کمسیون ملی یونسکو- ایران و کمیته ملی علومزمین برگزار کرد: کارگاه آموزشی تخصصی ارزیابی زلزلههای اخیر و تابآوری و ریسک زلزله در ایران
به گزارش روابطعمومی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، کارگاه آموزشی-تخصصی ارزیابی زلزلههای اخیر و وضعیت تابآوری و ریسک زلزله در ایران توسط کمسیون ملی یونسکو- ایران و کمیته ملی علومزمین و ژئوپارک، امروز دوشنبه در محل کمیسیون ملی یونسکو برگزار شد.
رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور عنوان کرد:
بیتوجهی به مصوبات قانونی برای توسعه شبکه شتابنگاری
در این نشست رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به مصوبات برنامههای پنجم و ششم در حوزه کاهش مخاطرات طبیعی گفت: بر این اساس کشور موظف به توسعه شبکههای شتابنگاری بودند، ولی اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است.
دکتر راضیه لک خاطرنشان کرد: با توجه به ساختار زمینشناسی ایران، سازمان زمینشناسی آمادگی همکاری در حوزههای مرتبط با زمینلرزه و کاهش ریسک بلایای طبیعی را دارد.
وی با اشاره به قوانین تصویب شده در زمینه کاهش ریسک مخاطرات زلزله اظهار کرد: در برنامه ششم توسعه در خصوص کاهش مخاطرات بلایای طبیعی و زلزله همان مواردی تاکید شده است که در برنامه پنجم و چهارم درج شده بود که مورد بی توجهی قرار گرفت، گویی که این مقررات برای ما تدوین نشده است.
رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور توسعه شبکههای شتابنگاری و لرزهنگاری را یکی از موارد تاکید شده در برنامههای توسعه کشور نام برد و اظهار کرد: توسعه شبکههای شتابنگاری با اعتبارات لازم آن، در برنامه توسعه کشور آمده بود ولی متاسفانه هیچ اقدامی در این زمینه صورت نگرفت.
لک با تاکید بر اینکه همه ما در برابر کشور مسئول هستیم و کاهش فاصله بین مسئولان و محققان تاکید کرد.
نتایج اخیر محققان پژوهشکده علومزمین نشان میدهد:
فعالیت بیشتر گسل پردیسان نسبت به سایر گسلهای تهران
همچنین رئیس پژوهشکده علومزمین در این نشست با بیان اینکه مطالعات ما نشان میدهد، زلزلههای مهم تاریخی کشور بر روی گسلهای موجود در شهر تهران نیست و این سوال را مطرح میکند که آیا گسلهای دیگری وجود دارد، گفت: مطالعات اخیر ما نشان میدهد که نرخ فعالیت در گسل پردیسان قابل توجه است، به گونهای که میتواند به عنوان یکی از گسلهای اصلی شهر تهران مطرح شود.
دکتر مرتضی طالبیان با تاکید بر اینکه ایران در منطقه لرزهخیز دنیا قرار دارد، تصریح کرد: همه گسلهای موجود در ایران گسلهای فعالی هستند، از این رو احتمال وقوع زمینلرزههایی با بزرگای زیاد و مخرب وجود دارد که گاه و بیگاه نیز شاهد رخداد چنین زمینلرزههایی در کشور هستیم.
وی با تاکید بر اینکه زمینلرزههای بزرگ در ایران معمولا در مکانهایی رخ میدهد که جمعیت زیادی در آن متمرکز شده است، ادامه داد: شهرها بزرگ کشور در مناطقی هستند که پتانسیل لرزهزایی زیاد را دارد، از این رو ریسک زلزله در کشور دو چندان است.
طالبیان با تاکید بر اینکه در مقیاسهای جهانی، ایران در مناطق نزدیک به آسیبپذیریهای زیاد از نظر رخدادهای لرزهای است، تاکید کرد: بر این اساس ایران دارای خطرات زیادی از نظر زمینلرزه است.
رئیس پژوهشکده علومزمین با اشاره به گسلهای منطقه زاگرس در ایران خاطرنشان کرد: در منطقه البرز جایی که تهران در آن واقع است گسلهای متعددی وجود دارد که تعدادی از آنها مورد مطالعات وسیعی قرار گرفته است، به گونهای که در 35 سال قبل نقشه گسلهای تهران تهیه شد که مدت مدیدی غیرقابل استفاده بود ولی در سالهای اخیر به این نقشهها توجه شد، به گونهای که نیاز به چاپ مجدد دارد.
وی این رویکرد را توجه اخیر کشور به امر زلزله و خطر گسلهای آن دانست و ادامه داد: مطالعات لرزهخیزی تاریخی کشور نشان میدهد که در تهران 6 زمینلرزه تاریخی رخ داده که قدیمیترین آن مربوط به 2300 سال گذشته و آخرین زمین لرزه مهم تاریخی در 188 سال قبل رخ داده است.
طالبیان یادآور شد: معمولا دوره بازگشت زلزلهها منظم و در دوره 188 تا 200 سال است، ولی دو زلزله اخیر تنها زلزلههایی هستند که دارای نظم خاصی بودند.
این محقق علومزمین اضافه کرد: علاوه بر آن مطالعات ما نشان داد که از 6 زمینلرزه مهم تاریخی تهران، 3 مورد آن منتصب به گسل شمال تهران بوده است ولی 3 گسل دیگر منشا درستی برای آن متصور نشدهاند.
به گفته وی برخیها این زلزلهها را منتصب به گسل جنوب تهران دانستهاند و برخی دیگر گسل مربوط به آن را ناشناس میدانند.
طالبیان اضافه کرد: براساس نقشهها و اطلاعات موجود 2 منطقه شمال و جنوب تهران به عنوان مناطقی با ریسک بالای زلزله شناخته شدهاند و براساس مطالعاتی که از سوی "جایکای" ژاپن و شهرداری تهران انجام شد، مناطق مرکزی تهران نسبت به مناطق شمال و جنوب تهران امنتر است.
وی از انجام مطالعاتی بر روی گسلهای تهران خبر داد و گفت: مطالعاتی که بر روی گسلهای تهران انجام شده، نشان میدهد که گسل شمال تهران پتانسیل لرزهزایی بزرگ را ندارد و در مطالعات تاریخی ما در این زمینه آثاری از لرزههای تاریخی بزرگ یافت نشد.
وی ابراز امیدواری کرد که سایت گسل شمال تهران که در حال حاضر مطالعات دیرینه لرزهشناسی در آن حال اجرا است، تبدیل به سایت تحقیقاتی زمین لرزه شود.
دکتر طالبیان ادامه داد: براساس مطالعه انجام شده بر روی گسل شمال تهران در 30 هزار سال قبل، حدود 9 زمینلرزه تاریخی رخ داده است که کانون آن در شمال تهران بوده و برخی از افراد این زلزلهها را منتصب به گسل مشاء و گسل طالقان میدانند.
وی اضافه کرد: گسلهای اصلی تهران تا حدودی مورد مطالعه قرار گرفتهاند ولی گسلهای دیگری نیز وجود دارد که اطلاعات زیادی در اختیار نداریم.
رئیس پژوهشکده علومزمین خاطرنشان کرد: علاوه بر آن مطالعات دیگری در جنوب تهران انجام دادیم که نتایج این مطالعات نشان داد که آثاری از زمینلرزههای تاریخی که به این گسل نسبت داده شده یا پیدا نشد و به نظر میرسد بخشهایی که تصور میکردیم زمینلرزههای تاریخی را ایجاد کردهاند، آن بخش از گسلها زمینلرزهای را ایجاد نکردهاند از این رو این سوال مطرح است که آیا گسلهای پنهان و یا نیمه پنهان دیگری در تهران وجود دارد که میتواند این زمین لرزههای تاریخی را ایجاد کند و یا مسبب زمینلرزههای آتی شود.
وی ادامه داد: بر این اساس در چند سال اخیر به دنبال پاسخ این سوال بودیم و مطالعاتی را بر روی عوارض مشخص شهر تهران چون تپهها و منطقه پردیسان و قیطریه انجام دادیم.
طالبیان با تاکید بر اینکه تپهها یک عارضه غیرعادی هستند، ادامه داد: اولین موردی که از نظر زمینشناسی توجه ما را به خود جلب کرد چینخوردگیهایی بود که تصور بر این بود که این چینخوردگیها گسل باشد، از این رو مطالعات ما بر روی این موضوع متمرکز شد که مهمترین مطالعات ما بر روی گسل پردیسان بوده است.
رئیس پژوهشکده علوم زمین با اشاره به نتایج به دست آمده، گفت: مطالعات ما نشان داد که نرخ فعالیت در این گسل نرخ قابل توجهی است به گونهای که فعالتر از سایر گسلهاست و میتواند به عنوان یکی از گسلهای اصلی شهر تهران مطرح شود. این در حالی است که ساخت و سازهای بسیاری در این منطقه انجام شده است.
وی ابراز امیدواری کرد که در این منطقه نیز به عنوان حریم گسل، ساخت و ساز در آن متوقف شود.
طالبیان با تاکید بر اینکه در تهران در 30 سال گذشته هم از لحاظ جمعیت و هم ساختوساز توسعه زیادی یافته است، یادآور شد: در گذشته در هر سال تنها 10 هزار پروانه ساخت داده میشد ولی این روند در سالهای اخیر افزایش یافته و سالانه 30 هزار پروانه ساخت صادر میشود و این در حالی است که اگر رعایت اصول مهندسی در ساختوسازها رعایت شود، میتوانیم خطر ریسک زلزله را کاهش دهیم.
این محقق علومزمین با تاکید بر اینکه انباشت آب موجب جذب جمعیت در کشور شده، اظهار کرد: بر اثر فعالیت گسلها، چشمههای متعددی ایجاد شد که این امر جذب جمعیت بیشتر را در پی داشت، از اینرو ما باید یاد بگیریم که چگونه با خطرات زلزله زندگی کنیم که این امر نیازمند شناخت گسلها است، ضمن آنکه باید مانع از ساختوساز در حریم گسلها شویم.
وی با تاکید بر اینکه هیچ سازهای قادر به مقاومت در برابر جابجایی گسلها نیست، اضافه کرد: خوشبختانه منع ساختوساز در حریم گسلها به صورت قانون در آمده و اجرای این امر میتواند آسیبپذیری ما در برابر مخاطرات زلزله کاهش دهد.
طالبیان در پایان با تاکید بر اینکه زمینلرزه به تنهایی خطرآفرین نیست، افزود: مشکل اصلی در مواجهه با مخاطرات زمینلرزه، آماده نبودن در مواجهه با زمینلرزه است که در این راستا لازم است علاوه بر ارائه آموزشهای لازم به مردم، قوانین در این حوزه نیز اجرایی شود.
تکلیف برنامه ششم برای توسعه ایستگاههای شتابنگاری و لرزهنگاری در تهران
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با بیان اینکه وجود گسلهای فعال و جمعیت زیاد موجب افزایش خطرات زلزله در شهر تهران شده، گفت: مساله زلزله در کشور، مساله ثانویه نیست، از این رو باید با استفاده از فناوری و مقاومسازی سازهها، آسیبپذیری شهر تهران در برابر زلزله را کاهش داد.
دکتر سعدالله نصیریقیداری با اشاره به اقدامات انجام شده برای مکانیابی رصدخانه ملی، افزود: برای مکانیابی این رصدخانه علاوه بر مطالعات نجومی، مطالعاتی از لحاظ زلزلهشناسی انجام شد تا منطقهای با کمترین میزان ریسک را برای این رصدخانه انتخاب کنیم.
وی با بیان اینکه ایران جزو ۱۰ درصد کشورها با تهدیدات زلزله قرار دارد، یادآور شد: آمارها نشان میدهد، از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۶ زلزلههای بسیاری با شدتهای مختلف در ایران که بخشی از آن در غرب کشور بوده، به ثبت رسیده است.
نصیری با تاکید بر اینکه در ۳۰ سال گذشته ۲۲ زلزله با بزرگای بیش از ۶ در کشور به ثبت رسیده، ادامه داد: این آمار نشان میدهد که ایران توان لرزهخیزی زیادی دارد.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با تاکید بر اینکه علیرغم گذشت ۴.۵ میلیارد سال از عمر زمین، این سیاره همچنان ناآرام است، اضافه کرد: تهران به دلیل جمعیت کثیر و گسلهای فعال، خطر ریسک زلزله را افزایش داده و براساس مطالعات محققان در صورتی که این گسلها با زلزلههایی با بزرگای ۶ تا ۷ ریشتر ایجاد کنند، بیشتر ساختمانها فرو میریزند ضمن آنکه ۲ دهم تا ۶ درصد جمعیت تهران نیز از بین میروند.
وی با تاکید بر اینکه ایران تجربه زلزله ۷.۹ ریشتر را داشته است، به بیان راهکارهای مقابله با مخاطرات زلزله اشاره کرد و گفت: براساس برنامه ششم توسعه، شهردار موکلف شده است تا نسبت به درج الزام رعایت مقررات ملی ساختمان در پروانه ساختمانها اقدام کند.
نصیری اضافه کرد: علاوه بر آن تاکید شده است که به منظور کاهش خطرپذیری، اقدام به توسعه شبکه و ایستگاههای شتابنگاری، لرزهنگاری و پیشنشانگرهای زلزله شود، ضمن آنکه نسبت به اجرای قانون برنامه، استاندارد سازی و اتخاذ روشهای مقاومسازی ساختمانها اقدام شود.
وی با تاکید بر اینکه در برنامه ۵ ساله شهرداری تهران، ۱۵ تکلیف در این زمینه تعیین شده است، ابراز تاسف کرد که هیچ کدام از این تکالیف اجرایی نشده است.
به گفته وی، افزایش تعداد ایستگاههای شتابنگاری به ۲۲ ایستگاه و افزایش تعداد ایستگاههای لزرهنگاری به ۲۳ شبکه و ممنوعیت ساخت و ساز در حریمهای گسلها از جمله تکالیف شهردار تهران در این حوزه بوده است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با اشاره به زلزلههای مهم و تاریخی کشور گفت: شهر جندیشاپور در حالی اخیرا به ثبت جهانی رسیده است که بر اثر یک زلزله ویرانگر بطور کامل به زیر خاک رفته است.
نصیری با تاکید بر اینکه مساله زلزله در ایران یک مساله ثانویه نیست و باید به آن توجه شود، اظهار کرد: مناطق اندکی در ایران وجود دارد که مصون از زلزله است که این مناطق در کویرها واقع شده است، ولی مناطقی چون کرمان، خراسان، شیراز، فارس، مناطق زاگرس و البرز، مناطق ناامنی از نظر زلزله معرفی شدهاند، از این رو نباید سرمایهگذاریهای کلان برای ساخت و ساز و توسعه آن صورت گیرد.
وی با بیان اینکه بشر توانسته است برخلاف کره زمین، خورشید را تا هسته آن مورد مطالعه قرار دهد، توضیح داد: ساختار خورشید از آنجایی که صورت گاز است، از این رو بشر توانسته است اطلاعات دقیقی تا مرکز آن به دست آورد، ولی این مطالعات در خصوص کره زمین انجام نشده است و برای دست یافتن به اطلاعات کره زمین، نیاز به فناوری داریم.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با بیان اینکه بشر نمیتواند زلزله را کنترل کند، بر مقامسازی سازهها برای کاهش ریسک زلزله تاکید کرد.
یادآور میشود، این نشست با حضور دکتر راضیه لک معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، دکتر نصیری دبیرکل کمیسون ملی یونسکو-ایران، دکتر الماسی مدیرکل سازمان بحران استانداری تهران، دکترمرتضی طالبیان رییس پژوهشکده علومزمین، دکتر مهدی زارع استاد دانشگاه و دبیر علمی کارگاه و مهندس هانیه زرگرللهی ددبیر اجرایی و کارشناس سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور و جمع دیگری از استادان و متخصصان زلزله، امداد و نجات، معماری و ساختمان، ارتباطات و روانشناسی و همچنین نمایندگان سازمانهای مدیریت بحران، امداد و نجات، هلال احمر، پژوهشگاه زلزله، موسسه ژئوفیزیک و سایر ارگانها و نهادهای مرتبط برگزار شد.
