گفتوگو با دکتر حسنعلی بابایی
با روحیهای باز و بسیار صمیمی که بیشتر در وجود زمینشناسان قدیمیتر یافت می شود، روبهرویمان نشست و پس از چند بار تشکر برای ترتیب گفتوگو با ایشان، سخن را چنین آغاز میکند:" از اینکه ایران و ایرانی به این مرتبه از علم رسیده، به خود میبالم." و ما نیز به خود مفتخریم که خاکمان چنین افرادی در خود پرورانده که گرچه دوری از وی و استعدادش ملالمان میدهد، اما دلخوشیمان این است که حضور ایشان در عرصه بینالمللی زمینشناسی، سرفرازی ایران عزیزمان را در دنیا به همراه داشته است. دکتر حسنعلی بابایی، استاد دانشگاه ایالتی جورجیای آمریکا و رئیس دپارتمان ژئوانفورماتیک، دارای دکترای زمینشناسی ساختمانی و سردبیر مجله Earth Science Informatice که بیشتر فعالیت علمی خود را روی سیستمهای ژئوانفورماتیک و آنتولوژی برای درک هستیشناسی موجودات و فلسفه تشکیل پدیدههای زمینشناسی متمرکز کرده، مهمان ما در یکی از روزهای سرد زمستان 88 امسال بود.
گفتوگو مرضیه کاظمی
ابتدا درباره زندگی و فعالیتهای علمی و تحقیقاتی خود توضیحاتی ارائه کنید؟
در خرمشهر به دنیا آمدم و سال1973 پس از پایان تحصیلاتم در دانشگاه شیراز راهی سربازی در کرمان شدم و آنجا ضمن خدمت در دبیرستان در رشتههای شیمی، زمینشناسی و زبان انگلیسی تدریس میکردم. پس از پایان دوره سربازی به شرکت خدمات نفت ایران رفتم و به عنوان کارشناس زمینشناسی به تحقیق و بررسی مخازن نفتی آسماری ایران پرداختم. حفاریهای ژئوفیزیکی و تفسیر دادههای دریافت شده و بررسی خصوصیات مخازن نفتی مناطق آغاجاری، اهواز و دستان نیز بخشی از فعالیتهای تحقیقاتی من در آن دوره بود. پس از آن به نوشهر رفتم و با یک شرکت خارجی- که برای سازمان انرژی اتمی فعالیتهای تحقیقاتی برای یافتن مکان مناسب برای نصب رآکتورهای هستهای انجام میداد- همکاری کردم. به خاطر اینکه در حفاریهای ژئوفیزیکی تجربه کافی داشتم حدود 2 سال فعالیتهای زمینشناسی و تفسیر دادههای ژئوفیزیکی برای شرکت مذکور انجام دادم. پس از آن در مناطق ایرانشهر و بزمان به مطالعات نقشهبرداری در مقیاس یک صدهزار پرداختم. به دلیل افزایش قیمت نفت در سال 1973، فعالیتهای زمینشناسی و اکتشافی رونق فراوانی یافت. بیشتر فعالیت من در این دوره به برداشت نمونههای زمینشناسی در مناطق کویری معطوف میشد. نمونههای جمع آوری شده را برای آزمایشهای لازم به یوگسلاوی و استرالیا ارسال میکردیم. در پروژه سد طالقان نیز با شرکت مهاب در زمینه مطالعات مهندسی آب و برق همکاری کردم. پس از آن برای ادامه تحصیلاتم به آمریکا رفتم و مدرک دکترای خود را در سال 1984 از دانشگاه North Western در رشته زمینشناسی ساختمانی دریافت کردم و پس از پایان تحصیلاتم به آتلانتا رفتم و تا امروز به تدریس در دانشگاه مشغول هستم.
در حال حاضر به چه کاری مشغول هستید؟
در حال حاضر در دانشگاه ایالتی جرجیا در مرکز آتلانتا دانشیار زمینشناسی هستم و به بیشتر به تدریس زمینشناسی ساختمانی مشغول هستم و تابستانها را با دانشجویان رشته زمینشناسی در میامی بر روی زمین و طبیعت به مطالعات زمینشناسی میپردازم. آبشناسی و زمینشناسی سنگهای شکسته و همچنین پلیتکتونیک هم جزو واحدهای درسی هستند که تدریس میکنم. از امسال هم تدریس استانداردسازی دادههای زمین را آغاز کردم که برای نخستین بار این رشته را بنا به دعوت سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در ایران تدریس کردم.
به نظر میرسد استانداردسازی دادههای زمینشناسی رشته جدیدی در سطح دنیا باشد. درباره کاربرد و مزایای این علم برای زمینشناسی توضیح دهید؟
ابتدا باید یادآور شوم، قبل از وارد شدن به این رشته، در ایران در منطقه نیریز و خوی به فعالیتهای زمینشناسی مشغول بودم. سال 1998 تصمیم گرفتم دوباره به دانشگاه بروم و بدین ترتیب به مطالعه کاربرد کامپیوتر و نرمافزارهای مختلف در زمینشناسی شدم و موفق به اخذ مدرک لیسانس در رشته ژئوانفورماتیک تلفیقی شدم. ژئوانفورماتیک رشته بسیار جدیدی است و در گذشته آن را با نام ژئومتیکس و GIS میشناختند. این رشته گسترش بیشتری یافته و به قسمتهای آنتولوژی وارد شده است. در حال حاضر این رشته به کاربرد علوم کامپیوتر در زمینشناسی میپردازد و درک من از این رشته بدین گونه است که این رشته به انسان اجازه میدهد، جهان هستی را بیرون از حوزه خودمان نگاه کند و همه اجسام موجود فیزیکی و فرایندهای موجود در طبیعت را طبقهبندی کند و ارتباط بین ردههای مختلف را بر اساس دانش درونی خود کشف کند.
همانطور که یادآور شدید، بخشی از تحصیلات خود را در ایران انجام دادید و پس از آن به خارج از کشور رفتید و ضمن تحصیل به فعالیت در رشته زمینشناسی پرداختید. اکنون که پس از چند سال دوباره به ایران بازگشتید، چه تفاوتهایی در دانشجویان جدید و قدیم و رشد فناوریها و علوم مرتبط با زمینشناسی احساس کردید؟
زمینشناسان و دانشجویان ایرانی را باید به دو دسته تقسیم کرد. یک دسته گروهی هستند که میتوان به آنها زمینشناسان خالص گفت که بیشتر توجه آنها به رشته مربوط به خودشان یعنی زمینشناسی است. برای مثال کارشناسان بخش چینهشناسی که تنها به مطالعه و تحقیق در همین حیطه میپردازند و به طور سنتی به فعالیتهای زمینشناسی میپردازند. البته این قشر از دانشجویان و زمینشناسان در کشورهای خارجی هم وجود دارند. گروهی دیگر از دانشجوها، به فعالیتهای مدرنتر میپردازند و برای مثال روی تهیه آنتولوژی گسلها کار میکنند. بسیاری از دانشجویان ایرانی خواستار انجام فعالیتهای جدید در رشته زمینشناسی هستند. خوشبختانه این گروه از علاقهمندان در ایران کم نیستند و من طی اقامت خود در ایران متوجه این موضوع شدم و دریافتم دانشجویان ایرانی علاقه بسیار فراوانی به رشتههای نوین زمینشناسی و کاربرد دیگر علوم در این رشته و همچنین ژئواینفورمتیکس دارند. آنچه در این مدت در ایران دیدم بسیار متفاوتتر از سالهای پیش است. دانشجوها و کارشناسان فعال در بخشهای مختلف سازمان، پایگاه دادههای علومزمین و آزمایشگاهها بسیار با تجربه و کارآزموده هستند و فعالیت گستردهایی درباره کاربرد فناوریهای نوین و IT در علوم زمین انجام دادهاند. از فعالیتهای نوین جاری در مجموعه سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی ایران بسیار شگفت زده شدم و هرگز تصور نمیکردم علم زمینشناسی در این کشور تا این حد پیشرفت کرده باشد. خوشبختانه زمینشناسان ایرانی در همه بخشها، مطالعات خوبی انجام دادهاند و در حال نوسازی حوزههای تخصصی مختلف در علومزمین هستند. موضوع قابل توجه نیروی کارشناسی جوان فعال در این مجموعه است که این موضوع با سالهای گذشته بسیار متفاوت است. در گذشته تنها نسلهای اول به فعالیتهای تحقیقاتی میپرداختند و به طور سنتی نقشههای زمینشناسی در مقیاس یکدویستوپنج هزارم را تهیه میکردند. البته نباید فراموش کرد که زحمات همین نسل اولیها بوده که امروز سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در این مرحله از رشد و پیشرفت ایستاده است. خوشبختانه نقشههای زمینشناسی در مقیاسهای مختلف در اختیار دانشجویان قرار دارد و آنها با دید بازتری به مطالعه این علم میپردازند. سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در بخش IT پیشرفت قابل ملاحظهایی داشته و با سازمانهای ایالتهای آریزونا و آرکانزاس قابل مقایسه است. ایران از نظر سختافزاری و نرمافزاری و زیرساختهای علمی و پراکندگی مراکز زمینشناسی در کشور و ایجاد ارتباط از راه ماهواره و اینترنت بسیار خوب عمل کرده که نشاندهنده بلوغ و پیشرفت سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی ایران در بخش اکتشاف معادن و زمینشناسی در مدت بسیار کوتاه است و خوشبختانه در حال ثمردادن است و کارشناسان نتیجه فعالیتهای خود را میبینند.
با توضیحات ارائه شده، جایگاه علم زمینشناسی را در ایران نسبت به دیگر کشورها چگونه ارزیابی میکنید؟
ایران در بخش پایگاه دادههای علومزمین نسبت به بسیاری از کشورها پیشرفتهتر به نظر میرسد و در بخش فناوری اطلاعات نیز همپای پیشروترین کشورها در حال فعالیت است و در برخی زمینههای دیگر از کشورهای خارجی گوی سبقت را ربوده است. موضوع قابل تأمل بین کارشناسان و زمینشناسان ایرانی، روی گشاده آنها برای یادگیری علوم جدید و برخورد بسیار مناسب آنها با زمینشناسان خارجی است. طی چند روز اقامتم در ایران متوجه شدم، زمینشناسان ایرانی بسیار مایل به دریافت فناوریهای نو از سراسر دنیا هستند و انگیزه زیادی در این راه دارند و با علاقه و اشتیاق فراوان به یادگیری علوم مرتبط با زمینشناسی میپردازند. بر همین اساس کارشناسانی که از دیگر کشورها به ایران میآیند از این نظر مشکلی ندارند و خود را در برابر کارشناسان علاقهمندی که تشنه یادگیری هستند، مییابند و خود نیز انگیزه بیشتری پیدا میکنند.
دستیابی دانشجویان ایرانی به اطلاعات جهانی علومزمین را چگونه ارزیابی میکنید و چه پیشنهادی برای پیشبرد این علم در ایران دارید؟
خوشبختانه در ایران دسترسی به آخرین یافتههای علمی و اطلاعاتی در علومزمین به بهترین شکل امکانپذیر است. کتابها، مجلات، نشریات و مقالات بینالمللی در سطح گستردهای در ایران وجود دارد. دانشجو باید همه اطلاعات را در اختیار داشته باشد تا برای تحقیق در علوم مختلف کمبودی احساس نکند. خوشبختانه دانشگاههای ایران همه اطلاعات مورد نیاز دانشجویان زمینشناسی را در اختیارشان قرار داده و آنها به همه سایتها و پایگاههای علمی و تحقیقاتی دسترسی دارند. از سویی اطلاعات و دادههای زمینشناسی موجود درایران بسیار جدید است و میتوان گفت ایرانیان آخرین اطلاعات و دستاوردهای روز دنیا را در علم زمینشناسی در اختیار دارند و از آن برای پیشبرد علم و ایجاد توسعه پایدار در کشور خود بهره میبرند. پیشنهاد میکنم، دانشجوها موضوعات جدید زمینشناسی را که با فناوریهای پیشرفته همراه است را برای پایاننامههای خود انتخاب کنند. کار بر روی فناوریهای نوین علومزمین، آزمایشگاهی، فناوری اطلاعات و پردازش دادههای زمینشناسی هنوز در دنیا طرفداران زیادی دارد و به غنی کردن علومزمین کمک میکند.
پس از بازدید، سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی ایران را چگونه یافتید؟
رشتههای جدیدی که هرگز تصور آن را نداشتم، در این مجموعه وجود دارد و کارشناسان در بخشهای نانوبیوزمین، زمینشناسی پزشکی، زمینشناسی دریایی و گوهرشناسی که جزو رشتههای جدید محسوب میشود، به بهترین نحو در حال مطالعه هستند. کاربرد نانو در علومزمین موضوع بسیار جالبی است که زمینشناسان ایرانی با تجربه و علم کافی به تحقیق در آن پرداختهاند. کاربرد این علم در شناخت بیماریهای انسان با منشا زمینی بسیار مهم است. در کشورهای دیگر زمینشناسی پزشکی از اهمیت بالایی برخوردار است و کارشناسان این حوزه بهطور جدی به دنبال کشف ارتباط مشترک بین بیماریهای انسان و زمین و یافتن راهحل مناسب برای پیشگیری از بروز چنین بیماریهایی هستند که در ایران این رشته در بالاترین سطح در حال پیگیری است به نحوی که دستاوردهای این علم قابل ارائه به کشورهای دیگر و بهخصوص کشورهای همسایه است. خوشبختانه بسیاری از کشورهای عضو اکو، آمریکای جنوبی و آفریقایی از دستاوردهای مختلف سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی ایران در بخشهای مختلف بهرهمند شدهاند.
ضمن تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید، سخن آخر را هم بگوئید.
طی اقامتم در ایران تجربههای بسیار خوبی به دست آوردم و کنار زمینشناسان و کارشناسان کشورم لحظات خوشی را سپری کردم. همانطور که یادآور شدم، اشتیاق و علاقه کارشناسان جوان ایرانی برای یادگیری برایم بسیار جالب و خوشایند بود و خوشحالم که در میان جوانان این انگیزه وجود دارد. همچنین موفق به بازدید از بسیاری مناطق کشورم که تا به حال آنها را ندیده بودم، شدم. امیدوارم همکاریهای دوجانبه سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی ایران با کشورهای دیگر، بیش از گذشته توسعه یابد.
همکاران شما هم در سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور به خود میبالند که شما بهعنوان یک ایرانی در عرصه جهانی چنین درخشیدهاید و دارای جایگاه علمی و بالایی در علم زمینشناسی هستید و نام ایران و ایرانی را سربلند نگه داشتهاید.
