بررسى‌هاى دورسنجى به منظور شناسایی پتانسیل مواد معدنی در ورقه های خضرآباد و ده شیر

نوع گزارش شناسایى پتانسیل معدنى
گروه دورسنجی
استان یزد
نویسنده محمد تقی کره ای
تاریخ انتشار ۲۳ بهمن ۱۳۸۱

خلاصه توضیحات

بررسى‌هاى دورسنجى در محدوده برگه‌هاى 1:100000 خضرآباد و دهشیر به منظور بهره‌گیرى از داده‌هاى ماهواره‌اى در اکتشاف مواد معدنى انجام گرفت. بدین منظور از داده‌هاى ماهواره‌اى لندست 7 (ETM) استفاده گردید. محدوده مورد مطالعه از نظر تنوع توده‌هاى نفوذى (شامل انواع اسیدى تا بازیک)، پهنه‌هاى تراورتنى و لیستونیت‌ها از پتانسیل بالایى براى اکتشاف برخوردار است.

توضیحات

فصل اول کلیات چکیده بررسى‌هاى دورسنجى در محدوده برگه‌هاى 1:100000 خضرآباد و دهشیر به منظور بهره‌گیرى از داده‌هاى ماهواره‌اى در اکتشاف مواد معدنى انجام گرفت. بدین منظور از داده‌هاى ماهواره‌اى لندست 7 (ETM) استفاده گردید. محدوده مورد مطالعه از نظر تنوع توده‌هاى نفوذى (شامل انواع اسیدى تا بازیک)، پهنه‌هاى تراورتنى و لیستونیت‌ها از پتانسیل بالایى براى اکتشاف برخوردار است. مطالعات دورسنجى در محدوده ورقه‌هاى خضرآباد و دهشیر توسط نرم‌افزارهاى ویژه دورسنجى و شامل مراحل تصحیحات، پیش پردازش و پردازش تصاویر ماهواره انجام گرفت. گسل‌ها و خطواره‌ها به دلیل ارتباط با کانى‌سازى ترسیم شدند. توده‌هاى نفوذى ترسیم گردیدند و برخى واحدها از جمله تراورتن‌ها و لیستونیت‌ها که با فعالیت‌هاى هیدروترمالى مرتبط هستند ترسیم شدند،‌آلتراسیون‌هاى هیدروترمالى نیز به عنوان سیماهاى اصلى مرتبط با کانى‌سازى مشخص گردید و در نهایت مناطقى که از نظر مطالعات دورسنجى،‌ اهمیت بیشترى داشتند براى اکتشاف پیشنهاد گردیدند.  پیشگفتار در چند دهه اخیر ظهور پدیده‌هاى به نام سنجش از دور و در پى آن سیستم‌هاى اطلاعات جغرافیایى در جهان، تحولى عظیم در جهت کسب و بهره‌بردارى از اطلاعات مربوط به منابع مختلف زمینى و زیست محیطى ایجاد نموده است. پیشرفت‌هاى علوم کامپیوتر، فناورى‌هاى ماهواره‌اى و تولید سنجنده‌هاى با کاربردهاى مختلف باعث رشد فزاینده‌اى در علوم سنجش از دور گردیده است. به طورى که از یک طرف به عنوان ابزارى مناسب در مطالعات و بررسى‌هاى منابع طبیعى در دسترس پژوهشگران قرار گرفته و از طرفى استفاده از سیستم‌هاى اطلاعات جغرافیایى نیز مى‌توانند این اطلاعات را پس از تجزیه و تحلیل به سرعت در اختیار مدیران و تصمیم‌گیران قرار دهند. فرایند شناسایى و تشخیص عوارض و اشیاء واقع در یک منطقه، که با استفاده از سنجنده‌ها انجام مى‌گیرد را، سنجش از دور مى‌نامند. سنجش از دور علم و هنر کسب اطلاعات در مورد اجسام، اراضى یا پدیده‌هاى مختلف بدون تماس مستقیم با آنهاست. بکارگیرى عکس‌هاى هوایى و عکس‌هاى ماهواره‌اى براى تفسیر و شناسایى و کسب اطلاعات از پدیده‌ها را در بررسى و مطالعات منابع زیرزمینى سنجش از دور گویند. براى تکمیل شدن فرایند سنجش از دور چند مسئله اساسى بایستى مشخص گردد. - چگونه اطلاعات در فاصله دور از جسم، قابل دستیابى هستند که این مسئله به تابش‌هاى الکترومغناطیسى مرتبط است. - به چه وسیله‌اى و چگونه این اطلاعات را جمع‌آورى کنیم؟ که این سؤال نیز به سنجنده‌هاى مورد استفاده بستگى دارد. - ماهیت فاصله بین سنجنده و جسم مورد بررسى چیست و چه اثرى روى این فرایند دارد که این مسئله بایستى در تصحیحات تصاویر ماهواره‌اى لحاظ گردد. سازمان زمین‌شناسى و اکتشافات معدنى به عنوان متولى امور زمین‌شناسى و اکتشاف و در راستاى استفاده از علوم مدرن و تلفیق آن با دانش و تجربه اقدام به انجام اکتشافات مواد معدنى با استفاده از تصاویر ماهواره‌اى نموده است. در گزارش حاضر با استفاده از روش‌هاى جدید و نرم‌افزارهاى دورسنجى عملیات پردازش داده‌ها در برگه‌هاى خضرآباد و دهشیر انجام گرفته است. فصل دوم موقعیت جغرافیایى و زمین‌شناسى مناطق مورد مطالعه موقعیت جغرافیایى و سیماشناسى برگه‌هاى مورد مطالعه محدوده مورد مطالعه شامل برگه‌هاى 1:100.000 خضرآباد و دهشیر مى‌باشد که در محدوده جغرافیایى 30  ، 53 الى 54 درجه طول شرقى و 31 الى 32 درجه عرض شمالى واقع مى‌باشد. برگه‌هاى مذکور در استان یزد و تقریباً در مرکز ایران واقع مى‌باشند. از مهمترین ارتفاعات برگه خضرآباد، ارتفاعات شیرکوه با قله‌اى به ارتفاع 4075 متر مى‌باشد. کوه‌هاى سنگستان، خارکو، بندازان، میل درویش، وزگین و تلخستان نیز از نقاط ارتفاعى منطقه به شمار مى‌روند. در برگه دهشیر بلندترین نقطه کوه باغ سهراب به ارتفاع 2538 متر مى‌باشد. از نقاط ارتفاعى دیگر مى‌توان به ریشکوه، کوه باغستان، کوه کمرچاه سرخ و کوه اعلا اشاره نمود. کفه‌هاى ابر کوه و اردکان نیز از پست ترین نقاط منطقه به شمار مى‌روند. تراکم جمعیت این منطقه و به ویژه در ناحیه دهشیر بسیار کم است و محدود به چند آبادى مى‌باشد. از مهمترین آبادى‌هاى منطقه مى‌توان به خضرآباد، صدرآباد،‌ نصرآباد، على آباد، اتابک در برگه خضرآباد و دهشیر، کهدوئیه، بنادک و نیره،‌ على آباد اشاره نمود. مهمترین راه‌هاى ارتباطى منطقه عبارتند از: 1-     جاده آسفالته یزد ـ تفت ـ ابرکوه ـ شیراز 2-     جاده آسفالته نیر ـ کهدوئیه ـ دهشیر 3-     جاده آسفالته تفت به ندوشن منطقه داراى آب و هواى گرم و خشک بوده، متوسط بارندگى کمتر از 100 میلیمتر مى‌باشد. میزان بارندگى در ارتفاعات شیرکوه 200 میلیمتر مى‌باشد که این منطقه تعدیل کننده دماى منطقه مى‌باشد.   زمین شناسی عمومی مناطق مورد بررسی بر اساس مطالعات قبلی -         زمین شناسی برگه خضر آباد -         کهنترین سنگهای منطقه که پی سنگ منطقه را تشکیل می دهد، سازند کهر می باشد. واحد های چینه شناسی اعصار مختلف در این منطقه رخنمون دارند:   پرکامبرین پسین – کامبرین پیشین            سازند کهر سازند کهر پی سنگ قدیمی منطقه را تشکیل می دهد و عموماً شامل شیل، ماسه سنگ، سیلتستون می باشد.   سازند سلطانیه این سازند در این منطقه عموماً از سنگهای دولومیتی چرت دار و دارای لایه های شیلی ماسه ای ارغوانی و کرم رنگ مى‌باشد.          سازند باروت شامل تناوبى از شیل ماسه‌اى ریزدانه میکادار ارغوانى تا بنفش رنگ و دولومیت قهوه‌اى است. سازند زاگون عموماً شامل شیل ماسه‌اى و ماسه سنگ ریزدانه میکاسه‌اى قرمز تیره و بنفش رنگ مى‌باشد. سازند لالون شامل تناوبى از لایه‌هاى شیلى و ماسه سنگى، به رنگ خاکسترى روشن، صورتى و قرمز متمایل به صورتى است. به طور فرعى داراى لایه‌هاى ماسه سنگ آرکوزى صورتى است. پالئوزوئیک فوقانى دونین رسوب‌هاى دونین در آغاز با ماسه سنگ کوارتزیتى درشت دانه آغاز مى‌شود و به سمت بالا به ماسه سنگ قهوه‌اى، خاکسترى، شیل ماسه‌اى خاکسترى روشن و ماسه سنگ کوارتزیتى تبدیل مى‌شود. پرمین رسوب‌هاى پرمین ناحیه با کوه‌هاى جمال منطقه طبس مقایسه شده است. عموماً از یک واحد تخریبى در قاعده و لایه‌هاى سنگ آهکى و دولومیتى در بخش بالایى تشکیل مى‌گردد. مزوزوئیک رسوبات مزوزوئیک با سنگ‌هاى لاتریت ـ ولکانیکى تریاس زیرین آغاز مى‌گردد. تریاس روى آخرین لایه‌هاى دولومیتى وابسته به پرمین واحد سنگى تیره رنگ لاتریتى و سنگ‌هاى ولکانیکى با ترکیب پیروکسین آندزیت با پوشش لاتریتى قرار دارد که در بالا به تناوبى از ماسه سنگ کوارتزیتى و دولومیتى مبدل مى‌گردد. تریاس بالا عموماً شامل تناوبى از شیل ماسه‌اى،‌ ماسه سنگ و آهک است. ژوراسیک زیرین روى آخرین لایه‌هاى تریاس بالا در منطقه را رخساره شیلى و ماسه سنگى ژوراسیک زیرین مى‌پوشاند. کرتاسه رسوب‌هاى کرتاسه در آغاز با یک سرى سنگ‌هاى تخریبى به صورت پیشرونده روى گرانیت شیرکوه و نهشته‌هاى تریاس بالا قرار مى‌گیرد. در امتداد گسله دهشیر آمیزه رنگین با سن کرتاسه بالایى نیز مشاهده مى‌گردد. سنوزوئیک ائوسن ائوسن در منطقه با تشکیل کنگلومراى کرمان درپى، آغاز و سپس با جایگیرى نهشته‌هاى رسوبى ـ آتشفشانى روى آن تکمیل مى‌گردد. نئوژن همه رسوب‌هاى میوسن داراى رخساره تخریبى و تبخیرى بوده و نشاندهنده یک حوضه کم ژرفا بوده است. میوسن نهشته‌هاى میوسن با یک رخساره کنگلومرایى آغاز مى‌گردد و در ادامه به گچ و مارن گچ‌دار مبدل مى‌گردد. پلیوسن کنگلومراى پلیوسن با شیب ملایم و به صورت ناهمساز روى انباشته‌هاى میوسن و رسوبات کهن تر قرار گرفته است. نهشته‌هاى جوان نهشته‌هاى جوان شامل پادگانه‌هاى آبرفتى و رسوبات رودخانه‌اى و تراورتن‌ها مى‌باشد که هم‌ارز تراس‌هاى کهن و جوان در نظر گرفته مى‌شود. زمین شناسى برگه دهشیر قسمت اعظم واحدهاى سنگى رخنمون شده در ورقه دهشیر از آمیزه‌هاى رنگى افیولیتى تشکیل گردیده است. کفه ابر کوه نیز بخش اعظم ورقه را پوشانده است. پلاتفرم پالئوزوئیک ـ مزوزوئیک پرمین این واحد که بخشى از سازند جمالى مى‌باشد، شامل آهک‌هاى بیومیکرایتى تا بیواسپارایتى نازک لایه خاکسترى رنگ مى‌باشد. کرتاسه آغازین شامل آهک‌هاى اربیتولین‌دار مى‌باشد. کنگلومراى کرمان این کنگلومرا با دگرشیبى مشخص بر روى واحدهاى کرتاسه آغازین و پرمین قرار مى‌گیرد و بخش عمده قلوه‌هاى آن آهک‌هاى اربیتولین‌دار است. زون آمیزه رنگین این زون شامل واحدهاى مختلف زیر مى‌باشد: 1-     کمپلکس دونیت ـ هارزبورژیت 2-     واحد لرزولیتى که مقدار کمى هارزبورژیت و دونیت دارد. 3-     واحد آمفیبولیتى 4-     دیک‌هاى ورقه‌اى دیابازى 5-     گدازه بالشى و رسوبات وابسته 6-     آمیزه رنگین که مخلوطى از خمیره سرپانتینیتى و سایر قطعات مى‌باشد. 7-     پلاژیوگرانیت 8-     لیستونیت و رودینگیت ترشیرى ائوسن فلیش گونه‌هاى ائوسن از رسوبات ریتمى ماسه سنگ، شیل و کنگلومرایى تشکیل شده است. علاوه بر این واحد سنگ‌هاى آتشفشانى آندزیتى با بافت پرفیرى نیز در برخى نقاط رخنمون دارند. الیگومیوسن آهک‌هاى الیگومیوسن که گاه با تناوب مارن‌هاى قرمز و مارن‌هاى سبز زیتونى دیده مى‌شود نیز در منطقه رخنمون دارد. پلیوکواترنر شامل کنگلومراى سخت نشده، تراس‌هاى آبرفتى، رسوبات رودخانه‌اى و تراوتن‌ها را شامل مى‌شود. نگرشى بر زمین ساخت منطقه ناحیه مورد بررسى به شدت تکتونیزه بوده و کلیه واحدهاى سنگى آن جابجا شده‌اند. این جنبش و فعالیت به ویژه در لبه کفه‌هاى اردکان و ابرکوه که منطبق بر تنش مى‌باشد از شدت بیشترى برخوردار است. کلیه پدیده‌هاى وابسته به تکنونیک از جمله دگرسانى، دگرریختى، ماگماتیسم و تراورتن‌زایى با راستاى گسله دهشیر (شمالغرب ـ جنوبشرق) منطبق است و با این گسل مرتبط است. در کنار گسله اصلى دهشیر چندین گسله پرمانند ایجاد شده است که از گسل‌هاى اصلى منطقه مى‌باشد. پى سنگ منطقه سازند کهر مى‌باشد که بر روى ان رخساره‌هاى سکوى قاره‌اى پالئوزوئیک قرار مى‌گیرند. با گذر تدریجى از سازند سلطانیه، واحدهاى چینه‌شناسى باروت،‌ زاگون و لالون به طور ناهمساز روى یکدیگر قرار مى‌گیرند. سازند لالون توسط انباشته‌هاى دونین پوشانده مى‌شود و نبود رسوب‌هاى کامبرین میانى، اردویسین و سیلورین گواهى بر رخداد کالدونین مى‌باشد.  نهشته‌هاى پرمین به صورت ناهمساز روى دونین قرار مى‌گیرند و نبود رسوب‌هاى دونین بالا تا پیش از پرمین بالا بر اثر رخداد هرسینین مى‌باشد. پرمین بالا با کم ژرفا شدن حوضه و خروج از آب همراه بوده است. تشکیل لاتریت نشان‌دهنده رژیم آب و هوایى گرم و حاره‌اى است که با فعالیت و لکانیسم همراه بوده است. کوهزایى سیمرین پیشین منجر به تشکیل افق بوکسیتى ـ لاتریتى روى سنگ‌هاى تریاس میانى منسوب به سازند شترى نموده است. نبود رسوبات جوان تر از ژوراسیک زیرین تا ژوراسیک پایانى نشانه‌اى از آغاز رخداد سیمرین پسین یا میانى در ناحیه مى‌باشد. این رخداد با فعالیت ماگماتیسم همراه بوده و تزریق سنگ‌هاى نفوذى شیرکوه احتمالاً مربوط به این رخداد باشد. کرتاسه پایین با سنگ‌هاى تخریبى روى سنگ‌هاى کهن تر از جمله تریاس، ژوراسیک و گرانیت شیرکوه قرار مى‌گیرد. آخرین لایه‌هاى کرتاسه پایین با وقفه رسوبى از کینایاسین تا پایان سانتونین نشانه‌اى از خرداد آسترین در کرتاسه مى‌باشند. اهمیت رخداد لارامید در ایجاد آمیزه رنگین افیولیتى مى‌باشد. به نظر مى‌رسد که منطقه در کرتاسه پسین تحت تأثیر یک نیروى کششى واقع شده و سنگ‌هاى الترامافیک و مافیک تشکیل گردیده‌اند. رخداد پیرنئن باعث نبود رسوبگذارى در زمان ائوسن بالایى تا میوسن گردیده است. کنگلومراى پلیوسن در منطقه با بالاآمدگى و فعالیت و لکانیسم همراه بوده است. وجود نهشته‌هاى گسترده تراورتنى نشان از فعالیت‌هاى جدید مى‌باشد. زمین شناسى اقتصادى منطقه منطقه مورد مطالعه در منتهى الیه غربى ایران مرکزى واقع است وجود توده‌هاى نفوذى مختلف از جمله توده‌هاى گرانودیوریتى ـ گرانیتى شیرکوه، گرانودیوریت آدربلندان، گرانیت‌هایى که احتمالا، بعد از گرانودیوریت شیرکوه نفوذ نموده‌اند. همچنین توده‌هاى داسیتى نشانگر اهمیت این منطقه از نظر پى جویى مواد معدنى فلزى دارد. به علاوه گستردگى بسیار زیاد تراورتن‌ها حاکى از فعالیت‌هاى هیدروترمال در این منطقه است. وجود آهک‌هاى کرتاسه و برخى کانى‌سازى‌هاى سرب و روى نیز از اهمیت بسزایى برخوردار مى‌باشد. تراورتن‌هاى مذکور به منظور استفاده در سنگ نما مورد استفاده قرار مى‌گیرند. همین طور وجود نهشته‌هاى مس نیز در برخى مناطق گزارش گردیده است. کالرد ملانژهاى موجود در ورقه ده شیر نیز از اهمیت اکتشافى بسزایى برخوردارند. بخش‌هاى مختلف این سازندها که شامل توده‌هاى هارزبورژیتى، دونیتى، پیروکسنیتى نشانگر احتمال کانى‌سازى مختلف مرتبط با این لیتولوژى‌ها ا زجمله کرومیت، هونتیت، منیزیت مى‌باشد. برخى ذخایر هونتیت منطقه در حال حاضر نیز استخراج مى‌گردند. رخنمون‌هاى لیستونیتى نیز مى‌تواند از نظر اکتشاف کانسارهاى طلا با اهمیت باشند.              فصل سوم مطالعات دورسنجى مقدمه داده‌هاى حاصل از مطالعات دورسنجى از هر نوعى که باشند باید به منظور استخراج اطلاعات مفید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند. استخراج اطلاعات در سنجش از دور به معنى استخراج کمى و کیفى و به صورت نقشه درباره شکل، مکان، ساختار، کارکرد، کیفیت و رابطه بین اشیاء و پدیده‌ها با استفاده از دانش و تجربه انسانى و بهره‌گیرى از کامپیوترهاى پیشرفته مى‌باشد. استخراج اطلاعات به دو صورت انجام مى‌گیرد یکى تحلیل کیفى که به عنوان تفسیر عکس نیز اطلاق مى‌گردد و قویاً متکى بر مهارت‌هاى فردى یک تحلیلگر مى‌باشد و دیگرى تحلیل‌هاى کمى که بر خلاف تفسیر عکس تلاش مى‌کند تا ابزارهاى تحلیل را بر اساس سطوح روشنایى و با استفاده از الگوریتم‌هاى رایانه‌اى انجام دهد. با توجه به ماهیت متغیر پدیده‌هاى زمین‌شناسى و این که سطوح روشنایى و پدیده‌ها شدیداً متأثر از پدیده‌هاى همجوار مى‌باشد در زمین شناسى تحلیل‌هاى کیفى و یا تفسیر عکس نقش اصلى را در استخراج اطلاعات ایفا مى‌کند. اطلاعات مورد استفاده در این گزارش داده‌هاى سنجنده ETM ماهواره لندست 7 به شمار گذر و ردیف 38/162 به تاریخ 22/9/2000 مى‌باشند. داده‌هاى ماهواره لندست 7 در شش باند طیفى با قدرت تفکیک زمینى 30 متر یک باند گرمایى با قدرت تفکیک زمینى 120 متر یک باند پانکروماتیک با قدرت تفکیک زمینى 15 متر تهیه مى‌گردند. پیش پردازش داده ها پیش پردازش داده‌ها شامل مراحل موزائیک کردن، تصحیحات رادیومترى و تصحیحات هندسى مى‌باشد که در زیر به شرح عملیات انجام گرفته مى‌پردازیم. این برگه‌ها در وسط سین اطلاعاتى قرار داشتند و نیاز به موزائیک داده‌ها نبود. و فقط تصحیحات به شرح ذیل انجام گرفت. تصحیحات داده‌هاى تصویرى که توسط سنجنده‌هاى مستقر در ماهواره‌ها ضبط مى‌شوند. داراى مقدارى خطا در مختصات هندسى و مقادیر روشنایى عناصر تصویر هستند. خطاى دیگر که به آن خطاى رادیومتریک مى‌گویند. ممکن است به تجهیزات مورد استفاده براى ضبط داده‌ها، وابستگى تابش خورشیدى به طول موج و یا اثر اتمسفر مربوط باشد را خطاى رادیومترى گویند. که به دلیل انجام نشدن تصحیحات آن بر روى داده‌هاى مورد استفاده از شرح آن خوددارى مى‌شود.  تصحیحات هندسى تعداد منابع بالقوه خطاهاى هندسى در داده‌هاى ماهواره‌اى نسبت به منابع خطاهاى رادیومترى بیشتر است و اثرات آنها نیز شدیدتر است. این منابع به فاکتورهاى زیر وابسته مى‌باشند: -   چرخش زمی

کلید واژه ها: یزد