زمینلرزه ۵ شهریور ۱۳۸۹جنوب دامغان (استان سمنان)

نوع گزارش درج نوع گزارش براى مدیر
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
استان سمنان
نویسنده فروتن، م.، شکرى، م. ع.، جوادی­پور، ش.، اویسى، ب. و محمد­جواد بلورچى
تاریخ انتشار ۲۳ بهمن ۱۳۸۹

خلاصه توضیحات

در ساعت 23:53 دقیقه شامگاه جمعه 5 شهریور 1389 زمین­لرزه­اى با بزرگاى 9/5 در مقیاس ریشتر شهرستان دامغان و روستاهاى جنوب آن را لرزاند.

توضیحات

گزارش مقدماتى زمین­لرزه 5 شهریور 1389 توچاهى (جنوب دامغان)  فروتن، م.، شکرى، م. ع.، جوادى­پور، ش.، اویسى، ب. و محمد­جواد بلورچى گروه لرزه­زمین­ساخت و زلزله­شناسى مدیریت زمین­شناسى مهندسى و مخاطرات   رخداد زمین­لرزه 5 شهریور در ساعت 23:53 دقیقه شامگاه جمعه 5 شهریور 1389 زمین­لرزه­اى با بزرگاى 9/5 در مقیاس ریشتر شهرستان دامغان و روستاهاى جنوب آن را لرزاند. روکانون این رخداد توسط مرکز لرزه­نگارى کشورى در 76 کیلومترى جنوب شهرستان دامغان و 50 کیلومترى شمال باخترى آبادى ترود با ژرفاى 7 کیلومتر اعلام شد. پیش از رخداد این زمین­لرزه هیچ پیش­لرزه­اى در پیرامون روکانون یاد شده ثبت نگردیده است. این در حالى است که تا حدود 9 ساعت پس از رخداد زمین­لرزه اصلى تعداد 60 پس­لرزه با بزرگاى بین 5-3/1 توسط مرکز لرزه­نگارى کشورى گزارش شده است. بزرگ­ترین رخداد پس­لرزه در ساعت 4:59 دقیقه بامداد ششم شهریور با بزرگاى 0/5 در 13 کیلومترى شمال باختر آبادى توچاهى ثبت شده است.  پیشینه لرزه­خیزى گستره مورد بررسى شهرستان دامغان وگستره مورد ترود در گذشته نیز شاهد رخداد زمین­لرزه­هاى دیگرى بوده اند. بزرگ­ترین زمین­لرزه گزارش شده در پیرامون این شهرستان مربوط به زمین­لرزه قومس در سال 856 میلادى با بزرگاى 9/7 بوده که سبب جان باختن بیش از 200000 نفر در گستره ایالت قومس (شامل بسطام، شاهرود، دامغان و سمنان) شده است که از این میان حدود 45000 نفر در شهر دامغان کشته شده­اند. در 26 ژوئن سال 1808 میلادى زمین­لرزه­اى با بزرگاى 6/6 در مقیاس Ms در نزدیکى آبادى رشم (17 کیلومترى جنوب باخترى آبادى توچاهى) در پى پیش­لرزه­اى رخداده است که سبب تلفات جانى اندکى گردیده است. زمین­لرزه 23 بهمن سال 1331 هجرى خورشیدى با بزرگاى 3/6 در مقیاس شهرستان دامغان وگستره مورد ترود در گذشته نیز شاهد رخداد زمین­لرزه­هاى دیگرى بوده اند. بزرگ­ترین زمین­لرزه گزارش شده در پیرامون این شهرستان مربوط به زمین­لرزه قومس در سال 856 میلادى با بزرگاى 9/7 بوده که سبب جان باختن بیش از 200000 نفر در گستره ایالت قومس (شامل بسطام، شاهرود، دامغان و سمنان) شده است که از این میان حدود 45000 نفر در شهر دامغان کشته شده­اند. در 26 ژوئن سال 1808 میلادى زمین­لرزه­اى با بزرگاى 6/6 در مقیاس Ms در نزدیکى آبادى رشم (17 کیلومترى جنوب باخترى آبادى توچاهى) در پى پیش­لرزه­اى رخداده است که سبب تلفات جانى اندکى گردیده است. زمین­لرزه 23 بهمن سال 1331 هجرى خورشیدى با بزرگاى 3/6 در مقیاس Mb و مشخصات روکانون 2/35 درجه عرض شمالى و 00/55 درجه طول خاورى در 25 کیلومترى جنوب آبادى ترود موجب کشته شدن حدود 1000 نفر شده است. آبادى کنونى ترود در فاصله حدود 1 کیلومترى باختر جایگاه قدیمى آن بنا شده است.    گسل مسبب زمین­لرزه بررسى­هاى پارینه لرزه شناسى انجام شده توسط گروه لرزه­زمین­ساخت سازمان زمین­شناسى و اکتشافات معدنى کشور در سال­هاى اخیر نشان از وجود احتمال جنبایى گسل آستانه (در حدود 35 کیلومترى باختر شهر دامغان) در ارتباط با زمین­لرزه 856 میلادى قومس دارد. گسل مسبب زمین­لرزه­هاى رشم و ترود نیز گسل ترود معرفى شده است (بربریان، 1374). گسل جنباى ترود با درازاى بیش از 130 کیلومتر با راستاى شمال خاورى-جنوب باخترى در 100 کیلومترى جنوب شهر دامغان و در نزدیکى آبادى­هاى ترود، رشم، رزوه، سنجو،کوه زر، چاهه، بیدستان و معلمان جاى دارد.این گسل در دامنه جنوبى بلندى­هاى دارستان متشکل از سنگ­نهشته­هاى آتشفشانى ائوسن با بیشینه بلنداى 2319 متر، سبب قطع شدگى بادزن­هاى آبرفتى کواترنرى شده است.  بر پایه مطالعات انجام شده توسط کارشناسان گروه لرزه زمین­ساخت در هفته نخست پس از رخداد زمین‌لرزه، گستره متاثر از بیشترین شدت زمین­لرزه 5 شهریور 1389 در بر­گیرنده روستا­هاى توچاهى، کوه­زر و کوشاهى است که نشان از وجود راستاى ENE-WSW در پهنه بیشینه شدت زمین­لرزه دارد. با توجه به موقعیت روکانون، ژرفاى کانونى، حل سازوکار ژرفى زمین­لرزه (راستالغز چپ­بر با راستاى N040 و جهت شیب به سوى شمال باخترى) و مشاهدات صحرایى (وجود گسیختگى­هاى سطحى مرتبط با گسلش، تمرکز بیشینه ویرانى­ها و وجود شاخه­هاى گسلى جنبا در نزدیکى جنوب آبادى­هاى توچاهى و کوه­زر با راستاى شمال خاورى-جنوب باخترى) گسل مسبب این زمین­لرزه یکى از شاخه­هاى جاى گرفته در شمال بلندى­هاى دارستان و جنوب آبادى­هاى توچاهى، کوه­زر، کوشاهى با سازوکار راستالغز چپ­بر و راستاى کلى      N060 معرفى مى­شود. تلفات و ویرانى­هاى ناشى از زمین­لرزه  بر پایه بررسى­هاى صحرایى بیشینه شدت زمین­لرزه در مقیاس تصحیح شده مرکالى (MMI) در آبادى توچاهى برابر با VIII، در آبادى­هاى کوه­زر، کوشاهى، گلکى و دیزاب برابر با VII+، شیمى و کلو در حدود VII، دهنو، نوا و سطوه برابر با VI+، پینند، دیان، رشم، بیدستان، کلاته میرزا و سرتخت برابر با VI برآورد شده است. ریزش و کج­شدگى بیشتر بنا­ها در باختر آبادى­هاى توچاهى و کوه­زر به سوى خاور دیده شده است. این در حالى است که در خاور آبادى­هاى اشاره شده ریزش­ها به سوى مخالف (باختر) است. تا به امروز شنبه 13 شهریور تعداد 4 نفر از اهالى آبادى­هاى توچاهى (یک زن سالخورده و یک زن  میان­سال)، کوه­زر (1 کودک 9 ساله) و کلو (1نفر) در پى زمین­لرزه جان باخته­اند.   گسیختگى سطحى مرتیط با شکستگى­هاى ریدل در رخداد  زمین­لرزه توچاهى   نقشه هم شدت لرزه اى رخداد 5 شهریور توچاهى، در مقیاس تصحیح شده مرکالى (MMI)                 گزارش مقدماتی زمین لرزه 5 شهریور 1389 توچاهی (جنوب دامغان) 1  

کلید واژه ها: سمنان