انتصاب معاون اکتشاف سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور
به گزارش روابطعمومی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، طی حکمی از سوی دکتر راضیه لک، دکتر عباس گلمحمدی به سمت معاونت اکتشاف این سازمان منصوب شد و از ۳ دهه خدمات ارزشمند مهندس بهروز برنا در زمان تصدی سمت معاون اکتشاف تقدیر و تشکر به عمل آمد.
بر همین اساس، گفتوگوی کوتاهی با مهندس بهروز برنا به عنوان معاون اکتشاف سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور داشتیم که در ادامه میخوانیم:
وضعیت اکتشاف معادن که توسط سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور انجام میشود، توضیحاتی ارائه فرمایید؟
طبق قانون سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور تا پایان اکتشافات تفصیلی و اخذ گواهی کشف بایستی به عملیات اکتشاف بپردازد. بر همین اساس این سازمان همیشه سعی کرده اکتشافات پایه را انجام دهد که در همین راستا با تکمیل نقشههای یکدویست و پنجاههزارم، یکصدهزارم و یکبیستوپنج هزارم در حال تهیه اطلاعات کابردیتر و دقیقتر است. باید یاداور شد در بخش اکتشاف معادن وجود اطلاعات لایه ژئوشیمی بسیار مهم است که بر همین اساس خوشبختانه بیش از 90 درصد مناطق اولویتدار کشور تحت پوشش نقشههای یکصدهزارم ژئوشیمی قرار گرفته و مطابق آخرین آمار بیش از 250 ورقه یکبیست و پنج هزارم ژئوشیمی نیز برای محدودههای امیدبخش تهیه شده که به کمک این لایه اطلاعاتی، اکتشافات جدیدی برای نخستین بار در کشور توسط سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور انجام شده یا در حال انجام است. رویکرد این سازمان توجه به فلزات استراتژیک، عناصر مهم صنایع معدنی و خاکهای نادر و همچنین طلا بوده که اکتشاف این معادن برای کشور اهمیت زیادی دارد. همچنین تا این لحظه هم بیش از 15 هزار محدوده امیدبخش توسط سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور معرفی شده و در زونهای 20 گانه اول 5 لایه اطلاعاتی را کامل کردیم و در زون 20گانه دوم به 8 لایه اطلاعاتی رسیدیم. متاسفانه بخش خصوصی کارآمد و با تجربه در کشور محدود است که بر همین اساس این سازمان 29 گواهی کشف طی 20 سال برای پتاسسنگی، سربوروی، آهن، مس، طلا، سولفاتسدیم و خاکهای نادر اخذ کردیم که برای تحقیق این اهداف حدود 5/9 میلیارد تومان هزینه کردیم و در نتیجه موفق به ایجاد ارزش افزوده بیش از 64 میلیون دلار برای کشور شدیم که همین امر گویای این حقیقت است که اکتشاف تا چه میزان میتواند درآمدزا باشد.
از سویی 100 محدوده را به اکتشافات عمومی رساندیم و از این مرحله به بعد این محدودهها را به علاقهمندان این بخش واگذار کردیم که بر همین اساس حدود 12 هزار محدوده امیدبخش معرفی شد. به طور کلی فعالیتهای انجام شده نشان میدهد مجموعه اکتشاف شرایط مطلوبی را در کشور به وجود آورده است. باید توجه داشت که همواره از کمربند ارومیه-دختر را به عنوان کمربند مس-طلا یاد میشد، که بر همین اساس سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور کمربندهای فلززایی جدیدی را در شرق کشور معرفی کرد که در غنای معدنی استانهای شرقی بسیار تاثیرگذار بوده و در این راستا معادن زیادی نیز کشف شد. از طرفی ایمیدرو و بخش خصوصی همواره اطلاعات مربوط به محدودههای معرفی شده توسط سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور را تکمیل کرده و ادامهدهنده این راه بوده است. طبق آخرین آمار سال 95 با کمک این سازمان در بخش اکتشاف کشور بیش از 5/1 میلیارد تن ذخیره جدید کشف شده که در سطح ملی بوده برای کشور ارزش بالایی داشته است.
خوشبختانه نقسیم کار مناسبی در رابطه با هماهنگی با معاونت معدنی و ایمیدرو داشتهایم و قرار بر این شد سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور مرحله شناسایی و پیجویی را تکمیل میکند. بر همین اساس تاکنون 500هزار کیلومتر خطی عملیات ژئوفیزیک هوایی با روشهای منیتومتری و رادیومتری انجام شده که اتفاق خوبی در بخش شناسایی ذخایر پنهان شده است که تقریبا 20 درصد کشور را پوشش میدهد و منجر به کشف آنومالیهای جدید و با ارزشی در کشور شده است.
در مجموع از ابتدای سال تاکنون معاونت اکتشاف موفق به اخذ سه گواهی کشف برای پلیمتال منطقه لاطلا واقع در جنوب کرمان 1/5 میلیون تن کانسنگ با عیار 0/86 گرم در تن طلا، 49/5 گرم در تن نقره، 0/89درصد مس و 1/69درصد سرب و روی و همچنین گواهی کشف پلیمتال ندوشن واقع استان یزد649 هزار تن کانسنگ سرب و روی با عیار 3/6 درصد و 169هزار تن کانسنگ طلا با عیار 1/75 گرم در تن و در نهایت اخذ گواهی کشف طلای میرگه نقشینه واقع در استان کردستان 64 هزار و 400 تن کانسنگ طلا با عیار 2/52 گرم در تن شده است.
همواره اکتشافات اولیه و پیجویی به عنوان حلقه اولیه معدن یاد میشود. که این وظیفه به عهده سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور است. آیا برای انجام این وظیفه بودجه و امکانات مناسبی در اختیار این مجموعه قرار گرفته است؟
اگر به آمار معادن و تنوع رخدادهای مواد معدنی و کمربندهای فلزی و غیزفلزی کشور توجه کنیم، متوجه میشویم که بی دلیل نیست که ایران در رتبه معدنی 10 تا 12 در دنیا قرار دارد. کشورمان همچنین روی کمربند شناخته شده متالوژنی دنیا قرار گرفته که بر همین اساس بودجههای اکتشافی اصلا کفاف این فعالیتها را نمیدهد. باید توجه داشت که در دنیا فقط برای 7 نوع ماده معدنی 6/15 میلیارد دلار هزینه میشود که اگر این موضوع به عنوان ملاک و مقیاسی برای ایران درنظر گرفته شود، متوجه خواهیم شد که باید یک درصد این مبلغ ذکر شده را را برای امر اکتشاف در کشور هزینه کنیم. در صورتیکه بودجههای اختصاص یافته بیشتر صرف هزینههای جاری از جمله حقوق و اداره کردن سیستم میشود. بر همین اساس سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در این وضعیت با کمبودهای زیادی مواجه بودهایم و گردنههای سخت را پیمودیم تا توانستیم به بخشی از اهداف خود دست یابیم. باید توجه داشت در دنیا تنها 5 کشور به تهیه نقشههای یکبیست وپنجاه هزارم مشغول هستند؛ که نگاهی به وسعتی کشورمان و همچنین نقشههای تهیه شده، گویای این واقعیت است که از بابت کارکرد از دنیا عقب نیستیم اما بایستی تجهیزات اکتشاف را بهروزتر کنیم. با وجود محدودیتهای موجود خوشبختانه ژئوفیزیک هوایی-که کشورهای کمی به این فناوری دسترسی دارند- در کشور بومیسازی شده که با کمک این فناوری ذخایر پنهان کشور را در حال شناسایی هستیم.
سازمان زمینشناسی برای کشوری مثل ایران باید حداقل سالانه 500 میلیارد تومان اعتبار دریافت کند که بتواند به فعالیتهای اکتشافی در کشور سرعت ببخشد و محدودههای شناسایی شده به بخش خصوصی علاقهمند واگذار کند. همچنین این سازمان طرح آمایش سرزمین را برای 31 استان انجام داده که بر اساس این اطلاعات در هر استان مواد معدنی ارزشمندی وجود دارد که در سطح منطقهای و ملی مطرح است که بایستی صنایع معدنی در کنار آن تاسیس شود. البته باید توجه داشت که این چیدمان باید یک قالب مشخص داشته باشد، بدین معنا که ایمیدرو باید از یک مرحله مشخص وارد فعالیتهای معدنی بشود و فرآوری و توسعه صنایع معدنی را اجرا کند و در اکتشافات تکمیلیتر نیز حضور داشته باشد. از سویی معاونت معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز بایستی هماهنگیهای لازم را با ارگانهای دیگر داشته باشد تا سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور بتواند به پیجویی و شناسایی معادن بپردازد. همچنین این سازمان بایستی در مناطق ممنوعه هم وارد شود و فاز مطالعه شناسایی را بدون تخریب و با رعایت موازین و راهکارهای مناسب محیط زیستی انجام دهد.
ضمن اینکه درباره مزایای اقتصادی اکتشاف معادن توضیحاتی ارائه میکنید، از جایگاه بخش معدن کشور برای رهایی از اقتصاد وابسته به نفت بگویید
در برخی از کشورهای معدنی مهم دنیا حداقل بین 18 تا 25 درصد تولید ناخالص ملی آنها به معادن تعلق دارد. در حالی که در ایران برای ارتقای بخش معدن حمایت لازم وجود ندارد. برای روشن شدن این موضوع باید توجه کنیم که ایران کشور کم آبی است که فعالیتهای کشاورزی در آن به ویژه در مناطق کم آب توجیه چندانی ندارد. بر همین اساس نباید آب را بیرویه مصرف کرد و به ویژه صنایع معدنی با سیستم خشک و یا کم آب را بومیسازی کنیم و مطابق با شرایط آبوهوای کشور به تاسیس صنایع معدنی بپردازیم.
در ایران انرژی ارزان نفت و گاز و دیگر انرژیهای پاک مثل انرژی خورشیدی، باد، جزر و مد و ژئوترمال وجود دارد و از طرفی در اطراف ما 8 کشور معدنی بدون دستیابی به دریای آزاد وجود دارد که میتوانیم از این موقعیت جغرافیایی به عنوان یک مزیت استفاده کنیم. همواره انجمن زمینشناسان دنیا سازمانهای زمینشناسی، ایران را به عنوان کشور پیشرو در منطقه انتخاب کردند و جزو 9 سازمان زمینشناسی برتر دنیا هستیم. ولی در عمل خودمان در بخش اقتصادی معادن به خوبی عمل نکردهایم و بهرهوری مناسبی نداشتهایم. بر همین اساس شناسایی محورهای معدنکاری کوچک مقیاس، بومیسازی منابع معدنی مثل سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی و دیگر معادن کوچک مقیاس را با ایجاد سیستم فرآوری موبایل به عنوان یک نقشه راه خواهد بود تا ضمن کاستن از تا مهاجرت بیرویه به ایجاد اشتغال در کشور و توسعه اقتصاد حول محور معدن بپردازیم. باید بهخاطر داشت معدن یک بنگاه زودبازده نیست که یکسال به آن بودجه بدهیم و تا چند سال آنرا رها کنیم. حمایتها باید استمرار داشته باشد و توجه داشت اختصاص اعتبار به بخش معادن صرفا" هزینه نیست بلکه یک سرمایهگذاری بلندمدت است که در درازمدت جوابگو خواهد بود. بر همین اساس باید پتانسیل غیرفلزی و فلزی مواد معدنی به جهت بالا رفتن هزینههای تولید کشور را شناسایی کرده و صنایعمعدنی مرتبط را در همان منطقه ایجاد کنیم و از صرف هزینههای جابهجایی، خام فروشی و ایجاد ارزش افزوده برای دیگر کشورها پرهیز کنیم. باید برای بخش اکتشاف برنامه و استراتژی مشخص وجود داشته باشد تا چرخه ارزش در معادن کامل شود. خوشبختانه چرخه ارزش برای معادن مس و آهن در حال تکمیل است ولی برای هر کدام از مواد معدنی باید این چرخه را کامل کرد.
برای ارتقای سهم بخش معدن در تولید ناخالص ملی چه باید کرد؟
برای سنجیدن سهم بخش معدن در تولید ناخالص ملی کشور به بخش اول چرخه معدن یعنی اکتشاف توجه میکنند. اگر کل چرخه معدن را از ابتدای شناسایی معادن تا رسیدن محصول به دست مشتری را در تولید ناخالص ملی در نظر بگیریم این سهم بالاتر خواهد رفت. متاسفانه در بخش معدن به طور جزیزهای عمل کردهایم و مدیریت واحد نداشتهایم و هر کس تنها به بخش خود توجه کرده است. اقتصاددانان باید بدانند اکتشاف، فرآوری و صنایع معدنی لازم و ملزوم یکدیگر هستند بدین معنی که پس از اکتشاف ذخایر معدنی در یک منطقه و در صورت نبودن صنایع معدنی در همان منطقه، خام فروشی به وجود خواهد آمد. برای مثال معادن سرب و روی همیشه با عناصر نقره، روی و کادمیوم همراه است و اگر بتوانیم همه این مواد معدنی را فرآوری کرده و صنایع بالا و پایین دستی را ایجاد کنیم به طور یقین به عنوان یک مجموعه کامل عمل خواهیم کرد و تولید ناخالص ملی کشور در این زمینه بالا خواهد رفت و میوه معدن شیرینتر خواهد شد.
عملکرد بخش خصوصی در فعالیتهای اکتشافی را چگونه ارزیابی میکنید؟
بخش خصوصی باید با متولیان امر اکتشاف کاملا هماهنگ و همراه باشد. متاسفانه بسیاری از شرکتهای نیمهدولتی یا نیمهخصوصی در حال انجام مطالعات اکتشافی هستند که این امر برای بخش معدن چندان جنبه توجیهی ندارد. دولتها باید بخشی از فعالیتهای معدنی را برونسپاری کنند و خودشان تنها وظیفه نظارتی داشته باشند تا بخشهای توانمند معدنی به وجود بیایند. باید بخش خصوصی بزرگ مشابه کشورهای پیشرفته معدنی با استراتژی مشخص وجود داشته باشد و شرکتهای متوسط و کوچکتر با چیدمان مناسب فعالیت کنند. متاسفانه بخشخصوصی به شکل مناسب در ایران شکل نگرفته و این در حالیست که در همه جا از توانایی نخبگان بازنشسته در در قالب شرکتهای بزرگ مشاوره گرفته میشود که متاسفانه این امر در سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور با وجود سوابق کاری باارزش و تجربه و تخصص بالا مغفول مانده است.
همواره این نکته شنیده میشود که بخش خصوصی توانایی حضور در بخش اکتشاف معادن را به لحاظ ریسک بالا ندارد. آیا واقعا دلیل این امر کمبود مانع مالی است یا موانع قانونی خاصی وجود دارد.
به طور کلی معدنکاری دو حالت دارد. متولیان این بخش یا بسیار موفق خواهند بود یا شکست میخورند. اگر بر اساس مسائل فنی و سیسماتیک حرکت نکنیم و غیرحرفهای کار کنیم به طور یقین موفق نخواهیم بود. از سویی اگر موازین استاندارد و فنی رعایت شود و از تجربه نخبگان خاص آن ماده معدنی استفاده شود، موفق خواهیم بود. بخش خصوصی باید از مشاوران خارجی استفاده کند و با ایجاد بنگاههای اقتصادی سودآور در این عرصه عمل کند. ایران یکی از کشورهای مهم اکتشافی دنیا محسوب میشود. از سویی کشورهای معدنی پیشرفته در بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین و آفریقایی و تازه استقلالیافته فعالیتهای معدنی گستردهای را انجام دادهند. ولی در ایران به دلیل توجه منحصر به منابع نفت و گاز، معادن قدری بکر باقی مانده که با توجه به شرایط ویژه از جمله عریان بودن بخش مهمی از این سرزمین، توپوگرافی مناسب، کوهستانی بودنو... برای بخش خصوصی عرصه مناسبی برای فعالیتهای اکتشافی خواهد بود، زیرا کشف معادن در این کشور به طور یقین ارزانتر از دیگر سرزمینها خواهد بود.
به طور خلاصه عملکرد این معاونت طی 9 ماهه سال ۹۶ بدین شرح عنوان شده است:
معرفی بیش از ۱۵۰ محدوده امیدبخش معدنی امیدبخش معدنی عمقی حاصل از برداشتهای اطلاعات ژئوفیزیک هوایی جهت توسعه اکتشاف کانسارهای پنهان فلزی
شناسایی و پتانسیل معدنی بیش از ۲۵۰ هزار کیلومتر مربع از کشور جهت اکتشاف منابع معدنی فلزی و غیرفلزی در قالب ۷ پهنه اکتشاف
اکتشاف سراسری عناصر نادر خاکی در کشور معرفی بیش از ۲۰۰ منطقه مستعد در استانهای یزد، زنجان، آذربایجانهای شرقی و غربی و نیز آغاز اکتشاف نیمهتفصیلی محدوده شهرستان سنج واقع در استان البرز به عنوان اولین منطقه با عیار نزدیک به اقتصادی
اکتشاف سراسری ۷۳۵ هزار کیلومتر مربع از کشور به منظور اکتشاف منابع جدید عنصر روی و معرفی 1160 محدوده امیدبخش معدنی به مساحت ۴ هزار و ۹۰۰ کیلومتر مربع
کشف بیش از پنج تن طلا در استان خراسانجنوبی و واگذاری آن به شرکت تهیه و تولید مواد معدنی به منظور احداث کارخانه تولید شمش طلا
کشف بیش از ۲۸ هزار تن آنتیموان با عیار 1/5 درصد در منطقه شوراب استان خراسان جنوبی
انتشار نقشه تیپهای کانهزائی و متالوژی ایران شامل بیش از ۱۵۰۰نقطه در قالب ۶۰ نوع ماده معدنی
تعیین مناطق پتانسیلدار اکتشاف کشور و اولویت آن در قالب ۲۰ تیپ ماده معدنی مختلف در قالب اطلس پتانسیلهای معدنی کشور در مقیاس ملی با هدف کاهش ریسک و هزینههای اکتشافی