گزارش زمین شناسی – معدنی و ژئوشیمی ۱:۲۵۰۰۰ تنورچه – قوچ پلنگ

نوع گزارش اکتشافات ژئوشیمیائى یکصدهزار
گروه ژئوشیمی
استان خراسان رضوى
نویسنده محمد تقی کره ای
تاریخ انتشار ۲۳ شهریور ۱۳۸۶

خلاصه توضیحات

محدوده اکتشافی تنورچه – قوچ پلنگ در 18 کیلومتری شمال شرق شهر کاشمر از توابع خراسان رضوی واقع شده و از نظر زمین شناسی ساختاری ایران در زون ایران مرکزی قرار گرفته است. این منطقه در زون ماگماتیکی تربت حیدریه- کاشمر- بردسکن قرار گرفته و از نظر لیتولوژیکی مشتمل بر دو سکانس ولکانیکی (آندزیت، تراکی آندزیت) و ولکانو – رسوبی (توفهای اسیدی، ایگنمبریت، کریستال توف دویتریفیه، کریستال لیتیک توف، لاپیلی توف برش ولکانیکی) همچنین سنگهایی از نوع گرانیت، گرانودیوریت و آگلومرا می باشد.

توضیحات

چکیده محدوده اکتشافی تنورچه – قوچ پلنگ در 18 کیلومتری شمال شرق شهر کاشمر از توابع خراسان رضوی واقع شده و از نظر زمین شناسی ساختاری ایران در زون ایران مرکزی قرار گرفته است. این منطقه در زون ماگماتیکی تربت حیدریه- کاشمر- بردسکن قرار گرفته و از نظر لیتولوژیکی مشتمل بر دو سکانس ولکانیکی (آندزیت، تراکی آندزیت) و ولکانو – رسوبی (توفهای اسیدی، ایگنمبریت، کریستال توف دویتریفیه، کریستال لیتیک توف، لاپیلی توف برش ولکانیکی) همچنین سنگهایی از نوع گرانیت، گرانودیوریت و آگلومرا می باشد. از نظر تکتونیکی مهمترین ساختار گسلی، مربوط به گسل بزرگ کویر (گسل درونه) است که از جنوب محدوده به صورت شرقی- غربی عبور می نماید و سایر ساختارها در این منطقه را تحت تاثیر قرار داده است. از نظر پترولوژیکی نیز کلیه نمونه های آذرین اعم از درونی یا بیرونی ماهیت کالک آلکالن داشته و در نمودارهای هارکر روند تفریقی مشخص را از یک ماگمای واحد نشان می دهند. نمونه های گرانیتی در نمودارهای خاص خود، بیانگر گرانیتهای نوع کمان ماگمائی و همزمان با برخورد بوده اند. بررسی های زمین شناسی اقتصادی که مبتنی بر 49 نمونه مینرالیزه و 6 نمونه XRD بوده، حکایت از غنی شدگی آنها نسبت به عناصر B ،P، Sr ،Ba  ، Cu ،Au  ،Zn  ، Pb ،Ag  ، Mn ،W داشته است. سه تارگت معدنی با ترتیب اولویت های اکتشافی نتیجه این نمونه برداری بوده است. علاوه بر این بر اساس 64 نموه آبراهه ای و 22 نمونه کانی سنگین اولا رابطه پاراژنزی عناصر دو گروه اصلی،Cu  ،  Zn ،Pb ، Ba ،Bi  ،Hg  نشان می دهد و به نظر می آید  As  و Sb به ترتیب با دو گروه مذکور و طلا نیز با گروه دوم مقاربت دارد. نقشه های حاصل از داده های خام و ضریب غنی شدگی بیانگ انطباق آنومالیهای Bi ، Au ،Sb ،As بر یکدیگر و به خصوص در منطقه سرقرقو (تینگل راست) بوده است. کلیات موقعیت جغرافیایی و راههای دسترسی به منطقه منطقه مود مطالعه در استان خراسان رضوی و در فاصله 220 کیلومتری جنوب شهر مشهد همچنین در 18 کیلومتری شمال شرق شهرستان کاشمر واقع گردیده است . این محدوده در شیت توپوگرافی 1:250000 تربت حیدریه، حد فاصل مختصات جغرافیایی 25  َ32  58ْ  تا 00  َ39  58ْ طول شرقی و 10  17َ  35ْ  تا 30  21َ  35ْ عرض شمالی قرار گرفته است.نقشه های توپوگرافی 1:250000 آن عبارتند از: قوچ پلنگ به شماره 7760 IV SW و نای به شماره 7760 IV SE . مختصات دقیق چهارگوش نقشه زمین شناسی – معدنی مطابق جدول زیر (1) می باشد:   جدول 1: مختصات دقیق چهارگوش D C B A   640000 650000 650000 640000 طول بر حسب UTM 3906000 3906000 3914000 3914000 عرض 13/22 و 32و 58 85/57 و 38و 58 13/3 و 39 و 58 50/27 و 32 و 58 طول بر حسب درجه 56/12 و 17و 35 35/7 و 17و 35 92/26و 21 و 35 15/32 و 21 و35 عرض    دسترسی به منطقه از دو طریق امکان پذیر است. راه اول از طریق جاده آسفالته مشهد – تربت حیدریه – کاشمر به طول 220 کیلومتر و در ادامه راه فرعی آسفالته روستای قوچ پلنگ به طول 10 کیلومتر است که از 12 کیلومتر مانده به کاشمر به سمت شمال جدا می شود. از آنجا نیز جهت دسترسی به بخشهای جنوبی محدوده در مسیر های خاکی دهنه کال آسیاب و خرمنگاه (به طول حد اکثر 5 کیلومتر) می توان طی مسیر نمود. دومین راه از طریق جاده آسفالته کاشمر- کوهسرخ – روستای تنورچه است که معمولا جهت دسترسی به بخشهای شمالی نقشه یا محدود می بایست مود استفاده قرار گیرد. مسافت کاشمر تا روستای تنورچه 50 کیلومتر می باشد و بعد از آن نیز می بایست پس از 2 ساعت پیاده روی و طی حد اقل 5 کیلومتر مسافت شمالی نقشه در منطقه سرقرقو و انگور ترش دست یافت . لازم به ذکر است که به علت توپوگرافی شدید، برای دسترسی به داخل محدوده مثبوت – به نام سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور- لازم بوده است، پیاده روی زیادی انجام داد. به طوریکه در این مطالعه ما مجبور شدیم برای حمل نمونه ها از وجود چهار پا و کارگرهای مضاعف بهره بجوئیم . شکل (1) راههای دسترسی به محدوده مورد مطالعه را نشان می دهد.   آب و هوا منطقه از نظر آب و هوا نیز جزء مناطق خشک و نیمه خشک می باشد. درجه حرارت گرمترین ماههای سال 40 – 45 درجه و در ماههای سرد معمولاً در حد صفر می باشد و متوسط دما نیز 20-15 می باشد. میزان متوسط بارندگی سالیانه 300 تا 200 میلیمتر در سال های عادی می باشد. وضعیت اجتماعی منطقه نیز از لحاظ اشتغال بیشتر دامداری و کشاورزی و باغداری دیم و اغلب به صورت باغات بادام دیم می باشد.   کارهای قبلی بر اساس قرارداد منعقد شده بین سازما زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور و شرکت Jiangxi  از کشور جمهوری چین در سال 1372 ، کار برداشت ژئوشیمیایی 26 ورقه 1:100000 در گستره و محور کاشمر – سمنان با مساحتی در حدود 42000 کیلومتر مربع انجام داد. برگه 1:100000 فیض آباد با شماره 7660 نیز یکی از برگه هایی بود که مورد توجه قرار گرفت.       شرکت طرف قرارداد پس از انجام نمونه برداری و آنالیز و پردازش داده ها در گستره برگه 1:20000 سه آنومالی اصلی، معرفی نمود. (گزارش شماره 22 – شرکت جیانگ سی چین) یکی از سه نمونه آنومالی قوی معرفی شده، آنومالی تنورچه است. قسمت اعظم مرکز آنومالی تنورچه توسط شرکت خصوصی در حال عملیات اکتشافی می باشد. محدوده مثبوت به نام سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در قسمت جنوبی محدوده شرکت خصوصی قرار گرفته است. شکل (2).     زمین شناسی عمومی مقدمه این منطقه از نظر زمین شناسی ساختاری ایران در زون سبزوار (علوی 1991 (شکل 1-1-1 ) افتخار نژاد1359 ) و یا زون ایران مرکزی (اشتوکلین 1968- 1977 ) قرار گرفته است . محدوده در گوشه شمال غرب نقشه 1:100000 زمین شناسی فیض آباد به شماره 7660 و در غرب شیت 1:250000 زمین شناسی تربت حیدریه واقع شده است. از بعد منطقه ای زمین شناسی حاکم بر منطقه حکایت از وجود یک کمان ماگمائی در بخش شمالی گسل بزرگ کویر (گسل درونه) دارد. به گونه ای که روند عمومی این کمان و گسل به صورت شرقی – غربی بوده و به نظر می رسد ماهیت ماگماتیسم نیز مطابق گزارشهای مختلف از نوع کالک آلکالن باشد. گسل درونه گسلی است چپگرا و فعال به طوریکه اثر فعالیتهای جدید آن در روی رسوبات عهد حاضر به صورت تغییر مسیر آبراهه ها و ایجاد پرتگاه گسلی در قسمت جنوبی محدوده تجلی دارد. تنوع لیتولوژیکی نیز دلالت بر وجود دو سکانس عمده ولکانو رسوبی و ولکانیکی مربوط به دوره ترشیر در منطق دارد. به گونه ای که این سکانس توسط توده های نفوذی اسیدی نیز متاثر گشته اند.         توالی رسوبی کرتاسه a ) واحد K1c : قدیمی ترین واحد زمین شناسی واحد کنگلومرای قرمز کرتاسه پائینی است. این کنگلومرا خیلی ضخیم لایه نیست (حدود 50 متر) و صرفاً در گوشه نقشه به صورت پچهای کوچکی رخنمون یافته است. این لیتولوژی گاهی توسط ماسه سنگ جایگزین می شود. قلوه های آن عمدتاً از نوع ماسه سنگ های قدیمی خوب گرد شده و سنگ آهک های پالئوزوئیک می باشند.   b) واحدp Kl : کرتاسه پسین در این منطقه توسط آهک اوربیتولین دار شروع شده و بر روی کنگلومرای فوق الذکر قرار می گیرد و محتوی فسیلهایی هستند که سن آپسین – آلبین را نشان می دهند.   Orbitolina spp./Pseudocyclaminins sp Pseudolituonella sp/ coskinolina sp Orbitolinid, Nautidoculina sp./ Cundolina sp. Cylindroporella sp. این واحد نیز صرفاً در گوشه نقشه و به صورت پچ کوچکی رخنمون یافته است .   توالی ولکانیکی و ولکانو – رسوبی ترشیر توالی ولکانیکی پالئوژن توالی ولکانیکی ترشیر در منطقه قوچ پلنگ – تنورچه مشتمل است بر دو سکانس ولکانیکی به طوریکه سکانس اول به صورت یک سکانس ولکانو رسوبی نوع پیروکلاستیک فعالیت داشته و در طی دوره ائوسن قریب به 250 متر نهشته را بر جا گذاشته است. این سنگها بر روی توالی ولکانوکلاست پالئوسن از جنس آگلومرا قرار گرفته  و سکانس دوم از نوع گدازه های حد واسط تا کمی بازیک بوده که در محیط خشکی و بر روی سکانس پیروکلاست اول حادث گردیده است .   I . پالئوسن (واحد Pag) پالئوسن در منطقه قوچ پلنگ با یک واحد آگلومرا به رنگ قرمز آغاز می شود. این آگلومرا به صورت بین لایه های با ماسه سنگ نیز قرار گرفته است. عناصر آن عمدتاً از سنگ آهک و ماسه سنگ های کرتاسه تشکیل یافته و خمیره آن نیز از نوع ولکانیک است.   II. سکانس ولکانو – رسوبی ائوسن (واحد Epy ) این واحد که بخش اعظمی از منطقه را پوشانده است به صورت توالی سنگهای حد واسط ولکانیکی خیلی آلتره، برش ولکانیکی، ایگنمبریت (کریستال توف دوتیریته)، لاپیلی توف یا کریستال لیتیک توف و سنگ اسیدی آلتره شده مطابق شکل شماره (1-1-2) در منطقه تظاهر یافته است.      a) واحد Ean : در منطقه تحت مطالعه فعالیت ولکانیکی ائوسن با توفهای خاکستری سیاه (گاه گاهی ایگنمبریتی) و برشهای ولکانیکی همچنین گدازه های سیاه آندزیتی، شروع می شود که با برشهای ولکانیکی در این منطقه دارای بافت آواری با اجزاء سنگی هستند. قطعات غالباً ولکانیکی نوع تراکیتی تا تراکی آندزیت و اسیدی در زمینه ای از بلورهای کوارتز و سریسیت قرارگرفته اند. اکسید آهن نیز در زمینه دارند. در سنگهای ولکانیکی آلتره شده نیز کانیهای فلدسپار پتاسیم، پلاژیوکلاز و کوارتز به عنوان کانی اصلی، آپاتیت و اپک مینرال به عنوان کانی فرعی و آرژیل، سریسیت و اکسیدهای آهن به عنوان کانی های ثانوی خود نمائی می کند. در انواع دیگر سنگهای این واحد نیز بلورهای پلاژیوکلاز سریسیتیزه شده و در زمینه های فلسیک و اسفرولیتیک حاصل دویتریفیکاسیون شیشه، همراه با کانیهای اپک و کانیهای ثانویه فراوان، دیده می شوند. حالت جریانی اولیه در اغلب نقاط مشاهده می شود. به دلیل سالم بودن پلاژیوکلازها (منشوری شکل) به کار بردن نام توف برای این سنگها مشکل به نظر می رسد. بنابراین شاید بهتر باشد این سنگها را در یک سنگ ولکانیکی با زمینه ای شیشه ای دویتریفیه نام نهاد.  ,واحد Elg: این واحد مشتمل است بر ایگنمبریت، کریستال توف دویتریفیه ، لاپیلی توف، کریستال لیتیک توف، توف ماسه ای و داسیت آلتره شده که به صورت هم شیب بر روی واحد توفهای سیاه خاکستری و آندزیتی و زیر واحد ولکانیکی خیلی آلتره و دگرگون شده قرار می گیرد. سنگهای ایگنمبریت غالباً دارای بافت دویتریفیه و جریانی با اجزاء بلورین، سنگی و شیشه ای بوده و کانی شاخص در آنها پلاژیوکلاز است(1-1-3).         اپیدوت، کلریت و سریسیت از انواع ثانویه کانیهای موجود در این سنگها هستند. درشت بلورهای پلاژیوکلاز سریسیتیزه سالم و گاهی شکسته هستند که همراه با قطعات ولکانیکی در زمینه های جریانی و دویتریفیه با آغشتگی شدید به اکسید آهن قرار گرفته اند. قطعات اغلب کلریتیزه و اپیدوتیزه می باشند و رگچه های کلریت و اکسید آهن نیز مشاهده می شوند . در بعضی از نمونه ها دویتریفیکاسیون شیشه به آلکانی فلدسپار و کوارتز دیده می شود. قطعات ولکانیکی نیز خود از نوع توف و ایگنمبریت هستند. قطعات پیریتی نیز در خمیره گاه دیده می شود. به علاوه در این واحد سنگهای لاپیلی توف با کریستال لیتیک توف دویتریفیه نیز در حجم قابل توجهی رخنمون یافته است . کانیهای اصلی در این سنگها پلاژیوکلاز و کوارتز می باشند که در زمینه های جریانی و دویتریفیهبه صورت دو لایه نامتجانس تیره و روشن دیده می شوند.     قطعات شیشه دویتریفیه شده و نیز تجمعاتی از کلریت و اکسید آهن (ماحصل تجزیه کانی های مافیک)در این سنگها مشاهده می شود. در نمونه دستی قطعات سنگی بزرگتر از 2 میلیمتر نیز مشاهده شده است. در بخش بالاتر آن واحد سنگهای اسیدی خیلی آلتره و دگرگون شده نیز مشاهده می شود. کانیهای اصلی آن کوارتز، سریسیت و کلریت است که همراه کانیهای ثانویه آرژیل قرار گرفته اند.   b) واحد Ev : این واحد شامل سنگهای ولکانیکی حد واسط خیلی آلتره و دگرگون شده است که در بخش بالای خود با یک لایه نازک ایگنمبریت و لاپیلی توف همراه می شود. واحد مذکور به صورت همشیب بر روی واحد Elg قرار می گیرد و با یک ناپیوستگی زمانی به واحد Ota تبدیل می شود. III . سنگهای ولکانیکی الیگوسن (Ota) سکانس الیگوسن (Ota) مشتمل است بر سنگهای آندزیت ،تراکی آندزیت ، کوارتز تراکی آندزیت، تراکی آندزیت خیلی آلتره شده و سنگ حد واسط خیلی آلتره . این سکانس پس از سکانس ولکانو رسوبی ائوسن، در دوره اولیگوسن پایانی تحت تاثیر فاز کششی کوهزایی پاسادنین حادث شده است. (شکل 1-1-4) این سنگها در صحرا دارای ساخت منشوری بوده (شکل 1-1-5) و از نظر بافتی غالباً پورفیری با خمیره های آفانیتیک، میکرولیتیک و اینترسرتال ویتروفیریک و پرلیتیک هستند. کانیهای رایج آنها در سنگهای تراکی آندریت ،پلاژیوکلاز و فلدسپار پتاسیم (در خمیره است به طوریکه درشت بلورهای پلاژیوکلاز شدیداً سریسیتیزه به همراه قالبهای کاملاً تجزیه و پر شده پیروکسن در زمینه های حاوی سوزنهای پلاژیوکلاز (گاه جهت یافته) و پچهای آلکانی فلدسپار و کلریت و ذرات اپک فراوان قرار گرفته اند کربنات ، اپیدوت و سیلیکا اکسید های آهن از دیگر کانیهای ثانوی این سنگها به نظر می رسند. در سنگهای تراکی آندزیت فوق، علاوه بر اوژیت، اوژیت اژریرینیک نیز مشاهده می شود. حضور ذرات اپک در زمینه چشمگیر است . زمین سنگ در بعضی نقاط بافت تراکیتی نشان می دهد.         سنگهای نفوذی و ساب ولکانیکی: a.   واحد گرانیتی Gr: این واحد مشتمل است بر میکروگرانیت، میکرو کوارتز مونزونیت، میکرو گرانیت خیلی آلتره، گرانیت آلتره و خیلی آلتره و میکروسینیت. کانیهای رایج در سنگهای میکرو گرانیتی پلاژیوکلاز، فلدسپار پتاسیم دار و کوارتز است که با انواع آپاتیت، اسفن، زیرکن و اپک مینرال همراه هستند.

کلید واژه ها: خراسان رضوى