چينه شناسى آکريتارش هاى دونين پسين در کرمان

تعداد بازدید:۱۰۰۹

سازمان زمين شناسى و اکتشافات معدنى کشور

بيست و چهارمين گردهمائى علوم زمين اسفند 84

چينه شناسى آکريتارش هاى دونين پسين در کرمان

داستانپور محمد ، وزيرى محمد رضا ، عامرى حامد و عرب احمد

بخش زمين شناسى دانشگاه شهيد باهنر کرمان

         

چکيده

رخساره هاى دونين پسين در شمال استان کرمان گسترش دارند ، در اين تحقيق 24 نمونه شيل تيره رنگ از سه رخنمون هوتک ، شمس آباد و کوه تيزى در شمال غرب و شمال شرق کرمان برداشت گرديد . لايه هاى زيرين سازند بهرام بطور کلى از سنگهاى آهکى و آهک مارنى با ميان لايه هاى ماسه سنگ و شيل تشکيل يافته اند . سنگواره هاى بيمهرگان از جمله بازوپايان ، مرجانها و کرينوئيد ها در لايه هاى آهکى و آهکى مارنى فراوانند . در نتيجه جداسازى پالينومورف ها از نمونه هاى شيل 145 فسيل اکريتارش  در 17 جنس و گونه مورد شناسايى  قرار گرفت . سنگواره هاى مذکور همگى در يک بيوزون تجمع دارند و اشکوب  فراسنين را معرفى مى نمايند . آکريتارش هاى موجود در رخنمون هاى مذکور با نمونه هاى گزارش  شده از رخنمون چار يسه در شمال شرق اصفهان شباهت  زيادى دارند  که به اتفاق سنگواره هاى بى مهرگان و رسوبات منطقه مؤيد گسترش دريايى کم عمق در ايران مرکزى هستند .

  کلمات کليدى : آکريتارش ، دونين پسين ، کرمان ، فراسنين .

 

Abstract

 Upper Devonian facies are well exposed over a vast area in north Kerman province. In this study 24 dark shale samples collected from three section of Hutk, Shams-Abad and Kuhe – Tizi northwest and northeast Kerman. Lower part of Bahram formation mainly composed of limestone, marly limestone interbedded with sandstone and shale beds. Invertebrate fossils e.g .brachiopods, corals and crinoids are the main fauna within the limestone and marly limestone beds.

As the results of palynomorphs separation from the dark shale 145 fossills in including 17 acritarchs taxa were introduced. All these microfloras belong to a biozonation and suggest Frasnian age for the lower part of the section. Acritarchs from north Kerman appear close similarity with those from Charisaeh section northeast Esfahan. These microflora with invertebrate   faunas indicate a shallow marine extended through central part of Iran.

 

Key words: Acritarch ,Upper Devonian, Kerman ,Frasnian.

 

 

 

مقدمه

رخنمون هاى دونين از البرز تا طبس در کرمان و از آنجا تا رشته کوه هاى زاگرس گسترش دارند . قسمت اعظم لايه هاى دونين پسين از رخساره هاى کربناته فسيل دار و سنگ هاى آوارى تشکيل يافته اند که محيط دريايى کم عمق از نوع پلت فورم (platform) را معرفى مى نمايند (Dastanpor 1996) آکريتارش ها از ميکروفسيل هاى گياهى هستند که اغلب در شيل هاى تيره رنگ دوران ديرينه زيستى  ذخيره شده اند . اين سنگواره ها مى توانند اطلاعات ارزشمند براى تعيين سن نسبى ، جغرافياى ديرينه ، مطالعات آب وهواى گذشته و تطابق در اختيار قرار دهند . البته مطالعات پالينولوژى با مقايسه با سنگواره هاى بى مهرگان در ايران مرکزى محدود است .

  هدف کلى اين تحقيق بررسى پالينومورف هاى آکريتارش بمنظور تعين سن نسبى و مطالعات چينه شناسى دونين پسين در کرمان است . بدين مظور از سه رخنمون نسبتا کامل و قابل دسترس به نامهاى برش شمس آباد واقع در 25 کيلومترى شمال غرب کرمان ، برش هوتک 30کيلومترى شمال غرب کرمان و برش کوه تيزى در 20 کيلومترى شمال شرق کرمان  نمونه بردارى بعمل آمد (شکل  1) نمونه ها از شيل هاى تيره رنگ انتخاب شدند . اکثريت نمونه ها  تعداد زيادى پالينومورف را در خود ذخيره دارند.

 

مطالعات قبلى

  شايد اولين گزارس مبسوط در خصوص زمين شناسى کرمان توسط هوکريده و همکاران (Huckride et.al.1962) منتشر شده باشد . چندى بعد ديميتريجويک (Dimitrijevic 1972) زمين شناسى نيمه جنوب غربى کرمان را مطالعه نمود . در سالهاى اخير سيستم دونين کرمان به تفصيل معرفى شده اند (Dastanpour 1996) و (Wendt .et .al .2002) .

  منابع منتشر شده در خصوص ميکروفسيل هاى گياهى منطقه محدود است ، کيميايى (1972) و استمپلى (Stamply 1977) پالينومورف هاى دونين البرز مرکزى را مورد بررسى قرار دادند . قسمت اغظم مطالعات پالينولوژى  پالئوزوئيک ايران توسط قويدل سيوکى  انجام شده است (Ghavidel – Syooki  1994 ,1995,1997,2001) اخيرا تعدادى از اسپور هاى دونين پسين کرمان توسط سهيلى و همکاران (1382) شناسايى و معرفى شده اند .

 

چينه شناسى

  رخساره هاى دونين پسين در نيمه شمالى استان  کرمان گسترش دارند . در اين تحقيق 3 رخنمون  شمس آباد ، هوتک و کوه تيزى (شکل  2 ) مورد بررسى قرار گرفت . ستبراى (ضخامت ) لايه هاى دونين پسين در اين برش ها از 280 تا 360 متر متغيير است  گذر (مرز ) زيرين لايه هاى فسيل دار دونين پسين با لايه هاى قديمى تر در هوتک بصورت هم شيب به ترتيب بر روى ماسه سنگ لالون (کامبرين زيرين ) و سازند پادها ( دونين فوقانى )  قرار دارند . در برش شمس آباد لايه هاى شيل و کنگلومراى قاعده  بطور دگر شيب  بر روى ريوليت هاى سازند (سرى ) ريزو به سن نئوپروتروزوئيک  قرار دارند . مرز فوقانى دونين با کربونيفر زيرين در کرمان تدريجى است (Webester .et. al .2002 ) و به سبب عدم فراوانى کنودونت ها بطور دقيق مشخص نشده است .

   قسمت اعظم لايه هاى زيرين رخنمون هاى مورد مطالعه از سنگ هاى آهکى متوسط لايه ، آهک مارنى نازک لايه ، آهک ااوليتى و دولوميت تشکيل يافته اند . لايه هايماسه سنگ و شيل هاى تيره رنگ وسبز  بصورت ميان لايه در بين لايه هاى فوق قرار دارند . سنگواره هاى بى مهرگان از جمله بازوپايان ، مرجانها و کرينوئيد ها  به وفور در لايه هاى آهکى و آهک مارنى يافت ميشوند (داستانپور 1375 ، 1378) . ميکروفسيل هاى گياهى معمولا در لايه هاى شيلى تيره رنگ يافت مى شوند . در نيمه فوقانى رخساره هاى دونين پسين کرمان به سبب پيشروى دريايى و کاهش رسوبات آوارى از  تعداد وتنوع ميکروفسيل هاى گياهى کاسته ميشود . بنابراين در اين تحقيق تنها از قسمت زيرين رخنمونها نمونه بردارى بعمل آمد .

تمامى آکريتارش هاى مورد مطالعه در يک بيوزون قرار گرقته اند که در شمس آباد ستبراى (ضخامت ) 30 متر نزديک قاعده و در هوتک 150 متر، قسمت زيرين و در کوه تيزى در ضخامت حدود 120 متر گسترش دارند . (شکل شماره 2)

 

ديرينه شناسى

در اين تحقيق 24 شيل تيره رنگ از قسمت زيرين سازند بهرام در برش هاى هوتک ، شمس آباد و کوه تيزى براى مطالعات پالينولوژى برداشت گرديد. از هر نمونه 30 گرم رسوب بصورت راندوم  انتخاب و عمليات آزمايشگاهى و جداسازى پالينومورف ها مطابق استاندارد هاى موجود صورت گرفت . پس از جداسازى ميکروفسيل هاى گياهى و مطالعه اسلايدها 145 نمونه آکريتارش مرکب از 17 جنس و گونه مورد شناسايى قرار گرفت . نمونه هاى آکريتارش عبارتا ند از :

Baltiphaeridium crassiechanatun  , Chomotriletes bischoensis , Chomotriletes vedugensis  .  Cymatiosphaera sp. Deltotosoma intonsum ,Gorgonisphaeridium abstrusum , Lophosphaeridium sp , Michrystridium sellatum  , Multiplicisphaeridium ramusculosum , Papulogabata annulata , Pdyedryxium sp , Solisphaeridium spinoglobosum , Stellinium sp , Unellium sp , Veryhachium sp and Very . trispinosum .

اين نمونه ها تماما در يک بيو زون در ستبراى 30 تا 150 متر از ستون چينه شناسى را در بر مى گيرند . سنگواره هاى مذکور آشکوب فراسنين را براى اين قسمت از رخنمون ها معرفى مى نمايند که با سن تعيين شده با فسيل بى مهرگان مطابقت دارد . آکرتارش هاى مورد مطالعه به نمونه هاى گزارش شده از رخنمون چاريسه در شمال شرق اصفهان (Ghavidel-Syooki ,2001) شباهت زيادى دارند . تعدادى از نمونه ها که خوب حفظ شده اند در شکل ( 3 ) نشان داده شده است .

 

نتيجه گيرى

از مطالعات چينه شناسى و ديرينه شناسى  سه رخنمون هوتک ، شمس آباد و کوه تيزى در شمال کرمان نتايج زير حاصل شده است :

1-   سنگواره هاى بى مهرگان از جمله بازوپايان ، مرجان ها و کرينوئيد ها عموما در سنگ هاى آهک و آهک مارنى قرار دارند .

2-        ميکروفسيل هاى گياهى غالبا در نيمه زيرين رخنمونهاى مذکور ودر لايه هاى شيلى تيره رنگ جاى دارند .

3-   تعداد 17 جنس و گونه آکريتارش براى اولين بار از رخنمون هاى شمال کرمان شناسايى و معرفى شدند . اين سنگواره ها همگى در يک بيوزون تجمع يافته اند .

4-        آکريتارش هاى شناسايى شده معرف آشکوب فراسنين بوده که با سن سنگواره هاى بى مهرگان مطابقت دارد .

5-        پالينومورف هاى شمال کرمان با نمونه هاى رخنمون چاريسه در شمال شرق اصفهان شباهت زيادى دارند .

 

منابع

1-   داستانپور ،محمد، 1375 ،ريف مرجانى دونين پسين در شمال کرمان ، نشريه علوم دانشگاه تهران ، جلد 22 (شماره 1) صفحات 1-11 .

2-   داستانپور ، محمد ،1378، مطالعه بازوپايان دونين پسين منطقه شمال شرقى باغين کرمان ، مجله علوم دانشگاه تهران  جلد 24، صفحات 13-27 .

1- Dastanpour,M.1996,Late Devonian coral reef, north Kerman ,Journal of Sciences, University Tehran ,Iran Vol.22,No.1,PP.1-11

2- Ghavidel –Syooki, M.1993,Palynological Study of Palaeozoic Sedimentry of the chalisheh area ,southwestern Iran,Iranian Journal of Science ,4:32-46.

3-  Ghavidel –Syooki, M. 1994a, Upper Devonian acritarchs and miospores from the Geirud Formation in Central Aliborz Range ,northern Iran, Iranian Journal of Science ,5:103-122.

4-  Ghavidel –Syooki.M. 2001b,Palynostratigraphy and Paleogeography of the Late Devonian in northeastern Esfahan City, Central Iran,in Goodman, D,K,and Clarke,R.T.(eds.) proceedings of the 1*International Palynological  Congress ,Houston . Texas ,U.S.A.,P37-51.

5-  Wendt,J., Kaufman.B .,Belka ,Z ., Farsan,N and Karimi Bavanpour A., 2002, Devonian /Lower Carboniferous ,facies patterns and Palaeogeography of Iran,Part I. southeastern Iran ,Acta Geological Polonica Vol.52,No.2,PP.129-168.

 

 

نویسندگان:

نام ونام خانوادگى : حامد عامرى    

مدرک تحصيلى: کارشناسى ارشد

عنوان:چينه و فسيل

محل وسال دريافت مدرک:دانشگاه شهيد باهنر کرمان 1384

شغل: دانشجو

محل کار:کرمان – بلوار 22 بهمن – دانشگاه شهيد باهنر – دانشکده علوم- بخش زمين شناسى

آدرس الکترونيک: ameri@graduate.uk.ac.ir

 

نام ونام خانوادگى :محمد داستانپور

مدرک تحصيلى:دکترا

عنوان:چينه وفسيل

محل وسال دريافت مدرک:انگلستان

شغل: استاد

محل کار: دانشگاه شهيد باهنر کرمان

آدرس الکترونيک: dastanpour@uk.ac.ir  

 

نام ونام خانوادگى :محمد رضا وزيرى

مدرک تحصيلى:دکترا

عنوان:چينه وفسيل

محل وسال دريافت مدرک:انگلستان

شغل: استاد

محل کار: دانشگاه شهيد باهنر کرمان

آدرس الکترونيک: vaziri@uk.ac.ir

 

نام ونام خانوادگى : احمد عرب      

مدرک تحصيلى: کارشناسى ارشد

عنوان:چينه و فسيل

محل وسال دريافت مدرک:دانشگاه شهيد باهنر کرمان 1383

شغل: دانشجو

محل کار:کرمان – بلوار 22 بهمن – دانشگاه شهيد باهنر – دانشکده علوم- بخش زمين شناسى

آدرس الکترونيک arab5753@yahoo.com

 

آخرین ویرایش۰۱ دی ۱۳۸۷