مقایسه لرزهخیزی ایران و کشورهای همجوار در بازه زمانی کوتاه و بلندمدت مشخص کرد: تبعیت زمینلرزههای اخیر ایران از روند کلی حاکم بر فعالیت لرزهخیزی منطقه
گروه لرزه زمینساخت و زلزلهشناسی این سازمان به بررسی و مقایسه لرزهخیزی ایران و کشورهای همجوار در بازه زمانی کوتاه و بلندمدت...
به گزارش روابطعمومی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، به دنبال زمینلرزههای اخیری که طی ماههای اخیر در کشورمان مشاهده شد، گروه لرزه زمینساخت و زلزلهشناسی این سازمان به بررسی و مقایسه لرزهخیزی ایران و کشورهای همجوار در بازه زمانی کوتاه و بلندمدت پرداخت.
بر همین اساس کارشناس گروه لرزه زمینساخت و زلزلهشناسی این سازمان ضمن اشاره به تاریخچه لرزهخیزی ایران از کشورمان به عنوان لرزه خیزترین کشور منطقه یاد کرد و گفت: کشورهای عراق و افغانستان به ندرت شاهد زمینلرزه هستند که بر همین اساس وجود زمینلرزههای زیاد در ایران در حالی که همسایهها در پایداری بسر میبرند، امری کاملا طبیعی است.
نیره صبور، ضمن اشاره به تاریخچه لرزهخیزی پهنه ایران زمین گفت: بروز زمینلرزههای متعدد با بزرگای زیاد در برخی از دورههای زمانی در گذشته نیز به ثبت رسیده و پدیده دور از انتظاری نیست که برای مثال این مورد در منطقه کرمان و خراسان جنوبی مشاهده شده و برخی از گسلههای لرزهزا از نظر ساختاری بالغ هستند و بهصورت خوشهای فعالیت لرزهای دارند.
وی در توضیح این موضوع با بیان اینکه گسلههای بالغ پس از یک دوره طولانی نداشتن فعالیت لرزهای و تجمع انرژی، فعال شده و مدتی فعالیت لرزهای متوسط دارند و دوباره وارد بازه نبود فعالیت میشوند، افزود:گسلههای بالغ به سبب فعالیتهای لرزهای در بازه زمانی بلندمدت، یکپارچه شده و گسلههایی طویل با تکهبندی کم را در سطح زمین ایجاد میکنند که به هنگام فعالیت جابهجایی کمی را روی گسیختگی سطحی حاصل از آنها میتوان مشاهده کرد.
این کارشناسارشد، از گسله آبیز در غرب ایران به عنوان نمونه بارز این گونه گسلهها که طویلترین گسیختگی سطحی زمینلرزهای ایران را بهطول 125 کیلومتر سبب شده، یاد کرد و گفت: این گسلهها به هنگام فعالیت جنبش کمتری ایجاد کرده و در نتیجه خسارات کمتری را به وجود میآورند.
صبور خاطرنشان کرد: در مقابل گسلههای نارس گسلههای جوانتری هستند که تکهبندی زیادی را در گسیختگی سطحی کوتاه آنها می توان دید و به هنگام فعالیت، جنبش شدیدتری را بهوجود میآورند و این جنبش زیاد بهصورت جابهجایی زیاد روی سطح زمین ثبت میشود.
کارشناس گروه لرزه زمینساخت و زلزلهشناسی ادامه داد: گسله مسبب زمینلرزه سلماس واقع در آذربایجانغربی 1930، از این دسته گسله است که بلندترین افراز (scarp) زمینلرزهای ایران را ایجاد کرده و همچنین گسلههای مسبب زمینلرزههای طبس واقع در خراسانجنوبی 1968 و رودبار در گیلان 1990 از جمله این گسلهها هستند که بهلحاظ تاریخچه لرزهای این گسلهها فعالیت خوشهای نداشته و در فاصلههای زمانی بلند، تک فعالیت لرزهای شدید دارند.
وی با بیان اینکه ایران روی کمربند لرزهخیزی آلپ-هیمالیا واقع شده (شکل 1)، افزود: روزانه زمینلرزههای زیادی در سراسر جهان رخ میدهد که ایران به عنوان یکی از لرزهخیزترین کشورهای جهان سهم بزرگی در این میان دارد (شکل 2)
تصریح کرد: گستره لرزهخیز ایران همخوانی بسیار نزدیکی با مرزهای سیاسی ایران دارد، بهنحوی که از سوی شرق و غرب با مرزهای کشورهای عراق و افغانستان محدود میشود و در خارج از مرزهای ایران، این دو کشور همسایه به ندرت شاهد رویداد زمینلرزه هستند.
کارشناس گروه لرزه زمینساخت و زلزلهشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور خاطرنشان کرد: انرژی که به دلیل فشار وارد شده از سوی صفحه عربی در پوسته ایران انباشته میشود، گاه به صورت تغییر شکلهای بدون زمینلرزه مثل چینخوردگی و گاه به صورت رویداد زمینلرزهای آزاد میشود.
به گفته صبور، در بازه زمانی دو ماه گذشته ایران شاهد زمینلرزههای متعدد و بزرگ بوده است (شکلهای 3و4 و جدول 1) که این تعدد رخداد زمینلرزه در بازه زمانی کوتاه مدت بهنظر قابل توجه است ولی در بازه زمانی بلندتر این رفتارهای لرزهای از روند کلی حاکم بر فعالیت لرزهخیزی منطقه تبعیت کرده و رفتار کاملا طبیعی و در خور انتظاری را شاهد بودهایم (شکلهای5و6)
این کارشناس زمینلرزه با بیان اینکه استانهای کرمانشاه و ایلام در لرزهخیزترین منطقه ایران (کمربند چینخورده-رانده زاگرس) واقع شدهاند، تاکید کرد: در صدههای اخیر هیچ زمینلرزه بزرگی در منطقهای که زمینلرزه 21 آبان ازگله واقع در کرمانشاه رخ داد، به ثبت نرسیده و این در حالی است که در حدود 950 سال قبل و در سالهای 958 و 1150 میلادی دو زمینلرزه با بزرگای تخمینی به ترتیب 6/4 و 5/9 را در این محدوده شاهد بودهایم.
وی خاطرنشان کرد: بر اساس مطالعات انجام شده محدوده موردنظر منطقهای با پتانسیل لرزهخیزی بالاست که مدت زمان طولانی فعالیت لرزهخیزی بزرگی نداشته و به سبب تجمع انرژی در گذر زمان رخداد زمینلرزه در آن دور از انتظار نیست، از سوی دیگر پیشینه رخداد فوج لرزهای (زمینلرزههای متعدد در فاصله زمانی کوتاه در یک منطقه کوچک) در این محدوده از زاگرس به ثبت رسیده و در آذرماه 1392، 11 زمینلرزه با بزرگای 4 تا 5/7 را در جنوب شرق شهر سرپلذهاب شاهد بودهایم (جدول 2).
صبور، با اشاره به اینکه بنابراین رخداد زمینلرزههای متعدد در یک محدوده از ایران به دلیل پدیده متاثر کردن سایر گسلههای همجوار (Trigger) که انرژی را در خود ذخیره کردهاند دور از انتظار نیست، افزود: گاهی به دنبال یک رویداد بزرگ، رخداد زمینلرزه را در سایر گسلههای همجوار و یا در بخش دیگری از همان گسله شاهد بودهایم.
وی به ارائه چند مثال در همین رابطه پرداخت و گفت: همانند زمینلرزه سیرچ در استان کرمان با بزرگای 7 (در تاریخ 1981/07/28) که به دنبال زمینلرزه گلباف با بزرگای 6/6 (در تاریخ 1981/06/11) در حدود یک ماه و نیم بعد از آن رخ داد و یا زمینلرزه فردوس واقع در استان خراسانجنوبی با بزرگای 7/1 (در تاریخ 1968/09/01) که با فاصله یک روز پس از رویداد زمینلرزه دشت بیاض با بزرگای 7/1 (در تاریخ 1968/08/31) رخ داد و یا زمینلرزه کولی- بنیاباد در منطقه دشت بیاض با بزرگای 7/1 (در تاریخ1979/11/27) که 13 روز پس از زمینلرزه کریزان-خواف با بزرگای 6/6 (در تاریخ1979/11/14) در همان محدوده رخ داد.
کارشناس گروه لرزه زمینساخت و زلزلهشناسی تاکید کرد: زمینلرزههای کرمانشاه، سومار، هجدک و ماهدشت-جنوب کرج در پهنههای لرزهخیز شناخته شده کشور رخ داد که مطالعات لرزه زمینساخت در گذشته لرزهزا بودن آنها را نشان داده و امکان بروز زمینلرزه در آنها را انتظار داشتهایم.
صبور خاطرنشان کرد: مطالعه لرزهخیزی جنوب شرق آسیا حاکی از آن است که کشورهای ایران و ترکیه به ترتیب لرزهخیزترین کشورهای منطقه را تشکیل میدهند و عدم رویداد زمینلرزه در کشورهای همجوار نیز پدیدهای قابل انتظار است.
.jpg)
شکل 1-نقشه لرزه زمینساخت و لرزهخیزی جهان، پهنه لرزهخیز ایران همخوانی خوبی با مرزهای سیاسی بهویژه در مرزهای شرقی و غربی داشته و کشورهای افغانستان و عراق بهندرت شاهد رویداد زمینلرزه هستند
شکل 2- نقشه زمینلرزههای با بزرگای 4 تا 7 در سراسر جهان در فاصله زمانی 11 دی ماه تا 25 دی ماه 96 (EMSC)
شکل 3- زمینلرزههای رخ داده در بازه زمانی 2 ماهه (فاصله زمانی1396/08/20 تا 1396/10/25) در محدوده کشورهای ایران، عراق، ترکیه، ترکمنستان و آذربایجان روی تصویر Google earth
شکل4- زمینلرزههای رخ داده در بازه زمانی 2 ماهه 1396/08/20 تا 1396/10/25 در محدوده کشورهای ایران، عراق، ترکیه، ترکمنستان و آذربایجان روی تصویر Google map
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
جدول1: زمینلرزههای رخ داده در بازه زمانی 2 ماهه (فاصله زمانی1396/08/20 تا 1396/10/25) در محدوده کشورهای ایران، عراق، ترکیه، ترکمنستان و آذربایجان (زمینلرزههای با بزرگی 5 و بیشتر به رنگ قرمز و زمینلرزههای مربوط به کشورهای همجوار بهطور برجسته مشخص شده است)
شکل 5- زمینلرزههای رخ داده در بازه زمانی 10 ساله (فاصله زمانی1386/10/25 تا 1396/10/25) در محدوده کشورهای ایران، عراق، ترکیه، ترکمنستان و آذربایجان روی تصویر Google earth
.jpg)
شکل 6- زمینلرزههای رخ داده در بازه زمانی 10 ساله (فاصله زمانی1386/10/25 تا 1396/10/25) در محدوده کشورهای ایران، عراق، ترکیه، ترکمنستان و آذربایجان روی تصویر Google map
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
جدول 2- رخداد فوج لرزهای در گستره جنوب باختری شهر سرپل ذهاب در آذرماه 1392