سومین نشست علوم زمین با محوریت بحران آب
سومین نشست علوم زمین با محوریت بحران آب 27 آبان ماه سال جاری باحضور مقامات و مدیران استانی و کارشناسان سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور...
به گزارش روابطعمومی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، سومین نشست علوم زمین با محوریت بحران آب 27 آبان ماه سال جاری باحضور مقامات و مدیران استانی و کارشناسان سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور و با همکاری مرکز زمینشناسی استان آذربایجان غربی و سازمان مدیریت و برنامهریزی استان برگزار شد.
مدیر مرکز ارومیه با بیان اینکه در این نشست فعالیتهای سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در حوزههای فرونشست، ریزگرد، منابع آب زیرزمینی و کارست و همچنین مدیریت منابع آب بررسی شد و کارشناسان این سازمان به ارائه آخرین دستاوردهای سازمان در حوزههای یاد شده پرداختند.
سرتیپی با بیان اینکه تلاش مردمان ایران زمین در طول اعصار و قرون برای جستجو، استحصال و مدیریت بهینه آب از شاهکارهای تاریخی محسوب میشود، خاطرنشان کرد: متاسفانه شرایط بحرانی وضعیت کنونی منابع آب در کشور در تاریخ مکتوب این کشور بیسابقه است.
وی افزود: ضرورت گفتگوی اجتماعی و مدیریت فرهنگی در موضوع آب میبایست مدنظر قرار گیرد و وفاق اجتماعی با بهرهبرداران محلی و مردم در اولویت برنامهها قرار گیرد.
به گفته سرتیپی، تغییر و اصلاح روشهای بهرهبرداری آب در کشاورزی و مدیریت ارتقای تکنولوژیکی و فناوریهای جدید در استفاده از منابع آب بکار گرفته شود.
در ادامه محمدجواد بلورچی با اشاره به مدیریت نادرست منابع آب و تاثیرات اقلیمی آن، گفت: تاثیر مدیریت نادرست منابع آب طی سالهای اخیر سبب افزایش مخاطرات سیلاب، خشکسالی، گرد و غبار، فرونشست زمین و نابودی آبخوانها و تالابها شده است.
سخنگوی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، با اشاره به میزان بالای مصرف آب کشور در بخش کشاورزی و فاصله زیاد میانگین آن در مقایسه با میانگین جهانی، تنها راه برون رفت از این شرایط را تغییر الگوی کشت و بهینه سازی سیستم آبیاری وکشاورزی عنوان کرد.
وی افزود: در دهههای اخیر در اثر توسعه نادرست شهرسازی روی آبخوانها و همچنین برداشت بیرویه آب، شاهد کاهش آب و در مواردی از دست رفتن ذخیره آبخوانها بودهایم.
به گفته این کارشناس، با ادامه وضع موجود، افزایش دمای کره زمین و پیشبینیهای جهانی در حوزه بحران آب، تا سال 2025، ایران در کمربند کشورهای دچار بحران آب قرار خواهد گرفت.
بلورچی با بیان اینکه در حال حاضر کمبود حجم ذخیره استاتیک آبهای زیرزمینی کشور 110 میلیارد متر مکعب برآورد میشود، تصریح کرد: این روند با شیب تندی در حال افزایش است که به همین جهت برداشت آب از 309 دشت از مجموع 609 دشت مطالعاتی کشور ممنوع بوده و همچنان بر تعداد دشتهای ممنوعه کشور افزوده میشود.
سخنگوی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، همچنین به عوامل تشدیدکننده بحران کمبود آب در اثر آلودگی منابع آب و تغییر اقلیم و خشکسالی اشاره کرد و ادامه داد: برداشت بیرویه از منابع آبهای زیرزمینی سبب فرونشست زمین، نفوذ آب شور به آبخوانهای آب شیرین، افزایش گرد و غبار، تاثیرات آن در حوزه سلامت و خشک شدن دریاچهها و تالابها شده است.
به گفته وی، مهمترین عامل فرونشست در ایران ناشی از برداشت بیرویه آب زیرزمینی است که سبب شده شاهد ایجاد فروچاله، ترکخوردگی سطح زمین و ایجاد خندق باشیم که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی آن اجتنابناپذیر و در موارد بسیاری غیرقابل جبران خواهد بود.
در ادامه نشست دکتر مسعود مرسلی مسول پروژه اکتشاف آبهای کارستی در کشور در مبحث شرایط هیدروژئولوژی حوضه آبریز دریاچه ارومیه و پتانسیلیابی منابع آب کارست در حوضه دریاچه ارومیه گفت: مطالعات جامعی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در قالب 25 محدوده مطالعاتی به وسعت 51200 کیلومتر مربع صورت گرفته است.
وی افزود: با توجه به کاهش بارندگی سطح حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سالهای اخیر، شاهد افت شدید تراز سطح دریاچه ارومیه هستیم که تعداد 88 هزار حلقه چاه در آبخوانهای حوضه دریاچه در حال بهرهبرداری هستند که حدود 50 درصد از آنها غیر مجاز هستند.
این کارشناس، با بیان اینکه متوسط آبدهی چاههای عمیق و نیمهعمیق در این حوضه در سالهای اخیر کاهش داشته، یادآور شد: نسبت حفر چاه در این آبخوانها با تغییرات سطح دریاچه ارومیه ارتباط تنگاتنگی دارد؛ چنانچه از اواسط دهه 70 با افزایش تعداد چاههای حفر شده، تراز سطح دریاچه ارومیه به شدت افت کرده است.
وی تاکید کرد: متوسط آبدهی چشمهها و قنوات در بخش جنوب غربی و جنوب شرقی دریاچه ارومیه بیشتر از سایر نقاط بوده و متوسط عمق برخورد به آب زیرزمینی در آبخوانهای آبرفتی در بخشهای غربی دریاچه وضعیت بهتری نسبت به شرق آن دارد.
مرسلی با اشاره به تغییرات تراز سطح آبهای زیرزمینی، تغییرات سالانه حجم آبخوانها را منفی اعلام کرد و گفت: حجم کل ورودی و خروجی آبخوانهای اطراف دریاچه در بهترین شرایط برابر است.
وی همچنین با اشاره به مبحث پتانسیلهای منابع آبی جدید به اهمیت منابع آبی موجود در کارستها در تامین آب شرب مردم در برخی مناطق جهان از جمله اروپای شرقی و مناطق جنوبی چین اشاره کرد و افزود: با توجه به کیفیت بهتر آب کارستی نسبت به آبهای آبرفتی و با توجه به اینکه 11 درصد سازندهای کشور کربناته است، مطالعات کارست جهت دسترسی به ذخایر استراتژیک آب دردستور کار قرار دارد.
این کارشناس یادآور شد: هم اکنون مطالعات اولیه در خصوص مشخص کردن مناطق مستعد بر اساس سنگهای کربناته، شرایط آب زیرزمینی، اقلیم، هوازدگی و ژئومورفولوژی صورت پذیرفته و از این حیث استان آذربایجان غربی و شهر ارومیه جزو استانها و شهرهای اولویتدار در بحث اکتشاف آب کارستی است که با توجه به شناسایی چندین سایت در کشور، امیدواریم در آینده ای نزدیک شناسایی منابع کارست استان آذربایجان غربی نیز آغاز شود.
همچنین دکتر رضا شهبازی مدیر سایت زمینشناسی مرکز پژوهشهای کاربردی علومزمین کرج نیز در ادامه جلسه به منشایابی و اولویتبندی کانونهای تولید گرد و غبار جهت برنامه اجرایی مهار پرداخت و گفت: با توجه به اینکه ایران در کمربند خشکیهای جهان قرار دارد و همچنین همخوانی مناطق خشک با کمربندهای مناطق منشا و متاثر از گرد و غبار، مواجهه با پدیده گرد و غبار در کشور اجتناب ناپذیر است.
وی با اشاره به تجربههای جهانی، از ایران بعنوان یکی از مناطق منشا و متاثر از این پدیده یاد کرد و افزود: پراکنش جغرافیایی این پدیده در جوار ایران شامل عراق، شرق اردن، شمال عربستان، تمام کویت، شرق سوریه و بخشهای وسیعی از مناطق شرقی؛ جنوبی و غربی و همچنین حاشیه دریاچه ارومیه و بخشهایی در جنوب شرق دریای خزر هستند که آثار زیانبار اجتماعی این پدیده به صورت حس نارضایتی، گرایش به مهاجرت و کاهش میزان سرمایهگذاری نمود پیدا میکند.
وی ادامه داد: ما در حال حاضر با چالشهای جدید در موضوع گرد و غبار از قبیل جابجایی منشاءها از شمال شبه جزیره عربی به بینالنهرین و همچنین تغییر ماهیت طوفانهای غبار و گسترش دامنه اثر آن از 2 استان به 31 استان و افزایش ماندگاری از چند ساعت به چند روز مواجه هستیم.
این کارشناس خاطرنشان کرد: با توجه به مطالعات انجام شده و پهنهبندی، کانونها و مناطق اولویتدار داخلی شناسایی شد و برنامهریزی اجرایی مهار صورت پذیرفت و مهمترین اصل در مواجهه با این پدیده مدیریت منابع آب و تعیین حقآبه آبهای مشترک، مرزی و فرامرزی است
وی همچنین در حوزه مهار به فعالیتهای صورت گرفته از قبیل مالچپاشی، استفاده از پوشش گیاهی مقاوم به خشکی و شوری و همچنین افزایش مواد آلی اشاره کرد.
یادآور میشود، این نشست با حضور معاونت برنامهریزی استان آذربایجانغربی جناب آقای مهندس کهوریان و آقایان محمدجواد بلورچی، مسعود مرسلی، رضا شهبازی و عبدالمجید سرتیپی در محل معاونت برنامهریزی استانداری آذربایجانغربی برگزار شد.
مدیر مرکز ارومیه با بیان اینکه در این نشست فعالیتهای سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در حوزههای فرونشست، ریزگرد، منابع آب زیرزمینی و کارست و همچنین مدیریت منابع آب بررسی شد و کارشناسان این سازمان به ارائه آخرین دستاوردهای سازمان در حوزههای یاد شده پرداختند.
سرتیپی با بیان اینکه تلاش مردمان ایران زمین در طول اعصار و قرون برای جستجو، استحصال و مدیریت بهینه آب از شاهکارهای تاریخی محسوب میشود، خاطرنشان کرد: متاسفانه شرایط بحرانی وضعیت کنونی منابع آب در کشور در تاریخ مکتوب این کشور بیسابقه است.
وی افزود: ضرورت گفتگوی اجتماعی و مدیریت فرهنگی در موضوع آب میبایست مدنظر قرار گیرد و وفاق اجتماعی با بهرهبرداران محلی و مردم در اولویت برنامهها قرار گیرد.
به گفته سرتیپی، تغییر و اصلاح روشهای بهرهبرداری آب در کشاورزی و مدیریت ارتقای تکنولوژیکی و فناوریهای جدید در استفاده از منابع آب بکار گرفته شود.
در ادامه محمدجواد بلورچی با اشاره به مدیریت نادرست منابع آب و تاثیرات اقلیمی آن، گفت: تاثیر مدیریت نادرست منابع آب طی سالهای اخیر سبب افزایش مخاطرات سیلاب، خشکسالی، گرد و غبار، فرونشست زمین و نابودی آبخوانها و تالابها شده است.
سخنگوی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، با اشاره به میزان بالای مصرف آب کشور در بخش کشاورزی و فاصله زیاد میانگین آن در مقایسه با میانگین جهانی، تنها راه برون رفت از این شرایط را تغییر الگوی کشت و بهینه سازی سیستم آبیاری وکشاورزی عنوان کرد.
وی افزود: در دهههای اخیر در اثر توسعه نادرست شهرسازی روی آبخوانها و همچنین برداشت بیرویه آب، شاهد کاهش آب و در مواردی از دست رفتن ذخیره آبخوانها بودهایم.
به گفته این کارشناس، با ادامه وضع موجود، افزایش دمای کره زمین و پیشبینیهای جهانی در حوزه بحران آب، تا سال 2025، ایران در کمربند کشورهای دچار بحران آب قرار خواهد گرفت.
بلورچی با بیان اینکه در حال حاضر کمبود حجم ذخیره استاتیک آبهای زیرزمینی کشور 110 میلیارد متر مکعب برآورد میشود، تصریح کرد: این روند با شیب تندی در حال افزایش است که به همین جهت برداشت آب از 309 دشت از مجموع 609 دشت مطالعاتی کشور ممنوع بوده و همچنان بر تعداد دشتهای ممنوعه کشور افزوده میشود.
سخنگوی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، همچنین به عوامل تشدیدکننده بحران کمبود آب در اثر آلودگی منابع آب و تغییر اقلیم و خشکسالی اشاره کرد و ادامه داد: برداشت بیرویه از منابع آبهای زیرزمینی سبب فرونشست زمین، نفوذ آب شور به آبخوانهای آب شیرین، افزایش گرد و غبار، تاثیرات آن در حوزه سلامت و خشک شدن دریاچهها و تالابها شده است.
به گفته وی، مهمترین عامل فرونشست در ایران ناشی از برداشت بیرویه آب زیرزمینی است که سبب شده شاهد ایجاد فروچاله، ترکخوردگی سطح زمین و ایجاد خندق باشیم که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی آن اجتنابناپذیر و در موارد بسیاری غیرقابل جبران خواهد بود.
در ادامه نشست دکتر مسعود مرسلی مسول پروژه اکتشاف آبهای کارستی در کشور در مبحث شرایط هیدروژئولوژی حوضه آبریز دریاچه ارومیه و پتانسیلیابی منابع آب کارست در حوضه دریاچه ارومیه گفت: مطالعات جامعی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در قالب 25 محدوده مطالعاتی به وسعت 51200 کیلومتر مربع صورت گرفته است.
وی افزود: با توجه به کاهش بارندگی سطح حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سالهای اخیر، شاهد افت شدید تراز سطح دریاچه ارومیه هستیم که تعداد 88 هزار حلقه چاه در آبخوانهای حوضه دریاچه در حال بهرهبرداری هستند که حدود 50 درصد از آنها غیر مجاز هستند.
این کارشناس، با بیان اینکه متوسط آبدهی چاههای عمیق و نیمهعمیق در این حوضه در سالهای اخیر کاهش داشته، یادآور شد: نسبت حفر چاه در این آبخوانها با تغییرات سطح دریاچه ارومیه ارتباط تنگاتنگی دارد؛ چنانچه از اواسط دهه 70 با افزایش تعداد چاههای حفر شده، تراز سطح دریاچه ارومیه به شدت افت کرده است.
وی تاکید کرد: متوسط آبدهی چشمهها و قنوات در بخش جنوب غربی و جنوب شرقی دریاچه ارومیه بیشتر از سایر نقاط بوده و متوسط عمق برخورد به آب زیرزمینی در آبخوانهای آبرفتی در بخشهای غربی دریاچه وضعیت بهتری نسبت به شرق آن دارد.
مرسلی با اشاره به تغییرات تراز سطح آبهای زیرزمینی، تغییرات سالانه حجم آبخوانها را منفی اعلام کرد و گفت: حجم کل ورودی و خروجی آبخوانهای اطراف دریاچه در بهترین شرایط برابر است.
وی همچنین با اشاره به مبحث پتانسیلهای منابع آبی جدید به اهمیت منابع آبی موجود در کارستها در تامین آب شرب مردم در برخی مناطق جهان از جمله اروپای شرقی و مناطق جنوبی چین اشاره کرد و افزود: با توجه به کیفیت بهتر آب کارستی نسبت به آبهای آبرفتی و با توجه به اینکه 11 درصد سازندهای کشور کربناته است، مطالعات کارست جهت دسترسی به ذخایر استراتژیک آب دردستور کار قرار دارد.
این کارشناس یادآور شد: هم اکنون مطالعات اولیه در خصوص مشخص کردن مناطق مستعد بر اساس سنگهای کربناته، شرایط آب زیرزمینی، اقلیم، هوازدگی و ژئومورفولوژی صورت پذیرفته و از این حیث استان آذربایجان غربی و شهر ارومیه جزو استانها و شهرهای اولویتدار در بحث اکتشاف آب کارستی است که با توجه به شناسایی چندین سایت در کشور، امیدواریم در آینده ای نزدیک شناسایی منابع کارست استان آذربایجان غربی نیز آغاز شود.
همچنین دکتر رضا شهبازی مدیر سایت زمینشناسی مرکز پژوهشهای کاربردی علومزمین کرج نیز در ادامه جلسه به منشایابی و اولویتبندی کانونهای تولید گرد و غبار جهت برنامه اجرایی مهار پرداخت و گفت: با توجه به اینکه ایران در کمربند خشکیهای جهان قرار دارد و همچنین همخوانی مناطق خشک با کمربندهای مناطق منشا و متاثر از گرد و غبار، مواجهه با پدیده گرد و غبار در کشور اجتناب ناپذیر است.
وی با اشاره به تجربههای جهانی، از ایران بعنوان یکی از مناطق منشا و متاثر از این پدیده یاد کرد و افزود: پراکنش جغرافیایی این پدیده در جوار ایران شامل عراق، شرق اردن، شمال عربستان، تمام کویت، شرق سوریه و بخشهای وسیعی از مناطق شرقی؛ جنوبی و غربی و همچنین حاشیه دریاچه ارومیه و بخشهایی در جنوب شرق دریای خزر هستند که آثار زیانبار اجتماعی این پدیده به صورت حس نارضایتی، گرایش به مهاجرت و کاهش میزان سرمایهگذاری نمود پیدا میکند.
وی ادامه داد: ما در حال حاضر با چالشهای جدید در موضوع گرد و غبار از قبیل جابجایی منشاءها از شمال شبه جزیره عربی به بینالنهرین و همچنین تغییر ماهیت طوفانهای غبار و گسترش دامنه اثر آن از 2 استان به 31 استان و افزایش ماندگاری از چند ساعت به چند روز مواجه هستیم.
این کارشناس خاطرنشان کرد: با توجه به مطالعات انجام شده و پهنهبندی، کانونها و مناطق اولویتدار داخلی شناسایی شد و برنامهریزی اجرایی مهار صورت پذیرفت و مهمترین اصل در مواجهه با این پدیده مدیریت منابع آب و تعیین حقآبه آبهای مشترک، مرزی و فرامرزی است
وی همچنین در حوزه مهار به فعالیتهای صورت گرفته از قبیل مالچپاشی، استفاده از پوشش گیاهی مقاوم به خشکی و شوری و همچنین افزایش مواد آلی اشاره کرد.
یادآور میشود، این نشست با حضور معاونت برنامهریزی استان آذربایجانغربی جناب آقای مهندس کهوریان و آقایان محمدجواد بلورچی، مسعود مرسلی، رضا شهبازی و عبدالمجید سرتیپی در محل معاونت برنامهریزی استانداری آذربایجانغربی برگزار شد.
.jpg)
.jpg)