نگاهی به سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، همزمان با 39 امین سالگرد پیروزی انقلاب
سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنیکشور در سال 1341 با همکاری سازمان ملل تاسیس...
سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنیکشور در سال 1341 با همکاری سازمان ملل تاسیس شد. البته فکر ایجاد این سازمان در دی ماه 1338 قوت گرفت و بنابراین با همت و کوشش سازمان صنایع و معادن، قانون تاسیس سازمان زمینشناسی کشور در 28 مرداد 1338 از تصویب مجلسهای ملی و سنا گذشت و این مجموعه به طور رسمی کار خود را از سال 1341 آغاز کرد. علت قوت گرفتن فکر نیاز به وجود این سازمان به این دلیل بود که پیش از آغاز کار آن، بیشتر بررسیهای زمینشناسی به وسیله شرکت ملی نفت و دیگر شرکتهای نفتی صورت میگرفت. با توجه به اینکه فعالیت شرکتهای نفتی بیشتر جنبه اقتصادی نفت داشت و در حدود کشف و استخراج نفت و گاز دور میزد، نیاز به مطالعات سیستماتیک زمینشناسی و اکتشاف کانیهای ایران و تهیه نقشههای زمینشناسی کشور بیش از پیش احساس میشد. بنابراین با توجه به اصل بیست و هفتم متمم قانون اساسی ایران، مجوز تاسیس سازمان زمینشناسی کشور براساس یک اساسنامه 8 مادهای صادر شد.
طبق این اساسنامه دولت موظف شد به منظور انجام بررسیهای زمینشناسی در سراسر کشور، جمعآوری کلیه فعالیتهای انجام شده در این زمینه و تهیه و تکمیل و انتشار نقشههای زمینشناسی ایران، سازمان واحدی به نام سازمان زمینشناسی کشور تاسیس کند. همچنین مقرر شد شورایی به نام شورایعالی زمینشناسی مرکب از نمایندگان دانشگاه تهران، شرکت ملی نفت ایران، سازمان برنامه و بودجه و وزارت صنایع و معادن تشکیل شود. همچنین رئیس این سازمان از بین مهندسان با تجربه معدن یا زمینشناس و به مدت سه سال انتصاب شود و تحت نظارت وزارت صنایع و معادن به طور مستقل عمل کند. این اساسنامه میافزاید، درآمدهای سازمان از محل درآمدهای وزارت صنایع و معدن، شرکت ملی نفت ایران و سازمان برنامه و همچنین از محل درآمد فروش انتشارات و خدمات تامین شود و شرکتها و موسسات دولتی و غیردولتی با سازمان زمینشناسی جهت ارائه و هماهنگی انجام کارهای مشابه نظیر تهیه نقشه و یا گزارش زمینشناسی جهت ارائه و هماهنگی انجام کارهای مشابه نظیر تهیه نقشه و یا گزارش زمینشناسی از نواحی مختلف کشور ارتباط داشته باشند. همچنین مقاطع زمینشناسی حفاریهایی که توسط شرکتها، پیمانکاران و موسسات در زمینه حفر تونل، کانال، چاه عمیق و گمانه برای معدن انجام میشود در اختیار سازمان زمینشناسی قرار گیرد. سال 1380 بر اساس مصوبه شورای عالی اداری وظایف اکتشافی وزارت صنایع و معادن تماما به این سازمان محول شد. بر همین اساس سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در حال حاضر مسئول مطالعات زمینشناسی و ارزیابی اکتشافی منابع معدنی بجز هیدروکربورها است.
این سازمان در حال حاضر با حدود 700 نفر پرسنل با مدارج علمی بالا و بهرهگیری از تجهیزات آزمایشگاهی و امکانات پیشرفته توان اجرای پروژههای تحقیقاتی و اکتشافی را با کیفیت بالا دارا است. اداره مرکزی این سازمان در تهران است و در 19 ادارهکل در تبریز، مشهد، شیراز، اهواز، کرمان و همچنین مرکز پژوهشهای کاربردی(کرج)، ساری، زاهدان، بندرعباس، انزلی، یزد، سمنان، بندرعباس، ارومیه، اصفهان و خرمآباد برای ارائه خدمات زمینشناسی منطقهای و مطالعات زمینشناسی تاسیس شده است. سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور همچنین با دیگر سازمانها در ایران و خارج از ایران همکاریهای متقابل و برنامههای تحقیقاتی مشترک دارد.
اهداف سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور سیاستگذاری و برنامهریزی ملی در امور زمینشناسی و اکتشاف، شناسایی محیطهای زمینشناسی و پتانسیلهای بالقوه معدنی کشور و ارائه نتایج حاصل به صورت اطلاعات پایه و کاربردی برای استفاده در طرحهای زیربنایی، عمرانی، اقتصادی و اجتماعی، پژوهش در زمینه شناخت مخاطرات زمینشناختی از قبیل تغییر اقلیم، ریزگزد، سیل، فرونشست... مناطق لرزهخیز کشور همراه با ارائه راهکارهای اجرایی مناطق توسعه شهری صنعتی با هدف کاهش و جلوگیری از خسارتهای اجتماعی و اقتصادی، پژوهش در زمینه شناخت مهندسی سواحل و اکتشاف مواد طبیعی غیرزنده محیطهای آبی کشور، اکتشاف ذخایر جدید معدنی کشور در فازهای گوناگون اکتشاف ناحیهای، پیجوئی و اکتشاف عمومی تا مرحله پیش امکانسنجی با هدف فراهم کردن زمینهها و مزیتهای لازم برای اشتغالزایی رشد و توسعه کشور،گردآوری، پردازش و بهروزرسانی دادههای علوم زمین و توسعه زیربنایی اطلاعاتی با هدف تامین نیازهای اطلاعاتی دانشپژوهان و سرمایهگذران معدنی و صنایع معدنی و اجرای پروژههای مشترک پژوهشی (درون و برونمرزی)و کمک به آموزش کاربردی مراکز آموزش عالی کشور عنوان شده است.
دپارتمانهای تخصصی
این سازمان دارای دو معاونت تخصصی زمینشناسی و اکتشاف است که هرکدام از مدیریتها و گروههای جداگانهای تشکیل شدهاند.
معاونت زمینشناسی در ابتدای تاسیس سازمان دارای یک معاونت زمینشناسی و اکتشاف بوده اما در سال1372، معاونت زمینشناسی و معاونت اکتشاف از یکدیگر جدا شد. این معاونت در حال حاضر شامل دفتر زمینشناسی منطقهای، مدیریت زمینشناسی مهندسی، مخاطرات و زیستمحیطی و دفتر زمینشناسی دریایی است.
دفتر زمینشناسی منطقهای در ابتدای تشکیل سازمان شروع به فعالیت کرده و شامل گروههای نقشهبرداری زمینشناسی، سنگشناسی، زمینساخت و دیرینهشناسی است. مدیریت زمینشناسی مهندسی، مخاطرات و زیستمحیطی نیز همگام با تشکیل سازمان تاسیس و از گروههای مخاطرات و زمینشناسی مهندسی، گروه لرزهزمین ساخت در ابتدا و بعدا گروههای ژئوتکنیک در سال 1373و گروه زمینشناسی زیستمحیطی در سال 1383به آن اضافه شدند. گروههای رسوبشناسی، شیمی دریا، ژئوفیزیک دریا، گروه ژئومورفولوژی، مورفودینامیک دریا و سواحل نیز در مدیریت زمینشناسی دریایی در سال 1379 تاسیس شد.
بر همین اساس کمک به ایجاد جامعه ایمن و محیط زیست سالم، توسعه زیربناهای اطلاعاتی بر اساس رشد فعالیتهای دانایی محور، توسعه منابع انسانی و توانمندیهای فناوری علومزمین، توسعه استانداردهای زمینشناسی در طراحی و اجرای طرحهای توسعهای و اطلاعرسانی فعال در زمینه علومزمین راهبرد بخش زمینشناسی این سازمان است. درباره اهمیت بخش زمینشناسی باید گفت: با رشد جمعیت و بالطبع نیازهای جامعه، دستیابی به پتانسیلهای اقتصادی مواد معدنی از یکسو و پیشگیری و کاهش مخاطرات و بلایای طبیعی و ایجاد محیطزیست ایمن و پاک از سوی دیگر مطرح میشود که نیاز اولیة آن وجود نقشههای زمینشناسی کاربردی است. این نقشهها که با استفاده از دانش و فناوریهای جدید تهیه میشود دارای اطلاعات بسیار مفیدی برای مسئولان، برنامهریزان، طراحان و مجریان طرحهای عمرانی است. در این راستا سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور تهیة نقشههای زمینشناسی کاربردی در مقیاس 1:25،000 را پس از اتمام بررسیها در مقیاس 1:250،000 و 1:100،000 مناطق اولویتدار در دستور کار خود قرار داده است. نقشههای زمینشناسی 1:25،000 با بهرهگیری از اطلاعات ماهوارهای مناسب با برداشتهای دقیقتر و استانداردهای مناسب و کاربردی و به صورت یک بسته رقومی تهیه میشوند.
معاونت اکتشاف نیز در سال 1372به صورت معاونت جداگانهای به فعالیت خود ادامه داد و هماکنون از سه دفتر امور اکتشافات ناحیهای، خدمات اکتشاف و فرآوری مواد معدنی تشکیل شده است. دفتر امور اکتشاف در سال 1384 تشکیل شد و شامل گروههای اکتشافات ناحیهای و متالوژنی، اکتشافات فلزی، غیرفلزی و گروه ارزیابی و مطالعات فنی و اقتصادی است. دفتر اکتشافات فلزی و غیرفلزی نیز از 4 گروه اکتشافات ژئوشیمیایی، اکتشافات ژئوفیزیکی، گروه عملیات و حفاریهای اکتشافی در سال 1378و نهایت گروه نقشهبرداری از سال1349 تشکیل شده است. مدیریت فرآوری مواد معدنی شامل 2 گروه کانهآرایی که در ایتدای تاسیس سازمان تشکیل شده و گروه فرآوری و کاربرد مواد معدنی با تاسیس در سال 1378است.
راهبرد اکتشاف مواد معدنی افزایش توان رقابت کشور در بخش معدن از طریق اکتشاف ذخایر معدنی به ویژه منابع معدنی پنهان، گسترش ظرفیت اکتشاف مواد معدنی، توسعه منابع انسانی و توانمندیهای فناوری اکتشافی و مشارکت در توسعه ناحیهای و اشتغالزایی عنوان شده است.
دفاتر تخصصی دیگر موجود در سازمان دفتر ژئومتیکس، دفتر امور آزمایشگاهها، دفتر نظارت و ارزیابی و دفتر برنامهریزی و اطلاعات است.
دفتر ژئومتیکس در سال 1378 بهطور رسمی شروع به فعالیت کرد اما گروههایی نظیر دورسنجی و کارتوگرافی تقریبا از ابتدای شکلگیری سازمان در سال 1343فعال بودند و گروههایی نظیر GIS (1372)، تلفیق و مدلسازی (1372) و ژئوفیزیک هوایی (1380) نیز در سالهای بعد به آن اضافه شدند.
دفتر امور آزمایشگاهها نیز در سال 1345همزمان با سالهای آغاز کار سازمان زمینشناسی تاسیس و شامل گروههای آزمایشگاهی کانیشناسی، تجزیه شیمیایی، تجزیه فلزات گرانبها و ژئوشیمی است.
دفتر نظارت و ارزیابی در سال 1379 شروع به فعالیت و شامل دو گروه نظارت و کنترل و ارزیابی است.
دفتر برنامهریزی و فناوری و اطلاعات و بودجه شامل چندین گروه اجرایی و یک گروه تخصصی فناوری اطلاعات است که در سال 1380 فعالیت خود را آغاز کرده است. از جمله گروههای دیگر فعال در سازمان زمینشناسی میتوان به گروههای تحقیقات کواترنری، جواهرشناسی، ژئوتوریسم و زمینشناسی پزشکی اشاره کرد که همگی در مرکز پژوهشهای کاربردی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور شروع به فعالیت کردهاند.
همچنین گروههای روابطعمومی و روابط بینالملل نیز با مسئولیتهای تخصصی-ستادی در راستای همکاریهای متقابل با سایر ارگانهای داخلی و بینالمللی فعالیت میکنند.
موزه
موزه سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور موزهای تخصصی است که در سال 1338 تاسیس شد و بهطور خاص نمونههایی از سنگ،کانی، سنگواره (فسیل) و اشیای معدنکاری قدیمی بهدست آمده از نقاط مختلف داخل و خارج کشور را در خود جای داده است. در این موزه بیش از 400 نمونه از انواع سنگ، 1500 نمونه فسیل و بیش از 1400 نمونه کانی از ایران و سایر کشورها نگهداری میشود. همچنین موزه دارای 65 نمونه ابزار و وسایل معدنکاری باستانی است. همچنین پارک موزه علوم زمین واقع در مشهد نیز نخستین و بزرگترین پارک موزه علوم زمین کشور است.
کتابخانه
کتابخانه از ابتدای تاسسی این سازمان با هدف گردآوری، ساماندهی و اشاعه اطلاعات زمینشناسی تاسیس شده و در حال حاضر با بیش از 10 هزار عنوان کتاب و گزارش فارسی و لاتین کاملترین مجموعه کتب و نشریات تخصصی در علومزمین را دارا است و از بخشهای خدمات مرجع، سازماندهی اطلاعات، مخازن و امانات، نشریات ادواری، سفارش و دریافت، آرشیو کتابخانه، فروش انتشارات و دیداری و انتشارات تشکیل شده است.
پژوهشکده
پژوهشکده علومزمین بهعنوان یک واحد تحقیقاتی دانشگاهی وابسته به سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور و تحت نظارت وزارت علوم و تحقیقات وفناوری با مجوز شورای گسترش آموزش عالی درسال 1373 تأسیس شد.از جمله اهداف تاسیس این پژوهشکده کمک به افزایش توان و اطلاعات علمی از طریق استفاده هر چه مطلوبتر از امکانات بالفعل و بالقوه نیروی انسانی آزمایشگاهها، موزه و کتابخانه و سایر وسایل پژوهشی موجود در سازمان زمینشناسی کشور و همکاری با سایر مؤسسات پژوهشی داخلی است. پژوهشکده در مقطع کارشناسی ارشد و دکترای زمینشناسی نیز در گرایشهای مختلف از طریق آزمون سراسرس دانشجو میپذیرد تا به هدف والای خود برای تربیت نیروی متخصص در بالاترین سطح برسد.
پایگاه ملی دادههای علوم زمین کشور
این پایگاه در راستای اهداف و سیاستهای برنامه سوم توسعه کشور، جهت ارتقای سهم معادن و صنایع معدنی در تولید ناخالص ملی در سال 1380 بهمنظور جمع آوری، همسانسازی و ساماندهی این دادهها با هدف اطـلاعرسانی سریع و آسـان به شیوههای مختلف تاسیس شد.
با توجه به خطمشی فنآوری اطلاعات در جهان، پایگـاه ملی دادههای علوم زمین کشور، فـرایند ارائه و گسترش اطـلاعات با اشکـال مختلف ازجمله اینترنت، شبکـههای داخلی، اینترانت، لوحهای فشـرده اطلاعـاتی (CD) و نقشهها را مدنظر قرار داده و در حال جمعآوری اطلاعات از سازمانها و ارگانهای دولتی، شرکتهای خصوصی، کتب، مقالات منتشره و اینترنت است.
مرکز پژوهشهای زمینشناسی کاربردی
این مرکز در بهمن ماه 1386 کار خود را رسما آغاز کرد. این مرکز بزرگ تحقیقاتی با داشتن نیروی کارشناسی متخصص و دستگاههای نوین در بخشهای مختلف زمینشناسی و آزمایشگاهی قادر است تا پروژههای ملی و بینالمللی را با رعایت استانداردهای بینالمللی به انجام رساند. در این مرکز برای اولین بار پژوهشهای علمی در خصوص ژئوفیزیک هوایی، زمینشناسی پزشکی، زمینشناسی دریایی، زمینشناسی کواترنری، ژئودینامیک، فنآوری نانو و ایجاد پایگاه داد های علوم زمین سایر کشورها انجام گرفته است. سایت آزمایشگاههای علومزمین کشور در جهت پیشبرد اهداف علمی کشور انجام داده و در آینده پژوهشهای نوین علمی بیشتری انجام خواهد داد. آزمایشگاههای این مرکز بزرگ تحقیقاتی که بعنوان آزمایشگاه مرجع در کشور شناخته شده است، قادر هستند تا در سال بیش از30000 نمونه سنگ و آب آنالیز کرده و نتایجی در حد استانداردهای بینالمللی به مراجعان خود ارائه کند.
چشمانداز بیست ساله سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور
شناسایی محیطهای زمینشناسی، شناخت منابع و کشف ذخایر مواد معدنی و شناسایی فرآیندهای پدیدآورنده و کنترلکننده مخاطرات زمینشناختی و رفتارسنجی آنها و گسترش پایگاه جامع دادههای علومزمین به منظور رشد فعالیتهای دانایی محور و توسعه پایدار به عنوان چشمانداز بیست ساله این سازمان یاد شده است.
رئوس دستاوردهای سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در دولت یازدهم
معرفی بیش از ۱۵۰ محدوده امیدبخش معدنی امیدبخش معدنی عمقی حاصل از برداشتهای اطلاعات ژئوفیزیک هوایی جهت توسعه اکتشاف کانسارهای پنهان فلزی
شناسایی و پتانسیل معدنی بیش از ۲۵۰ هزار کیلومتر مربع از کشور جهت اکتشاف منابع معدنی فلزی و غیرفلزی در قالب ۷ پهنه اکتشافی
اکتشاف سراسری عناصر نادر خاکی در کشور معرفی بیش از ۲۰۰ منطقه مستعد در استانهای یزد، زنجان، آذربایجانهای شرقی و غربی و نیز آغاز اکتشاف نیمهتفصیلی
اکتشاف سراسری ۷۳۵ هزار کیلومتر مربع از کشور به منظور اکتشاف منابع جدید عنصر روی و معرفی 1160 محدوده امیدبخش معدنی به مساحت ۴ هزار و ۹۰۰ کیلومتر مربع
کشف بیش از پنج تن طلا در استان خراسانجنوبی و واگذاری آن به شرکت تهیه و تولید مواد معدنی به منظور احداث کارخانه تولید شمش طلا
کشف بیش از ۲۸ هزار تن آنتیموان با عیار 5/1 درصد در منطقه شوراب استان خراسان جنوبی
انتشار نقشه تیپهای کانهزائی و متالوژی ایران شامل بیش از ۱۵۰۰نقطه در قالب ۶۰ نوع ماده معدنی
شناسایی و تعیین اولویت اصلی کانونهای فعال تولید ریزگرد در کشور با هدف تعیین برنامه مهار
انجام مطالعات اکتشاف منابع آب کارستی در ۱۵ استان کشور به مساحت بیش از ۷۲ هزار کیلومتر مربع با هدف تامین هزار و ۲۰۰ میلیون متر مکعب آب شرب (معادل ۵۰ درصد مصرف فعلی این استانها)
اجرای پروژه شناسایی عمق پوسته ایران (در قالب ۴ پروفیل به عرض کل کشور) با هدف اکتشاف منابع معدنی و مخاطرات طبیعی
آغاز اجرای پروژه برداشت اطلاعات الکترومغناطیس هوابرد برای اولین بار در کشور با هدف اکتشاف منابع آب و فلزات پایه و قیمتی
آغاز ایجاد بانک جامع اطلاعات اکتشافات معدنی با هدف جذب سرمایهگذار خارجی و داخلی
تعیین مناطق پتانسیلدار اکتشاف کشور و اولویت آن در قالب ۲۰ تیپ ماده معدنی مختلف در قالب اطلس پتانسیلهای معدنی کشور در مقیاس ملی با هدف کاهش ریسک و هزینههای اکتشافی
معرفی بیش از ۸۰۰ محدوده امیدبخش معدنی عمقی حاصل از برداشتهای اطلاعات ژئوفیزیک هوایی با بیش از ۲۷۰ هزار کیلومتر خطی
انجام عملیات اکتشافی در مرحله شناسایی، پیجویی و عمومی در بیش از 300 هزار کیلومتر مربع در ۱۹ استان کشور
اکتشاف سراسری عناصر نادر خاکی و استراتژیک در کشور و معرفی بیش از 200 منطقه مستعد در استانهای یزد، زنجان، آذربایجانهای شرقی و غربی و نیز آغاز اکتشاف نیمهتفصیلی در مناطق با عیار نزدیک به اقتصادی
اکتشاف سراسری ۷۳۵ هزار کیلومتر مربع از کشور به منظور اکتشاف منابع جدید عنصر روی و معرفی ۱1۶۰ محدوده امیدبخش معدنی به مساحت 4 هزار و 900 کیلومتر مربع
کشف بیش از ۸ تن طلا به صورت قطعی در استانهای آذربایجان غربی، خراسانهای رضوی و جنوبی
کشف بیش از 64 هزار تن آنتیموان با عیار متوسط ۲ درصد در منطقه کلانه چوبک خراسان رضوی و شورا ب خراسان جنوبی
واگذاری ۸ محدوده معدنی اکتشاف شده شامل طلا، آهن، مولیبدن، فسفات، نیترات، ید و دولومیت به بخشهای خصوصی و دولتی
