رئیس مخاطرات زمین‌شناختی مشهد در کارگروه مقابله با گردوغبار: منشا خارجی بروز پدیده گرد و غبار در خراسان‌رضوی ترکمنستان است

به گزارش روابط‌عمومی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور، اولین جلسه کارگروه مقابله با گردوغبار استان خراسان رضوی در محل استانداری خراسان‏ رضوی و به ریاست معاونت هماهنگی امور عمرانی استانداری و با حضور مدیران‌کل حفاظت محیط‌زیست، منابع طبیعی و آبخیزداری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، رئیس اداره مخاطرات زمین‌شناختی اداره‌کل منطقه شمال شرق و دیگر مدیران استانی و کارشناسان مربوطه در سالن شهید سلیمانی استانداری خراسان رضوی  برگزار شد.

در حاشیه این نشست رئیس اداره مخاطرات زمین‌شناختی اداره‌کل منطقه شمال شرق درباره پدیده گرد و غبار گفت: بروز پدیده گرد و غبار در استان هم منشا داخلی و هم منشا خارجی دارد که خشکسالی‌های متوالی و کاهش بارندگی در سال های اخیر بروز این پدیده را در استان تشدید کرده است.

جعفر رکنی افزود: فقدان و ضعف پوشش گیاهی در بیابان‌ها و خشک شدن دریاچه‌های فصلی به دلیل کاهش بارندگی‌ها در خراسان رضوی به کمک جریانات هوایی نیز مزید بر علت شده و بروز پدیده گرد و غبار در این استان را تشدید کرده است.

وی با بیان این‌که با توجه به مطالعات انجام شده منشا خارجی بروز پدیده گرد و غبار در خراسان رضوی صحرای "قره‌قوم" ترکمنستان است، تصریح کرد: منشا داخلی آن از کانون‌های گرد و غبار موجود در استان شامل پلایاها و زمین‌های فاقد پوشش گیاهی همچنین زمین‌های شخم خورده و رها شده هستند.

به گفته رکنی شهرستان سرخس یکی از شهرستان‌های بحرانی در حوزه بروز پدیده گرد و غبار است که هم منشا داخلی و هم منشا خارجی دارد، در این منطقه جهت وزش باد منشا بروز این پدیده از بیابان‌های داخل استان یا صحرای ترکمنستان را تغییر می‌دهد. 

رییس اداره مخاطرات زمین‌شناختی اداره‌کل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی خراسان رضوی گفت: از سوی دیگر زمین‌های شخم‌خورده و رها شده در مناطق درگیر خشکسالی خود به عامل مهمی در بروز پدیده گرد و غبار در سرخس تبدیل شده است 

وی بیان کرد: سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور سهم موثری در مطالعات شناسایی کانون‌های مستعد ایجاد گرد و غبار و تعیین سهم هر کدام از کانون‌های احتمالی در ایجاد این پدیده در مراکز جمعیتی دارد.

به گفته رکنی، روند این مطالعات شامل شناسایی و نمونه‌برداری از کانون‌های مستعد ایجاد این پدیده و مقایسه آن با نمونه‌های جوی گرد و غبار است تا مشخص شود که منشا بروز گرد و غبار در هر شهرستان یا مرکز جمعیتی کدام نقطه یا نقاط است.

وی خاطرنشان کرد: مطالعات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور در حوزه گرد و غبار در دفتر بررسی مخاطرات زمین‌شناسی، زیست‌محیطی و مهندسی این با همکاری مرکز پژوهش‌های کاربردی سازمان در کرج و مراکز استانی سازمان در کشور مدیریت می‌شود.

رییس اداره مخاطرات زمین‌شناختی اداره‌کل خراسان رضوی افزود: در منطقه شمال شرق کشور این اداره‌کل به عنوان یکی از مراکز سازمان مرکزی، سیاست‌های سازمان در این خصوص را با نمونه‌برداری از کانون‌های مستعد گرد و غبار، استقرار و نمونه‌برداری از ایستگاه‌های جوی این پدیده انجام می‌دهد.

رکنی با بیان این‌که مطالعات یاد شده در قالب نقشه و گزارش به ستاد ملی مقابله با گرد و غبار ارسال می‌شود تا نسبت به تثبیت در کانون‌ها برنامه‌ریزی لازم را انجام دهند، تصریح کرد: اخیرا ایستگاه‌های جوی در شهرستان‌های استان مستقر شده‌اند و جمع‌آوری نمونه‌های گرد و غبار در آن در حال انجام است.

وی اضافه کرد: در حال حاضر سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور در حوزه مهار ریزگردها نیز در حال انجام طرحی پژوهشی مبنی بر جایگزین کردن ماده معدنی به جای مالچ‌پاشی یا درخت‌کاری برای تثبیت گرد و غبار و تبعات ناشی از آن در کانون‌های منشا این پدیده است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی :

کانون شدید گرد و غبار در خراسان‌رضوی وجود دارد

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی نیز گفت: کانون‌های گرد و غبار با شدت زیاد و خیلی زیاد در استان شامل ۶ منطقه در غرب شهرستان سبزوار، شمال شهرستان گناباد، شمال شرق شهرستان بجستان، جنوب شهرستان رشتخوار و خواف و شرق شهرستان تایباد پراکنش دارند.

تورج همتی تصریح کرد: عمده کانون‌های گرد و غبار با شدت کم و متوسط استان در شهرستان‌های سرخس، نیشابور، سبزوار، داورزن، بردسکن، خلیل آباد، کاشمر، مه‌ولات، تربت حیدریه، رشتخوار، بجستان، گناباد، خواف، تایباد و تربت جام پراکنده هستند.

وی افزود: در این بین شهرستان‌های تربت جام، تربت حیدریه، کاشمر، خلیل آباد و بردسکن تنها دارای کانون‌های داخلی فرسایش بادی، توفان ماسه و گرد و غبار باکلاس کم هستند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: به استناد ماده ۳ آیین نامه اجرایی مقابله با پدیده گرد و غبار، سازمان حفاظت محیط زیست مکلف است با همکاری سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری کشور و سازمان هواشناسی خاستگاه داخلی و خارجی تولید گرد و غبار را شناسایی و اقدامات اجرایی و اطلاعات لازم را به دستگاه های ذیربط اعلام کند که براین اساس مطالعات منشاءیابی داخلی گرد و غبار در خراسان رضوی انجام گرفته است.

همتی افزود: به منظور تهیه نقشه واحد کاری از نقشه واحدهای زمین‌شناسی سطحی کشور، ۲۱۸ واحد کاری به مساحت پنج میلیون و ۹۲۸ هزار و ۲۹۲ هکتار به منظور بازدید میدانی در خراسان رضوی انجام گرفته است.

وی با بیان این‌که شاخص فرسایش‌پذیری پوشش گیاهی در خراسان‌رضوی تحت تاثیر کشت و کار در اراضی کشاورزی، باغ‌ها و پوشش‌های طبیعی است، تصریح کرد: به‌طور نسبی فرسایش پذیری پوشش گیاهی در کلاس شدیدتر در شهرستان‌های غربی و جنوبی استان به مساحت پنج میلیون و ۲۹۸ هزار هکتار معادل ۸۶.۴۷ درصد از کل مساحت استان است.

به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی، بیشترین مقدار شاخص فرسایش‌پذیری سنگفرش در حواشی شهرها و روستاهای خراسان‌رضوی و کانون‌های جمعیتی مربوط به کشاورزی و مناطق و پهنه‌های توسعه‌یافته ماسه‌ای است و از لحاظ شاخص فرسایش‌پذیری سنگفرش اراضی به ترتیب ۸۷ درصد در کلاس کم، هفت درصد در کلاس متوسط، ۲۱ درصد در کلاس زیاد و پنج درصد در کلاس شدید قرار دارد.

این مقام مسئول با باین این‌که فرسایش‌پذیری ناشی از فقدان رطوبت خاک از جنوب غرب خراسان رضوی آغاز می‌شود و شهرستان‌های نیمه جنوبی استان را دربرمی‌گیرد، تصریح کرد: ۵.۱۲ درصد از مناطق مستعد غبارزایی در استان در بخش غربی شهرستان سبزوار، قسمت‌های مرکزی شهرستان نیشابور، شمال شهرستان گناباد، جنوب شهرستان خواف و رشتخوار، شمال و جنوب غرب سرخس و پهنه‌هایی در شهرستان‌های تایباد و تربت جام را شامل می‌شود.

همتی افزود: اراضی دارای فرسایش پذیری با کلاس متوسط و زیاد به طور عمده در شهرستان‌های سبزوار، گناباد، خواف، بردسکن، سرخس، داورزن، مه ولات و رشتخوار و به صورت پراکنده با مساحت کم و محدود در شهرستان‌های تایباد، تربت جام، مشهد، نیشابور، فیروزه، خوشاب، جوین و جغتای قرار دارد.

وی تاکید کرد: محدوده غبارخیزی کلاس‌های مختلف گرد و غبار در خراسان رضوی به مساحت سه میلیون و ۳۲۸ هزار و ۷۵ هکتار به میزان ۲۳۵ هزار و ۳۵۹ تن در سال و مقدار غبارخیزی کانون‌های داخلی فرسایش بادی، توفان ماسه و گرد و غبار در استان به مساحت ۲ میلیون و ۵۴۰ هزار و ۷۸۸ هکتار و به میزان ۲۱۹ هزار و ۳۳۸ تن در سال است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: دبیرخانه کارگروه مقابله با پدیده گرد و غبار خراسان رضوی در راستای رصد اقدامات نهادهای وظیفه‌مند در آیین‌نامه مقابله با پدیده گرد و غبار و همچنین شرایط استان، اقدام به تهیه ماتریس مسئولیت هر یک از دستگاه‌های اجرایی استان کرده که براساس آن ۲۴ فعالیت برای دستگاه‌ها تعریف شده است.

همتی افزود: از سال ۱۳۹۶ تا پایان سال گذشته برای مقابله با پدیده گرد و غبار اقداماتی توسط اداره کل حفاظت محیط‌زیست خراسان رضوی شامل کاشت گیاهان سازگار با کم آبی در کانون‌های بحرانی گرد و غبار در سطح ۴۸۰ هکتار، اجرای برنامه مدیریت زیست بومی بزنگان، برآورد نیاز آبی تجن و نقشه‌برداری بزنگان، حفاظت و واکاوی و آبیاری از عرصه ۴۸۰ هکتاری، راهبری و خرید تجهیزات ایستگاه‌های پایش، آبیاری و مراقبت سنواتی، حفاظت و قرق و خرید پروانه چرا در مجموع با اعتبار ۳۸ میلیارد و ۷۲۰ میلیون ریال انجام گرفته است.

وی به ارایه پیشنهادهایی برای حل مشکلات مربوط به مقابله با پدیده گرد و غبار در خراسان رضوی پرداخت و افزود: مشخص شدن برنامه کشت حفاظتی برای اراضی زیر کشت استان توسط جهاد کشاورزی، تامین ایستگاه سنجش گرد و غبار در شهرهای دارای اولویت از جمله سرخس، گناباد، تربت جام، سبزوار و بردسکن، تعیین تکلیف نحوه کشت و مدیریت اراضی غبارخیز در شهرستان سرخس با محوریت فرمانداری سرخس و با همکاری جهاد کشاورزی و آستان قدس رضوی، تقویت دیپلماسی خارجی از طریق نمایندگی وزارت‌امور خارجه برای شناسایی کانون‌های گردوغبار خارجی با همکاری پژوهشگاه اقلیم‌شناسی و دانشگاه فردوسی مشهد، تقویت منابع مالی مورد نیاز برای انجام عملیات در کانونهای گرد و غبار استان، پیگیری وصول ۱۵ درصد درآمد ناشی از اکتشافات‌معدنی و ۱۲ درصد از کل حقوق دولتی معادن برای احیای عرصه های تخریب شده توسط معادن، پیگیری برای اجرای یک درصد اعتبارات حاصل از درآمدهای فروش معادن برای اجرای پروژه های مقابله با گرد و غبار و بیابان زدایی، تعیین حق آبه های زیست محیطی ضروری است.

شایان ذکر است،  تعیین سهم گردوغبار در آلایندگی ها و مشکلات ناشی از آن بر سلامت شهروندان، مرور مجدد بر سند آمایش سرزمین استان و اجرای صحیح آن و ذینفع قراردادن مردم در امر مقابله با گردوغبار و جلب مشارکت ایشان تاکیدات دیگر معاون هماهنگی امور عمرانی در این جلسه بود و به پیشنهادات اعضاء در ارتباط با همکاری کشور ترکمنستان در زمینه خشک شدن دریاچه آرال و گرد و غبار ناشی از آن پرداخته شد.