بررسیهای دور سنجی در محدوده ۱:۱۰۰۰۰۰کیاسر

نوع گزارش شناسایى پتانسیل معدنى
گروه دورسنجی
استان مازندران
نویسنده فلوریز خیری
تاریخ انتشار ۲۳ فروردین ۱۳۸۱

خلاصه توضیحات

بررسیهای دورسنجی در محدوده ورقه 1:100000 کیاسر با استفاده از داده های سنجنده TM ماهواره لندست 4 انجام گرفت. در این مطالعه از روشهای آشکارسازی مختلف و با یاری گرفتن از نرم افزار P.C.I Geomatic به منظور دستیابی به اهداف مورد نظر بهره جستیم. بیش از نیمی از محدوده مورد مطالعه را پوشش گیاهی شامل می شود و همین مساله بررسیهای دور سنجی را، با مشکل مواجه ساخت.

توضیحات

چکیده بررسیهای دورسنجی در محدوده ورقه 1:100000 کیاسر با استفاده از داده های سنجنده TM ماهواره لندست 4 انجام گرفت. در این مطالعه از روشهای آشکارسازی مختلف و با یاری گرفتن از نرم افزار P.C.I Geomatic به منظور دستیابی به اهداف مورد نظر بهره جستیم. بیش از نیمی از محدوده مورد مطالعه را پوشش گیاهی شامل می شود و همین مساله بررسیهای دور سنجی را، با مشکل مواجه ساخت. در این راستا نقشه 1:100000 کیاسر تهیه شده توسط دکتر سعیدی (1971) کمک بسیاری نمود. رسیدن به نکات زیر از اهداف این مطالعه بود. 1-      تهیه تصویر نقشه ماهواره ای به مقیاس 1:100000 2-   بررسی بر روی چگونگی گسترش برخی از واحد های سنگی قابل اهمییت چون توده های نفوذی لایه های حاوی ذغال و افق های حاوی بوکسیت لاتریتی 3-      شناخت شکستگی ها، به ویژه محل تلاقی شکستگیهای بزرگ 4-      شناخت محدوده های دگرسان شده   پیشگفتار سنجش از دور پدیده های زمین شناسی و تعیین مشخصه های آنها با استفاده از تابش الکترومغناطیسی بازتابیده توسط آن پدیده امکان پذیر است. در این نوشتار نیز سعی شده است با استفاده از تکنیک فوق و به کارگیری ابزار نرم افزاری و سخت افزاری مناسب و نیز بهره گیری از منابعی چون مطالعات زمین شناسی قبلی و نقشه زمین شناسی 100000 منطقه. پدیده های زمینی منطبق با اهداف مورد نظر مورد بررسی قرار گیرند. در این راستا از داده های TM ماهواره لندست 4 با قدرت تفکیک 30 متر مربوط به سال 1992 استفاده کردیم. فصل اول: کلیات 1-1- موقعیت جغرافیایی و ریخت شناسی مختصات جغرافیایی ورقه کیاسر عبارت از 53 درجه و 30 دقیقه تا 54 درجه طول خاوری و 36 درجه تا 36 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی. این ورقه بخشی از دو استان مازندران و سمنان را در بر می گیرد. تصویر شماره 1، موقعیت ورقه 1:100000 کیاسر را در ایران نشان می دهد. بخشهای شمالی از جنگل پوشیده شده و در قسمتهای محدودی شاهد از بین رفتن و تخریب جنگلها هستیم. آب و هوا در این قسمت معتدل و مرطوب است و رودخانه ها و آبهای جاری در این محدوده سرچشمه های رود تجن را می سازد. نواحی جنوبی کاملاً خشک و در حاشیه کویر قرار دارد و دارای آب و هوای معتدل و خشک است. منطقه مورد بررسی کاملاً کوهستانی بوده و روند ارتفاعات و کوهها خاوری – باختری است .بلندترین ارتفاعات چاه در به بلندی 3250 متر و بادله کوه به بلندای 3221 متر از سطح دریاست. از دیگر کوههای این منطقه می توان از چلم کوه مهتاب و کافرسر نام برد. رودخانه های اصلی ورقه کیاسر عبارتند از تجن، گرماب رود – زارم رود و روشن آب فرایند های زمین ساختی مهمترین عامل بوجود آورنده ریخت کنونی ورقه کیاسر است. فرسایش سبب ایجاد دره ها شده و رانده شدگی نیز یکی از عوامل ایجاد رخنمون های بلند و نزدیک به هم است.   2-1- مروری اجمالی بر زمین شناسی عمومی ورقه کیاسر (با اقتباس از نقشه زمین شناسی 100000 کیاسر) تصویر شماره 2 نقشه زمین شناسی 1:100000 کیاسر را نشان می دهد. -         پالئوزوئیک کهنسالترین سنگهای رخنمون یافته در منطقه کیاسر را سازند کهر متعلق به پرکامبرین در جنوب روستای "اورست" تشکیل می دهد. رخساره این سازند عبارتست از اسلیت و شیل های میکادار. سازند سلطانیه را دولومیت های شدیداً برشی و سازند باروت را سنگهای میکادار با بین لایه هایی از ماسه سنگ و دولومیت تشکیل می دهد. سازند زایگون شامل شیل ارغوانی است و ماسه سنگ کوارتزیتی با لایه بندی خوب مربوط به سازند لالون هستند. سازند میلا به طور کامل در کیاسر شناسائی شده و شامل دولومیت همراه با مارن و شیل، سنگ آهک حاوی تریلوبیت، می باشد که در بادله کوه دایک های جوانتر این سنگها را قطع کرده اند. دونین به صورت نهشته های جیرود در خاور روستای تویه رخنمون دارد. پی سنگ سازند خوش ییلاق را سنگهای بازیک به صورت سیل تشکیل می دهند. در جنوب خاوری کیاسر توده های دیوریتی. دونین پسین دیده می شود. سازند مبارک شامل تناوب شیل و لایه های نازک آهکی است. سنگهای متعلق به پرمین در منطقه کیاسر، در پائین ترین بخش شامل کنگلومرا و کوارتز ماسه سنگ است که به  سمت بالا به آهک ضخیم لایه و سپس سنگهای مارنی – ماسه سنگی  تبدیل می شود. زون لاتریت – بوکسیت متعلق به پرمین پسین و قبل از تریاس در این منطقه رخنمون دارند. - مزوزوئیک: رخنمون های مزوزوئیک در ورقه کیاسر، گسترش فراوانی دارند. سازند الیکا با سنگ آهک نازک لایه آغاز شده و سپس به دولومیت های قهوه ای و در انتها آهک ضخیم لایه ختم می شوند. دو برونزد از سنگهای آذرین بازیک با سن تریاس بالایی سازند الیکا را قطع کرده و سبب تمرکز مواد معدنی شده و شدیداً هوازده هستند. در جنوبی ترین بخش خاوری ورقه کیاسر رخنمون های پراکنده ای از دولومیت قابل مشاهده است که بخش وسیعی از آن توسط آبرفت پوشیده شده. سازند شمشک دارای منابع ذغال سنگ به ویژه در باختر و جنوب باختری ورقه کیاسر گسترش قراوان دارد. در بخش جنوبی و باختری، سازند شمشک در قاعده حاوی افق لاتریتی است که در کوه صبور مشاهده می شود. در شمال کوه آرسک نیز این افق لاتریتی در خاور روستای دروار حد فاصل دو سازند الیکا و شمشک به عنوان خاک نسوز استخراج شده است. سازند همچنین حاوی یک رخساره ماسه سنگی و نیز تناوبی از شیل و ماسه سنگ است که رخساره اخیر بخش عمده نهشته های شمشک را تشکیل می دهد و حاوی لایه ها و عدسی های ذغالی است. جوانترین واحد سنگی، سازند شمشک را مارن که ریخت گنبدی شکل دارد، تشکیل می دهد. پس از سازند شمشک، نهشته های کربناتی و شیمیایی سازند لار گسترده ترین رخنمون را در منطقه دارند سنگهای کرتاسه شامل آهک در محدوده ورقه کیاسر، گسترش فراوانی دارند. در جنوب روستای اورست، جنوب روستای ارا و جنوب بالا ده، سنگهای آذرین بازیک تا فوق بازیک به صورت توده های بزرگ و گاه کوچک برونزد دارند.   -         سنوزوئیک سنگهای مربوط به پالئوسن، در ورقه کیاسر گسترش قابل توجهی دارند و شامل ماسه سنگ و شیل و کنگلومرا می باشد، نهشته های پالئوسن در مرکز و شمال گسل بزرگ البرز دارای رخساره دریایی هستند و شامل آهک ماسه ای و ماسه سنگ آهکی با بین لایه های از مارن می باشد. سنگهای ائوسن، دارای تنوع بسیار بوده و شامل سازند زیارت (آهک دولومیتی)، سازند کرج (توف، آهک توفی و توف سبز) در جنوب ورقه کیاسر و در شمال خاوری روستای " سیاه پره" حاوی سنگهای آتشفشانی از نوع آندزیت است. در جنوب ورقه کیاسر، بر روی سازند کرج ، مارن با بین لایه های آهکی قرار دارد.   -         نئوژن سنگهای نئوژن بیشتر در شمال منطقه گسترش دارند و شامل کنگلومرا است. در جنوب روستای "آکره" و چند نقطه دیگر مارن سفید رنگ با ریخت گنبدی شکل دیده می شود.   -         پلیوسن – کواترنر قدیمی ترین واحد سنگی را واحدی تماماً کنگلومرایی و شدیداً فرسایش یافته تشکیل می دهد و آبرفت ها بر اساس زمان به واحد های کوچکتر تقسیم شده اند. 3-1- زمین ساخت رشته کوه البرز همواره تحت تاثیر فعالیتهای زمین ساختی قرار داشته و شواهد ساختمانی بیانگر راندگی از شمال به سمت جنوب بوده است. از جمله راندگی بزرگ شمال البرز که سنگهای کرتاسه و میوسن را بر روی پالئوژوئیک رانده است. گسل راندگی "بادله" نیز نهشته های پالئوزوئیک و تریاس را بر روی نهشته های جوانتر قرار داده است. مهمترین گسلهای راندگی ورقه عبارتند از : لنگر، تویه، صبور و گیو. علاوه بر گسلهای راندگی ، گسلهای امتداد لغز نیز که جوانتر هستند نیز در منطقه دیده می شود.   4-1- زمین شناسی اقتصادی امکانات و پتانسیل معدنی ورقه کیاسر عبارتند از : -  ذغال سنگ که در نهشته های شمشک حضور دارند و به طور مثال در منطقه چالو واقع در خاور کیاسر، روستای سنام، باختر روستای لنگر، کوه ارسک و باختر و جنوب فولاد محله. -  افق لاتریتی – بوکسیتی بین سازند الیکا و شمشک در جنوب رودخانه "زارم رود" ، جنوب روستای عالی کلا، کوه صبور و در جنوبی ترین بخش منطقه (حاشیه دشت مغان) -  فعالیتهای ماگمائی اواخر تریاس و اوایل شمشک سبب تمرکز مواد معدنی چون فلورین سرب، روی و باریت شده است.     بررسی دور سنجی مقدمه: بررسیهای دور سنجی در محدوده ورقه 1:100000 کیاسر با استفاده از مجموعه کامل سخت افزاری و نرم افزارهای ویژه و به کارگیری شیوه های مناسب پردازش انجام گرفت. در این بررسی از داده های TM ماهواره لندست 4 مربوط به سال 1992 به شماره گذر 163 و ردیف 35 استفاده شد. این داده ها در 7 باند طیفی به قدرت تفکیک 30 متر (به جز باند 6) در 7 کانال ذخیره شد.   پیش پردازش از آن جا که هر تصویر خطاهای رادیومتری و خطاهای هندسی دارد، بنابراین تصحیح این خطاها ضروری است.   تصحیحات رادیومتری تصحیح  رادیومتری برای اجتناب از خطاهای رادیومتری یا اعوجاج است. زمانی که انرژی الکترومغناطیس بازتابیده از پدیده توسط سنجنده نصب شده فضا پیما مورد مشاهده قرار می گیرد. انرژی مشاهده شده با انرژی گسیل شده از همان پدیده از فاصله نزدیک، یکسال نیست. این وضع به دلیل سمت و ارتفاع خورشید – شرایط جوی مانند مه و غیره که بر انرژی تاثیر می گذارد به وجود می آید، بنابراین ، تعیین تابندگی واقعی، این اعوجاجات رادیومتری، باید تصحیح شوند.این تصحیحات شامل تصحیح رادیومتری اثرهای مربوط به حساسیت سنجنده، تصحیح رادیومتری برای زاویه خورشید و توپوگرافی و تصحیح جوی که سبب پراکنش تابش خورشیدی می شوند، می باشد.   تصحیح هندسی اعوجاج هندسی خطایی است که در یک تصویر، بین مختصات تصویر واقعی و مختصات تصویر ایده آل. اعوجاجهای هندسی به دو دسته اعوجاجهای داخلی که از ویژگیهای هندسی سنجنده ناشی می شوند و اعوجاجهای خارجی که از وضع سنجنده یا شکل پدیده ناشی می شوند، تقسیم می گردد. برای جلوگیری از این اعوجاجات، با ایجاد ارتباط بین سیستم مختصات تصویر و سیستم مختصات جغرافیایی، با استفاده از داده های اندازه گیری شده مربوط به مکان و وضعیت، نقطه های کنترل زمینی عمل می شود.   بارز سازی تصویر و استخراج الگوها بارزسازی تصویر را می توان به عملیات تبدیل برای ارتقا کیفی تصاویر به سطحی بهتر و قابل درک به منظور استخراج الگوها یا تعبیر تصاویر تعریف کرد. به کارگیری پارامتر ها یا تابعهای مختلف بر روی تصاویر اولیه به منظور استخراج الگوهای مناسب مورد استفاده قرار می گیرد. بارز سازی تصویر عمدتاً برای تفسیر و به دست آوردن یک خروجی مناسب به کار گرفته می شود. تصویر شماره 3 با استفاده از باندهای 5،3،1 و قرار دادن آنها در کانالهای قرمز سبز و آبی و بدون اعمال آشکارسازی تهیه شده است. مهمترین روشهای آشکارسازی که در این پروژه به منظور بارز کردن پدیده های مختلف استفاده شده عبارتند از: الف – روش افزایش کنتراست خطی انرژی بازتاب یافته از پدیده های مختلف زمین با عددی به نام درجه روشنایی به صورت یک تن خاکستری نمایش داده می شود که در این روش ابتدا درجات روشنایی به صورت خطی و یکسان با ارزش مساوی در محدوده صفر تا 255 برای باند های مختلف کشش پیدا می کند. در مرحله بعدی محدوده ای که فراوانی کمتری داشته حذف شده و بقیه به صورت خطی افزایش کنتراست می یابند.   ب- روش افزایش کنتراست معادل سازی در این روش درجات روشنائی به صورت غیر یکنواخت و نامساوی در محدوده صفر تا 255 کشش پیدا می کنند. در نتیجه قسمتهای دارای فراوانی بیشتر آشکارسازی شده و از قسمتهای دارای فراوانی کمتر چشم پوشی می شود.   تفسیر داده ها به منظور تشخیص واحد های سنگی مختلف در محدوده ورقه 1:100000 کیاسر از روشهای مختلف آشکارسازی بهره جستیم. همانطور که قبلاً نیز اشاره شد بخش وسیعی از این محدوده را به خصوص در بخشهای شمالی پوشش گیاهی تشکیل می دهد. تصویر شماره 4 با استفاده از باندهای 7،4 و 2 و قرار دادن آنها به ترتیب در کانالهای قرمز، سبز و آبی و استفاده از روش آشکار سازی کنتراست خطی تهیه شده است. رنگ سبزی که در تصویر مشاهده می شود  بیانگر وجود پوشش گیاهی است و همین مساله کار دورسنجی را در این محدوده با مشکلاتی مواجه ساخته است. در همین راستا برای به دست آوردن تصاویری مناسب تر برای آشکارسازی واحد های سنگی خاص از ترکیب باندهای 5، 3 و 1 و قرار دادن آنها به ترتیب در کانالهای قرمز، سبز و آبی و اعمال روش آشکارسازی معادل سازی تصویر شماره 5 به دست آمد در این تصویر توانستیم آهکهای پرمین حاوی افقهای لاتریتی – بوکسیتی و برخی توده های نفوذی را بهتر ببینیم. تصویر شماره 6 با استفاده از روش آشکارسازی فوق تهیه شده است. در این تصویر بخشی که با رنگ آبی جدا شده، توده های نفوذی با ترکیب دیوریتی است که در مجاورت گسل تویه در بخش جنوبی ورقه قرار گرفته. بخشی که توسط رنگ صورتی جدا شده، محدوده دگرسان شده را نشان می دهد که رنگ آن نارنجی متمایل به قهوه ای است. تصویر شماره 7، با به کارگیری باندهای 7، 4، 2 و قرار دادن آنها به ترتیب در کانالهای قرمز، سبز و آبی به دست آمده است. برای آشکارسازی از روش افزایش کنتراست معادل سازی بهره گرفته شده است. در این تصویر بخشهائی که به رنگ سبز مشاهده می شود، پوشش گیاهی است و بخشهائی که به رنگ صورتی دیده می شوند، واحد های شیل و ماسه سنگ حاوی ذغال می باشد که در این قسمتها پوشش گیاهی از بین رفته است. این تصویر از باختر و شمال باختری فولاد محله تهیه شده است. تصویر شماره 8، شیل و ماسه سنگ حاوی ذغال را به رنگ قرمز متمایل به صورتی نشان می دهد. رنگ سبز، نماینده پوشش گیاهی است. در بخشهایی که پوشش گیاهی دیده نمی شود، شیل و ماسه سنگ رخنمون دارد (به رنگ قرمز) این تصویر از بخش خاوری ورقه کیاسر و در جنوب رودخانه چالو تهیه شده است. در جنوب خاوری ورقه کیاسر، در مجاورت دشت مغان، لایه های سنگ آهک تریاس زیرین (حد فاصل پرمین و تریاس) دیده می شود که حاوی زونهای لاتریتی است. تصویر شماره 9 حدود این لایه های آهک را به رنگ قرمز نشان می دهد. تصویر شماره 10، محدوده ای را در جنوب رازم کوه نشان می دهد که رنگ سبز بیانگر پوشش گیاهی است، بخشهائی از پوشش گیاهی، در این محدوده تخریب شده که در داخل کادر زرد قرار گرفته است. این بخشها نیز آهک های تریاس زیرین همراه با زونهای لاتریتی می باشد که در جنوب زارم رود گسترش دارند. تصویر شماره 11 نقشه شکستگیها و خطواره های موجود در محدوده 1:100000 کیاسر را نشان می دهد.      

کلید واژه ها: مازندران