جاده چالوس مستعدزمین‌لغزشهای متعدد
با آغاز تعطیلات نوروزی از یکی، دو روز دیگر، جاده‌های کشور پذیرای خیل مسافران...
آغاز تعطیلات نوروزی از یکی، دو روز دیگر، جاده‌های کشور پذیرای خیل مسافران خواهند بود و در این میان جاده چالوس به عنوان یکی از زیباترین و پرترددترین جاده‌های شمال کشور گذرگاه هزاران مسافری خواهد بود که مشتاقانه عازم استان‌های سرسبز و سواحل زیبا شمال کشور هستند.
اما آیا جاده چالوس با زیبایی سحرانگیزش میزبان امنی برای مسافران نوروزی خواهد بود؟
قدمت هفت دهه‌یی محور چالوس و ریزشهای پی در پی سنگ و بهمن در این مسیر موجب بروز مشکلات متعدد، بسته شدن‌های متوالی و ناامنی این محور برای مسافرت شده است، به شکلی که در ایام نوروز پارسال نیز شاهد مسدود شدن محور هراز و چالوس به دلیل ریزش سنگ بودیم و پس از رخداد حوادث متعدد در جاده چالوس که کشته‌ای به همراه نداشت، حدود یک ماه پیش شاهد قربانی شدن یک نفر از هموطنان در حادثه سقوط تخته سنگی بزرگ بر سقف یک خودرو عبوری از جاده بودیم که زنگ خطری جدی برای تکرار این حوادث در روزهای بارانی و پرازدحام بهار خواهد بود به طوری که رییس مرکز کنترل ترافیک پلیس راه کشور متعاقب حادثه مرگبار اخیر هشدار داد که «امسال باران سنگ در این محور در انتظار مسافران است».
به زعم کارشناسان علوم زمین، وقوع پدیده سنگ افت در نواحی کوهستانی به ویژه در چنین جاده‌هایی که در مسیری طولانی با دامنه‌های سنگی پرشیب در ارتباطند کاملا طبیعی است.
در پدیده سنگ افت در اثر لغزش سنگ‌ها، بلوک‌های سنگی آزاد شده و روی شیب توپوگرافی که معمولا در نواحی کوهستانی بسیار تند است، به سمت دامنه حرکت کرده و در مسیر خود همه چیز را خراب می‌کنند. این پدیده در پی زمین‌لرزه‌های کوچک و بزرگ و به خصوص در فصول پربارش تشدید می‌شود.
این مشکل به ویژه در کوهستان البرز که به دلیل جوان بودن از لحاظ فعالیت‌های زمین‌شناسی و کوه‌زایی به شدت فعال است وجود دارد زیرا این فعالیت‌ها به دنبال خود پدیده فرسایش را به دنبال دارد که به اشکال مختلف مانند پدیده‌های دامنه‌یی، سنگ ریزش‌ها، سنگ افت و زمین لغزش‌ها بروز می‌کند
به گفته کارشناسان، در جاده چالوس که نزدیک به 80 سال پیش بدون انجام بررسی‌های کافی احداث شده و پس از آن نیز تلاش چندانی برای بهره‌برداری مناسب از این جاده و استفاده از امکانات مورد نیاز روز نشده، در عمده موارد، پس از بروز حوادث این چنینی تنها به بازگشایی مسیر اقدام شده و به علت هزینه‌های فراوان، نگهداری اصولی از این جاده و بسیاری از جاده‌های دیگر کشور صورت نگرفته است.
در شرایط کنونی ضرورت بررسی‌های دقیق زمین‌شناسی و شناسایی و پایدارسازی نقاط خطرخیز جاده‌های کشور کاملا احساس می‌شود. از سوی دیگر در مورد احداث جاده‌های جدید نیز باید این باور در مسوولان وزارت راه ایجاد شود که هزینه کردن در ساخت جاده‌های کاملا استاندارد نه تنها هزینه‌های سنگین کنونی نگهداری را به نحو چشمگیری کاهش می‌دهد؛ بلکه امکان بهره برداری ایمنی جاده در مدت زمان بسیار طولانی‌تر را نیز فراهم می‌کند.
مهندس شهرام نصیری، مسوول گروه بلایای طبیعی پایگاه ملی داده‌های علوم زمین در آستانه تعطیلات نوروز در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمی خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) در خصوص رخداد سنگ افتها و زمین لغزش‌ها، گفت: در این زمینه دو نوع شیب سنگی و شیب خاکی مد نظر قرار می‌گیرد که به نظر می‌رسد در هنگام بارندگی در مکان‌های دارای شیب‌های سنگی به دلیل رویداد آنی و بلافاصله، سنگ افتها شدیدتر و بارزتر هستند، در حالی که در مکان‌های دارای شیب‌های خاکی عکس العملها تا مدتها بعد از بارندگی بروز می‌یابند.
وی ادامه داد: در گردنه هزارچم حدفاصل سیاه بیشه تا دزدبند، شیب‌های سنگی خیلی تندی وجود دارد که در مواقع بارندگی سنگ افت‌های شدیدی را نشان می‌دهند و حتی سابقه داشته که در فصول پربارش یا بعد از آن مثل فروردین یا اواخر بهارعکس العمل‌های شدیدی را نشان داده‌اند.
خطر زمین‌لغزش سازه‌های در حال احداث در حوالی دریاچه ولشت را تهدید می‌کند
مسوول گروه بلایای طبیعی پایگاه ملی داده های علوم زمین در ادامه با اشاره به وقوع آسیب و خطر در منطقه دریاچه ولشت، اظهار داشت: بررسی ها نشان می‌دهد که در این منطقه هم خطر زمین لغزش بسیار زیاد است که متاسفانه در حال حاضر ساخت و سازهایی نیز به طور گسترده و سریع در منطقه در حال انجام است و زمین‌های بسیاری هم واگذار می‌شود، حال آن که ارزیابی ها و مدلسازی‌ها در این منطقه نشان می‌دهد که در اثر بارندگی و یا حتی زلزله‌ای خفیف بدون شک امکان جابه‌جایی وجود دارد.
نقشه پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در جاده تهران - چالوس تهیه شد
نصیری با اشاره به تهیه نقشه پهنه بندی خطر رویداد زمین لغزش ها اظهار کرد: حدود یک سال و نیم است که کار بر روی تهیه نقشه پهنه بندی از خطر رویداد زمین لغزش‌ها اعم از سنگ افتها و زمین‌لغزش در شیب‌های خاکی انجام شده و طی آن تمام زمین لغزش‌هایی که جاده را تحت تاثیر قرار می‌دهد، ارزیابی شده و حتی احتمال آن هم به صورت نقشه پهنه بندی مشخص شده است.
ابعاد وسیع محدوده خطر زمین‌لغزش در منطقه «سیاه بیشه»
وی با اشاره به ارزیابی‌های انجام شده در منطقه «سیاه بیشه» خاطرنشان کرد: ارزیابی‌ها با استفاده از تکنیک‌های جدید نشان می‌دهد که ابعاد زمین لغزش در این منطقه که قبلا 5/1 تا 2 کیلومتر محاسبه می شده به مراتب بزرگتر و شامل محدوده‌ای به طول 4 کیلومتر و عرض 3 کیلومتر است که منطقه‌ای وسیع را در بر می‌گیرد. ارزیابی خطر لرزه‌یی در این منطقه هم گواه آن است که در واقع بخش راست زمین لغزش در اثر زلزله‌ای تقریبا به بزرگی 6 ریشتر دوباره حرکت خواهد کرد و احتمالا خساراتی را در منطقه بر جای خواهد گذاشت.
خطر جدی زمین لغزش در محدوده «تونل کندوان» تا «هزارچم»
نصیری همچنین از احتمال وقوع خطر زمین لغزش در منطقه تونل کندوان تا هزارچم خبرداد و افزود: حجم بسیار زیادی از زمین لغزش ها و سنگ افت ها در این منطقه است که حتی در زمان بارندگی یا در هنگام زلزله هم می‌توانند خطر ناک باشند که مجددا در این منطقه بیشترین حجم رانش‌ها را خواهیم داشت.
مسافران هنگام بارندگی شدید از تردد در جاده چالوس خودداری کنند
مسوول گروه بلایای طبیعی پایگاه داده‌های علوم زمین، خاطر نشان کرد: توصیه‌ای که می‌توان به مسافران کرد این است که در هنگام بارندگی شدید، این مسیر را انتخاب نکنند، چون به هر حال مناسب نیست و تجربه نشان داده که در این مناطق اتفاقات زیادی رخ داده که قابل گریز هم نیست.
وی افزود: شیب تند و دستکاری‌های دائمی بشر و کارهای راهسازی که در منطقه انجام می‌شود، به همراه توسعه‌های غیر مهندسی باعث شده که بر اثر بارندگی این منطقه کاملا مستعد حرکت شوند.
مسوول گروه بلایای طبیعی پایگاه ملی داده‌های علوم زمین در پایان در بیان راهکارهای کاهش خطرپذیری این مسیر به ایسنا گفت: پس از تخلیه جاده با عمل لق گیری، سازندهای سست و سنگ‌هایی که در آستانه ریزش هستند را با ضربه راه اندازی می‌کنند و یا از دیوارهای حایل و تورهای ارتجاعی برای جلوگیری از ریزش سنگ در مسیر جاده استفاده می‌کنند. همچنین با استفاده از تحلیل‌های ریاضی، مدل آستانه گسیختگی شیب‌هایی را که احتمال افتادگی دارند، تحلیل موردی و مطالعه ساختگاهی کرده و یا خندقی میان شانه راه و دیواره کناره جاده به عمق یک متر و عرض دو تا سه متر ایجاد کرده تا سنگ افت، درون خندق قرار گیرد.
وی در عین حال تصریح کرد: کارشناسان وزارت راه و کسانی که در امر کاهش ناپایداری های دامنه‌یی و مقابله با آنها در جاده کار می‌کنند، این مساله را می‌دانند، اما آنچه حائز اهمیت است اطلاع از محل‌های بروز این حوادث است. isna