کمبود آب فرصتی برای تعامل و گفتوگو در کشور و منطقه
کمبود آب فرصتی برای تعامل و گفتوگو در کشور و منطقه
معاون سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور:
کمبود آب فرصتی برای تعامل و گفتوگو در کشور و منطقه
این روزها بیآبی و کمآبی در کشور بسیار جدی شده، به گونهای که مقامات وزارت نیرو وضعیت بیآبی و افت شدید ذخیره سدها در بسیاری از مناطق کشور و پایتخت را جدی اعلام کردهاند. حتی بهتازگی تعدادی از نمایندگان مجلس و کارشناسان مربوطه برای مطرح کردن مسئله کم آبی و اهمیت آن، مسئله آغاز جنگهای محلی و منطقهای را مطرح کردهاند. این افراد دانسته یا نادانسته "بحران کمآبی" را مترداف "جنگ" دانسته و موجب گمراهی مردم میشوند. در ادامه اظهارات دکتر جلیل قلمقاش معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور را درباره بحران کم آبی در کشور، احتمال بروز جنگ، تبدیل بحران کم آبی به یک فرصت و برنامههای این سازمان برای کشف منابع جدید آب را میخوانیم.
به عنوان اولین سوال برای خوانندگان این موضوع را روشن کنید، که آیا در ایران و منطقه بحران کمآبی وجود دارد؟
بحران کم آبی یک مشکل جهانی است. طبق اعلام موسسه منابع جهانی، در سالهای آینده ایران و کشورهای خاورمیانه در تنش آبی قرار خواهند داشت. طبق اعلام مسئولان وزارت نیرو در شرایط کنونی 37 میلیون نفر از جمعیت کشور در معرض تنش آبی قرار دارند.
در حال حاضر کشور ما با خشکسالی و کمآبی مواجه است. میزان بارش در ایران یک سوم میانگین جهانی است و تبخیر آب بیش از میانگین تبخیر جهانی است. افزون بر آن سرانه مصرف آب شهروندان ایرانی از متوسط جهانی بالاتر است. در سالهای گذشته، برداشت بیش از حد روانآبهای تجدیدشونده و مصرف بیش از حد آن در بخش کشاورزی، شرب و صنعتی موجب فرونشست بسیاری از دشتهای کشور، خشکشدن رودها، دریاچهها و تالابهای کشور شده است.
به این ترتیب میتوان گفت بحران آب کاملا جدی است. اما این استدلال که کمآبی موجب جنگهای داخلی خواهد شد تعبیر درستی نیست. ایرانیان در سالهای جنگ تحمیلی و تحریمهای ظالمانه با کمبود منابع مالی و حتی مواد غذایی روبهرو بودهاند ولی با مدیریت درست نه تنها مشکل جدی و جنگ داخلی در کشور به وجود نیامد؛ بلکه همین کمبودها موجب انسجام بیشتر مردم شد. به اعتقاده بنده با مدیریت درست و دقیق میتوانیم "بحران کمآبی" را به فرصتی برای گسترش هماندیشی در کشور و منطقه تبدیل نماییم.
دلیل اینکه معتقدید، کمآبی موجب جنگهای داخلی نخواهد شد را برای خوانندگان بگویید
به طور جدی اعتقاد دارم مردم متمدن ایران برای استفاده درست و بهینه آب، جنگ نخواهند کرد بلکه با هماندیشی و گفتوگو، راههای درست تقسیم آب را خواهند یافت.
ایرانی که بیش از چند هزار سال در منطقه خشک و نیمهخشک زندگی کرده، به خوبی میداند چگونه باید بحران آب را مدیریت کرد. مردم ما در گذشته با ابداع قنات توانستهاند بر مشکل کمآبی در بخشهای بزرگی از کشور غلبه کند. همانطور که میدانید انتقال آب به شکل قنات توسط ایراینان ابداع شده و بهترین روش انتقال آب با کمترین مقدار تبخیر و هدر رفت آب بوده است.
در فرهنگ ایرانی سیراب کردن تشنه ارزش است، آب نطلبیده مراد است، آب روشنایی است، آب مظهر درمان و شفاست. در این سرزمین کمبود آب موجب جنگ داخلی و حتی منطقهای نخواهد شد. مردم ایران برای تقسیم آب نخواهند جنگید و برای تقسیم آن راههای مناسبی خواهند یافت. ایرانیهای بخشنده و مسلمان با ابداع روشهای درست، بخشی از آب اضافی مناطق پرآب را برای رفع تشنگی مناطق بیآب و کمآب کشور سهمبندی و مبادله خواهند کرد. به اینترتیب کمآبی فرصتی برای هماندیشی و گفتوگوهای محلی و منطقهای برای یافتن راهحل خواهد بود و فرصتی برای صلح و زندگی مسالمتآمیز.
چگونه بحران کمآبی را به یک فرصت تبدیل کنیم؟
مسئله کمآبی بسیار جدی است و زندگی روزمره و حیات انسانها را متاثر میکند. اگر دست روی دست بگذاریم بهطور یقین وضعیت هر روز پیچیدهتر خواهد شد. کارشناسان آب و متخصصان علوم مختلف و مهندسان باید با مطالعه و تشریح وضعیت آب، مردم را تشویق به استفاده از روشهای نوین کنند.
بنابراین، بهترین گزینه برای حل بحران آب، یافتن راههایی برای سهمبندی آب بین مناطق پرآب و کمآب است. چنین گفتوگویی سالها پیش بین ایران و افغانستان برای سهمبندی آب هیرمند انجام شده است. پس از قرارداد سال 1352 افغانستان با ایران، به ایران اجازه داده شد که سالانه بخشی از آب رودخانههای افغانستان را استفاده کند.
در زمینه بحران آب گفتوگوی فراگیر محلی، ملی و منطقهای با مشارکت گروههای اجتماعی و نهادهای مدنی میتواند جامعه را به باور سهمبندی آب رساند. افزون بر آن بحران آب فرصتی برای گفتوگو و گسترش همکاریهای کشورهای مسلمان منطقه خواهد بود. به بیان دیگر کشورهای ترکیه، عراق و ایران برای سهمبندی درست آب باید بر سر میز مذاکره نشسته و گفتوگو کنند. ایشان با درک مسائل متقابل، راههای برای استفاده صحیح از منابع محدود آب بیابند. همچنین آب فرصتی برای گسترش تعامل کشورهای ایران، افغانستان، ترکمنستان از یکسو و تعامل آذربایجان، ارمنستان و ایران از سوی دیگر است. در سالهای آینده بحران آب فرصتی برای هماندیشی و گفتوگو و صلح خواهد بود. ایران میتواند چنین گفتوگوهای منطقهای را بنیانگذاری و هدایت کرده و نقش منطقهای خود را ایفا کند.
سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور برای مقابله با مشکل کمآبی چه برنامهای دارد؟
سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور از دهههای گذشته با مطالعه منابع آب، رخداد فرونشست زمین در دشتهای کشور را نشان داد و به درستی عامل آن را مصرف بیرویه آب اعلام کرد. این سازمان در زمان حاضر افزون بر مطالعه پدیده فرونشست زمین در دشتهای کشور، به دنبال اکتشاف منابع جدید آب است.
در سال گذشته نقشه پتانسیل منابع آب کارستی کشور به همت کارشناسان سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور تهیه و ارائه شده و در حال حاضر این سازمان طرحهای متعددی برای اکتشاف منابع آب ژرف در دست انجام دارد.
