از جمله کوههای شاهین،کم برآفتاب،وانمان ،موره کلاست،سیرو ،لوک باغی و ...همگی د رشمار بیرونزدگی های پهنه زاگرس است که تشکیل آنها به عملکرد فاز فشار شی اواسط میوسن به بعد نسبت داده می شود.درکنار این مجموعه ،چندین گنبد نمکی با ریخت شناسی منحصر به فرد خود،از سایر واحدها کاملا متمایز است. آبهای پراکنده منطقه د ردو نیمه شرقی و غربی برگه به ترتیب توسط رودخانه های نیزار و باینوج جمع اوری شده و در دشتهای جائین – شمیل د رشرق برگه و کفه جنوبی برگه تخلیه می شود.چشمه های معدنی  آبگرم و آبشار زیبای تزرج از دیگر پدیده های منطقه است.ضمنا مطالعات اجرای سد بر روی رودخانه نظر آباد درتنگ تموره در دست بررسی بوده که ظاهرا بدلیل فقدان توجیه فنی – اقتصادی ، به دست فراموشی سپرده شده است.     زمین شناسی ناحیه مورد مطالعه برگه حاجی آباد یکی از ورقه های چهار گوش حاجی آباد ایت که نقشه زمین شناسی آن توسط مرکز کرمان د رحال تهیه است(شکل صفحه بعد) با توجه به عدم چاپ نقشه زمین شناسی این برگه و برگه های مجاور،مستندات این گزارش ،صرف نظر مشاهدات شخصی،بر برداشتها و استنباط های مبتنی بر نقشه دسترنگ حاجی آباد د رمقیاس 100000 : 1 نقشه زمین شناسی چهار گوش حاجی آباد درمقیاس 250000 : 1 برخی گزارشها و مقالات کارشناسان شرکت ملی نفت ایران و گفتگوهای شفاهی با زمین شناسان مربوطه استوار بوده است. منطقه مورد مطالعه از لحاظ ساختاری- چینه شناسی در دو پهنه سنندج- سیرجان و زاگرس قرار می گیرد.مرز این دو زون راندگی زاگرس است.منطقه باریکی از واحدهای آمیزه رنگین(Coloured melange)   د رامتدا د همین گسل در برگه گسترش دارد. زون سنندج- سیرجان: این پهنه نخستین بار توسط اشتوکلین ، به عنوان ساختار خطی جداگانه و مرز صفحات ایرانی و عربی –آفریقایی تشخیص داده شد.زون سنندج – سیرجان بوسیله منطقه باریک چند ده کیلومتری از سنگ های رورانده ،ا زکمربند فعال چین خورده زاگرس در جنوب جدا می شود و مرز شمالی آن با کمربند آتشفشانی ارومیه – دختر توسط فرو افتادگی های سیرجان – گاو خونی،کویر توزلو و دشتهای کواترنری اصفهان – بیجارمشخص می شود.پژوهشگران ویژگی های شاخص زون سنندج- سیرجان را در موارد زیر خلاصه     چینه شناسی ناحیه مورد مطالعه سنندج –سیرجان قدیمی ترین رخنمون واحدهای سنگی پهنه سنندج-سیرجان را در این ورقه واحدهای رسوبی- آتشفشانی اواخر ژوراسیک – اوایل کرتاسه تشکیل می دهدکه به سه بخش مجزا قابل تفکیک است: الف)بخش زیرین که عمدتا از سنگ های آتشفشانی با ترکیب بازالت و آندزی بازالت تشکیل شده است.دگرسانیهای گونه کلریتی ،اپیدوتی و سیلیسی گسترش نسبتا قابل ملاحظه ای در این واحد سنگی دارد. ب)  به سمت بالا  از مقدار ترکیبات مافیک کاسته و به نهشته های رسوبی افزوده می شود.بنابراین بخش میانی تناوب ولکانیک و آهکهای پلاژیک قهواه ای رنگ است. پ)بخش بالایی که اساسا از آهک پلاژیک کالپیونلادار تشکیل شده است. بیشترین گسترش این واحدها د رشمال حاجی آباد است که (همچنانکه د رتصویرماهواره ای دیده می شود)با افزایش مقدار ترکیبات مافیک،رنگ واحدها به تیره گی می گراید (تصویر صفحه بعد) روی این واحدها را به صورت هم شیب آهکهای ضخیم لایه تا اوده ای به رنگ زرد روشن تا خاکستری همراه با مقدار کمی ماسه سنگ آهکی و سنگ آهک ماسه ای می پوشاند که به دلیل وجود میکروفسیل و اربیتولینا ،سن این واحد راکرتاسه پایینی (آلبین-آپتین) نسبت می دهند. واحد فلیشی ائوالیگوسن با تناوب شیل،ماسه سنگ ،ماسه سنگ توفی و میکروکنگلومرا تنها درمحل  خاور روستای درآگاه رخنمون دارد.رنگ این واحد در تصویر ماهواره ای کاملا قابل تشخیص است.   کرده اند: تبعیت از روند عمومی زاگرس توزیع ناچیز ولکانیزم دوران سوم توسعه اندک سازندهای دوران سوم وجود رخنمون های افیولیتی – رادیولاریتی کرتاسه بالایی وجود ولکانیزم دوران پالئوزوئیک عملکرد فاز دگرگونی سیمیرین پیشین رخنمون سنگ های دگرگونی درجه بالا به سن پرکامبرین واحدهای چینه شناسی زون سنندج- سیرجان به جز توالی دریایی- قاره ای تریاس میانی- لیاس زیرین،عمدتا فاقد ولکانیک است و روسوبات این زون اصولا از نوع دریایی کم عمق و حاشیه قاره ای آرام است. زاگرس زون سنندج – سیرجان توسط یک منطقه با عرض متغیر(10 کیلومتر د ربرگه حاجی آباد تا 70-65  کیلومتر در کوه دنا) از منطقه زاگرس چین خورده جدا می شود.این نوار نسبتا باریک را زیر پهنه زاگرس مرتفع یا خرد شده می نامند.زون مزبور ،عمیق ترین قسمت فرورفتگی زاگرس را طی مزوزوئیک و اوایل ترشیر شکل می دهد.   از لحاظ ساختاری این پهنه دارای گسلش زیاد و پیچیدگی ساختمانی می باشد و در واقع مجموعه ای از ورقه های راندگی است.د رمقابل ،زاگرس چین خورده بیشتر شامل تاقدیسها و ناودیسهایی با روند شمال غرب- جنوب شرق است و میل دو سویه (Double plunge)  است که بوسیله سازوکار خمش لغزش (flexural slip)  بوجود آمده اند.بنابراین تفاوت دو منطقه زاگرس مرتفع و زاگرس چین خورده د رمبانی ساختاری آنهاست نه در توالی چینه شناسی زون آمیزه رنگین این واحد ،بخش انتهایی ا زنواری بطول تقریبی 360 کیلومتر و عرض 4 تا 15 کیلومتراست که ازشمال غرب اسفندقه شروع و به برگه حاجی آباد ختم می شود.کلیه واحدهای سنگی این مجموعه بصورت قطعات به هم ریخته با ابعاد بسیار متفاوت ،توسط گسلها از هم جدا می شود.ماگمای تشکیل دهنده این ملانژهای افیولیتی ازنوع تولیئتی است و سن تریاس فوقانی را برای آن د رنظر گرفته اند.بدلیل عملکرد محلوهال گرمابی،رگه های آزبست و منینزیت قابل پی جویی است.

کلید واژه ها: هرمزگان