با افزایش بهای مواد معدنی در جهان، اکتشاف و استخراج این مواد از صرفه اقتصادی بیشتری برخوردار شده و به همین خاطر شرکت های معدنی جهان در طول سال ها با افزایش حجم سرمایه گذاری خود در بخش اکتشاف در تلاش بوده اند تا به حوزه های دسترسی به مواد معدنی بیفزایند. براساس آمار و اطلاعات منتشر شده توسط گروه اقتصاد فلزات ‏‎(MEG)‎‏ بعد از یک دوره افول در میزان سرمایه گذاری اکتشافات معدنی در جهان، دوباره حجم سرمایه گذاری ها رو به افزایش است. براساس این آمار از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۷ حجم سرمایه گذاری در بخش اکتشاف روند رو به رشدی را طی کرد و از ۲/۲ میلیارد دلار به ۲/۵ میلیارد دلار رسید. اما تحولاتی که در بازار جهانی مواد معدنی روی داد و با کاهش قیمت ها این روند تغییر کرده و به کاهش شدید حجم سرمایه گذاری تبدیل شد.‏ سال ۲۰۰۲ میلادی شاهد کمترین میزان سرمایه گذاری در بخش اکتشاف در طول ۱۰ سال گذشته بود. در این سال تنها ۹/۱ میلیارد دلار در بخش اکتشاف معادن سرمایه گذاری شد. از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۴ دوباره روند رو به رشد مقدار سرمایه گذاری آغاز شده به طوری که در سال گذشته میلادی حجم سرمایه گذاری به ۸/۳ میلیارد دلار رسید. دلایل مختلفی برای علاقه مجدد شرکت های معدنی به فعالیت های اکتشافی می توان برشمرد. همان طور که گفته شد، افزایش قیمت مواد معدنی در حد قابل توجهی در جذب سرمایه گذاران و شرکت های معدنی موثر بوده است. شرکت های معدنی نیز به صورت متناوب برای جایگزین کردن ذخایر در حال استخراج رو به اتمامشان دست به فعالیت های اکتشافی می زنند که موجب نوسان حجم فعالیت های اکتشافی در طول دوره های مشخص می شود. افزایش تقاضا از سوی مصرف کنندگان مواد معدنی و احساس خطر نسبت به کاهش ذخایر موجود از دیگر محرکه های مشوق سرمایه گذاران به حضور در بخش اکتشاف است. اما یکی از موضوعات جالب دیگر در این حوزه افزایش هزینه فعالیت های اکتشافی است که موجب شده تا مقدار اکتشافات صورت گرفته چندان تغییر نکند اما حجم سرمایه گذاری افزایش یابد.‏ مصرف بسیاری از ذخایر معدنی در طول سالیان گذشته، موجب شده تا اکتشافات جدید منجر به کشف ذخایر کوچک تر شود و در بعضی از مناطق نیز با افزایش عمق قسمت های قابل اکتشاف به دلیل مصرف ذخایر قبلی، هزینه های اکتشافی چندین برابر شود. طلا همچنان مهمترین ماده معدنی است که سرمایه گذاران و اکتشاف گران به دنبال آن می گردند. در سال ۲۰۰۴ تقریبا روند قبلی حفظ شده و بیشترین تلاش برای اکتشاف طلا صورت گرفته به طوری که ۵۰ درصد هزینه های جهانی اکتشاف به این فلز پر ارزش اختصاص داده شده است.‏ بعد از طلا فلزات پایه در جایگاه دوم قرار دارند و توانسته اند ۲۷ درصد حجم سرمایه گذاری های اکتشافی را به خود اختصاص دهند. در سال ۲۰۰۴، ۱۳ درصد سرمایه گذاری ها نیز برای اکتشاف الماس بوده، ۴ درصد صرف فلزات گروه پلاتین شده و ۶ درصد هم برای سایر عناصر هزینه شده است.‏ – برترین کشورهای اکتشاف گر کانادا و استرالیا در صدر کشورهای اکتشاف کننده در جهان است. البته در دنیای امروز و با فرو ریختن مرزهای اکتشافی، همه دنیا عرصه فعالیت شرکت های اکتشافی شده و بنابراین برترین کشورها براساس فعالیت شرکت هایشان در سراسر جهان بدون توجه مناطق عملیاتی مشخص شده است. ۲۷ درصد هزینه های اکتشاف مواد معدنی در جهان توسط شرکت هایی کانادایی صورت گرفته است. ۲۱ درصد هزینه ها را استرالیا انجام داده و آمریکا با ۱۱ درصد در جایگاه سوم قرار دارد. ۱۰ کشور برتر دنیا در زمینه حجم سرمایه گذاری ها در اکتشافات معدنی به ترتیب عبارتند از کانادا، استرالیا، آمریکا، پرو، آفریقای جنوبی، مکزیک، روسیه، برزیل، شیلی و مغولستان.‏ – کانادا، معدنی ترین نقطه جهان مناطقی که بیشترین حجم سرمایه ها برای اکتشاف به سوی آنها روانه شده اند، نشان دهنده احتمال وجود ذخایر فراوان تر در آنها و همین طور داشتن قوانین و مقررات جذب سرمایه بهتر است. براساس آمار گروه اقتصاد فلزات، ۲۲ درصد سرمایه گذاری های سال ۲۰۰۴ در آمریکای لاتین، ۲۰ درصد در کانادا و ۱۶ درصد در قاره آفریقا صورت گرفته است. بنابراین کانادا همچنان یکی از مستعدترین نقاط معدنی جهان به شمار می رود. با توجه به آنکه کانادا اولین سرمایه گذار اکتشافی جهان هم به شمار می رود باید این کشور را معدنی ترین نقطه جهان نامید که هم بسیاری از ذخایر معدنی جهان را در خود جای داده و هم بیشترین کمک را به اضافه شدن ذخایر معدنی قابل استخراج جهان می کند.‏ بعد از مناطقی که گفته شد، در استرالیا، آمریکا و آسیای جنوب شرقی و اقیانوسیه به ترتیب ۱۵ درصد، ۸ درصد و ۴ درصد سرمایه گذاری های اکتشافی صورت گرفته است در مابقی مناطق جهان شامل اروپا، خاورمیانه، روسیه و آسیای مرکزی هم ۱۵ درصد باقی مانده حجم سرمایه گذاری انجام شده است.‏ – برترین شرکت های سرمایه گذاری در کشورهای پیشرفته معدنی پس از تهیه اطلاعات پایه توسط سازمان زمین شناسی و ارائه مناطق امیدبخش معدنی، این شرکت های سرمایه گذار معدنی هستند که محدوده ها را ثبت و عملیات اکتشافی را ادامه می دهند. با توجه به افزایش هزینه اکتشاف در مراحل بعدی غالبا شرکت های کوچک اکتشافی محدوده خود را پس از اخذ نتیجه مثبت به شرکت های اصلی واگذار می نمایند. براین اساس در سال ۲۰۰۳ شرکت معدنی دوبیرز ‏‎(DE BEERS)‎‏ با اختصاص ۱۴۰ میلیون دلار به اکتشاف مواد معدنی برترین شرکت اکتشافی جهان بود. این شرکت ۴۶ درصد بودجه خود را در قاره آفریقا و ۴۴ درصد آن را در کانادا هزینه کرد. بودجه این شرکت نسبت به سال ۲۰۰۲، ۲۳ درصد افزایش یافت. در میان دیگر شرکت های معروف معدنی نیومنت با اختصاص ۸۵ میلیون دلار، سی.وی.آر.دی با اختصاص ۸۱ میلیون دلار، ریوتینتو با اختصاص ۷۳ میلیون دلار و بی اچ پی بیلتون با اختصاص ۶۷ میلیون دلار به اکتشاف در رده های بعدی قرار دارند. این شرکت ها بیشتر بودجه خود را در آمریکای لاتین هزینه کردند و سی.وی.آر.دی در این میان جایگاه اول را داشت. این شرکت در سال ۲۰۰۳، ۹۵ درصد بودجه اکتشافی خود را در آمریکای لاتین هزینه کرد. جالب است بدانید که بودجه اکتشافی بی.اچ.پی.بیلتون در سال ۲۰۰۳ به میزان ۴۷ درصد نسبت به سال قبل از آن کاهش داشت. ‏ – آینده اکتشاف مواد معدنی ادامه روند رشد سرمایه گذاری بستگی شدید به قیمت مواد معدنی دارد. بنابراین پیش بینی قیمت در سال های آینده تعیین کننده استراتژی شرکت های معدنی برای انتخاب ماده معدنی هدف، میزان خطر قابل قبول و شاخص های دیگر می باشد. نظرات کارشناسان در سطح جهان حکایت از آن دارد که بازار مناسب برای مواد معدنی به ویژه فلزات حداقل برای چند سال آینده ادامه خواهد داشت و به همین خاطر احتمالا روند رشد بودجه های اکتشافی همچنان ادامه پیدا می کند. شرکت های توانمند معدنی جهان به خاطر کشف ذخایر در دسترس کشورهای پیشرفته معدنی و از سوی دیگر تسهیل پذیرش سرمایه گذاری خارجی از طرف بیشتر کشورها، حجم بیشتر فعالیت های خود را به سمت کشورهایی که کمتر مورد اکتشاف قرار گرفته اند معطوف خواهند کرد. ایران یکی از مناطقی است که در صورت تعدیل و رفع موانع موجود اکتشاف و سرمایه گذاری، مطمئنا به یکی از مناطق مهم هدف اکتشافی تبدیل خواهد شد. البته تهیه اطلاعات پایه و ارائه مناطق مناسب برای اکتشاف می تواند تاثیر زیادی در تشویق سرمایه گذاران معدنی بگذارد.‏

 

هفته نامه معدن و توسعه