تهیه برگه زمین شناسی اقتصادی تفت (3-6853) در مقیاس 1:50000
در مرحله پیمایش های صحرایی
منطقه مورد مطالعه با وسعتی بالغ بر 625 کیلومتر مربع در پروژه طرح تحول زمین شناسی و اکتشافات ذخایر معدنی استان یزد در قالب اکتشافاتزمین شناسی اقتصادی در مقیاس 1:50000 برگه تفت انجام خواهد گرفت. بر اساس تقسیمات متالوژنی صورت گرفته در ایران، محدوده مورد بررسی در ایالت متالوژنی ارومیه - دختر قرار گرفته است. با توجه به تعریف ایالت متالوژنی، منطقه ای گسترده با تنوعی از متالوژنی که بهطور معمول محدود به مرزهای جغرافیایی بوده و اغلب حدود آن با مرزهای زمینشناختی منطبق است. این مرزها بین ساختارهایی قرار دارند که سن و چگونگی تشکیل آنها را محدود میکند. به چنین منطقهای، ایالت متالوژنیمیگویند. لذا این امر بدیهی به نظر می رسد که بتوان گفت محدوده مورد بررسی از نظر زون ساختاری نیز در بخش میانی زون ارومیه - دختر واقع شده است. منطقه معدنی بخشی از منطقه متالوژنی به شمار میرود که با نوع واحدی از مواد معدنی مشخص میشود.
منطقه تفت در بخش میانی کمربند آتشفشانی ارومیه- دختر، در مجاورت بلوک خاوری گسل اصلی دهشیر واقع شده است. در منطقه تفت بیش از 100 اندیس معدنی شناسایی شده است که از نظر اقتصادی قابل توجه هستند. این اندیسها شامل اندیسهای مس، طلا، نقره، سرب، روی و سنگهای تزئینی هستند.
سرب و روی
معدن بزرگ سرب و روی دره زنجیر، در مسیر راه تفت به ده بالا، در آهک تفت جای گرفته است. این معدن که تاچندی قبل (زمان مطالعه) فعال بوده است، دارای چندین تونل و حجمی سترگ زیادی از کانسنگ بهره برداری شده است که در دهانه تونل انباشته شده است. زمین شناسی محدوده معدن بگونه ای فراگیر در بردارنده آهک تفت و رخساره دره زنجیر است. کانی سازی بگونه ای فراگیر در محل راندگی آهک تفت روی واحد دره زنجیر است و وابستگی تنگاتنگی با تکتونیک دارد و بوسیله آن کنترل می شود. در سرتاسر شمالی ناودیس بزرگ مهریز-ثانی آباد، کانی سازی سرب و روی در نواحی تکتونیزه دیده می شود و حتی کارهای اکتشافی نیز در بخش های گوناگون آهک تفت انجام شده است.
- سنگ چینی
در نزدیکی ده بالا بخشی از آهک تفت زیر تاثیر توده های نیمه ژرف گرانودیوریتی تا مونزودیوریتی، دوباره متبلور شده است، در پیکر آهک بلورین سفید رنگ نمایان می شود. سنگ های مورد سخن با نام سنگ چینی بهره برداری می شوند. این معدن سنگ چینی سپس توسط گسله طولی-امتدادی دره زنجیر با یک حرکت راستالغز جابجا میشود و بخشی از آن در مسیر راه ده بالا به طرز جان قرار می گیرد.
- سنگ تزئینی (مرمر صنعتی)
در شمال شهرستان تفت از آهکهای ریفال سفید رنگ وابسته به تریاس زیرین که حالتی توده ای تا ستبر لایه دارند، در بخش هایی که کمتر تکتونیزه و دست نخورده بنظر می رسند، قواره های بزرگی به وزن بیش از سه تن بهرهبرداری می شود.
- سنگ مالون
در مسیر راه تفت به یزد، کوه سنگ تراشان، آثار کارهای قدیمی پرشماری است که با کار دوباره بر روی آنها مقادیر قابل توجهی سنگ آهک بعنوان سنگ لاشه بهره برداری می شود افزون بر آن شماری کوره های آهک پزی نیز در این محدوده دیده می شود.
- شن و ماسه
در مسیر راه یزد به مهریز در باختر جاده، همچنین در جنوب خاوری روستای چم و در مجاورت دخمه زردتشتیان از عناصر کنگلومرائی ائوسن برای زیرسازی آسفالت و مصارف ساختمانی، بعنوان معدن شن و ماسه بهره برداری میشود.