گفتوگو با دکتر محمد قویدل سیوکی
زمینشناسی، پایه اقتصاد کشور
زمین و زمینشناسی را که بشناسی، بسیاری از علوم دیگر را هم خواهی شناخت. چراغ بسیاری از رشتهها با بررسیهای زمینشناسی برای ما انسانها روشن میشود. دستیابی به این علم و پیشرفت در آن، آنچنان ذهن زمینشناسان و جویندگان درون و برون زمین را به خود مشغول داشته و آنچنان نسبت به شناخت آن، غیرت میورزند که لحظهای آرام نمینشینند و مردانه در راه اعتلای علوم مربوط به زمین و معادن ایران بزرگ میکوشند و تا امروز از پای ننشستهاند. دکتر محمد قویدلسیوکی یکی از مردان پراراده و باغیرت این مرز و بوم و یکی از بزرگان و پیشکسوتان عرصه زمینشناسی کشورمان است که آنچه خواهید خواند، نتیجه دیدار ما با ایشان است.
گفتوگو مرضیه کاظمی
ضمن معرفی بیشتر خودتان برای ما، از فعالیتهای علمی و تخصصی خود توضیحاتی فرمایید؟
اینجانب محمد قویدل سیوکی متولد سال 1324 در دهستان سیوکی از توابع تربت حیدریه در خانوادهای روستایی بهدنیا آمدم. تحصیلات ابتدایی را در دبستان حباب روستای سیوکی و تحصیلات متوسطه را در دبیرستان قطب در شهرستان تربت حیدریه به پایان رساندم. با اتمام دوران سربازی سال 1349 در اولین کنکور سراسری دانشگاههای کشور شرکت کردم و در رشته دلخواه خود یعنی زمینشناسی دانشگاه تهران پذیرفته شدم. سال 1353موفق به اخذ لیسانس زمینشناسی با کسب مقام اول شدم. همان سال، در کنکور کارشناسی ارشد زمینشناسی با کسب رتبه دوم به عنوان دانشجوی فوقلیسانس دانشگاه تهران در رشته زمینشناسی پذیرفته شدم و سال 1356 با کسب رتبه اول، فوق لیسانس خود را در گرایش پالینولوژی اخذ کردم. در همان سال به استخدام شرکت ملی نفت ایران درآمدم و تا سال 1364 بهعنوان زمینشناس و فسیلشناس در میدانهای نفتی مارون، اهواز،پازنان، دهلران، موسیان، عینخوش، لالی و بندرعباس مشغول بهکار بودم، سال پس ازکشف1361 رسوبات دونین(Devonian) در حوزه زاگرس، کشف کردم این موضوع را به صورت مقالهای در ششمین کنگره بینالمللی پالینولوژی برای بررسی نهایی در سال 1364 در کالگاری کانادا ارائه کردم که به تصویب رسید. کشف این موضوع و تصویب آن از سوی این کنگره، موجبات علاقهام را بیش ازپیش به تحقیقات زمینشناسی در کشور فراهم کرد. پس از پایان دوره دکتری در دانشگاه ایالتی میشیگان آمریکا، سال 1367 به کشور بازگشتم و در مدیریت اکتشاف وزارت نفت مشغول بهکار شدم. پس از مراجعت به ایران، با توجه به اینکه در آینده نه چندان دور، حفاری به منظور دستیابی به منابع نفت و گاز جدید باید در افقهای زمینشناسی بسیار قدیمیتر (رسوبات پالئوزوئیک) صورت میگرفت، به تحقیق و بررسی روی رسوبات پالئوزوئیک در حوضههای زاگرس، البرز و ایران مرکزی پرداختم که نتیجه این مطالعات به کامل شدن اطلاعات مربوط به افقهای رسوبی حوضه زاگرس وخلیجفارس و دیگر نقاط ایران منجرشد. این تلاش موجب کشف رسوبات اردویسین بالایی ( Late Ordovician ) و رسوبات دونین و معرفی واحدهای سنگ چینهای در حوضه زاگرس شد که به تصویب کمیته ملی چینهشناسی ایران رسید. همزمان با این تحقیقات بهصورت پارهوقت در مقاطع تحصیلی لیسانس، فوق لیسانس و دکترا در دانشگاههای مختلف کشور در رشته فسیلشناسی ( به ویژه پالینولوژی) به تدریس پرداختهام که حاصل آن، هدایت 35 نفردر رساله فوقلیسانس و 5 رساله دکتری در گرایش پالینولوژی و تربیت صدها دانشجوی لیسانس زمینشناسی است. از دیگر فعالیتهای اینجانب پذیرش ریاست اداره مطالعات و تحقیقات زمینشناسی و ژئوشیمی مدیریت اکتشافی وزارت نفت است که در مدت تصدی این واحد با تربیت و سازماندهی جدید، تعداد کارشناسان دارای توان علمی از 4 نفر به 31 نفر افزایش یافت که هماکنون با آخرین فناوری روز مجهز و به فعالیتهای تحقیقاتی خویش ادامه میدهند و در کنترل چاههای در حال حفاری نقش اساسی دارند. در حالحاضر، ضمن ادامه تحقیقات زمینشناسی، به عنوان مشاور مدیر اکتشاف انجام وظیفه میکنم.
دلیل اینکه زمینشناسی را به عنوان رشته تحصیلی خود برگزیدید، چه بود؟
از دوران کودکی به تکامل موجودات زنده ودلایل پیدایش آنها علاقه فراوانی داشتم و همواره نحوه تشکیل کوهها، دریاها، دشتها و... برایم سئوال بود. از طرفی، پس از ورود به عرصه زمینشناسی، متوجه شدم هنوز برای مطالعه و تحقیق در این زمینه جای فعالیت زیادی وجود دارد. همیشه به این موضوع فکر میکردم که اقتصاد کشورمان تا حد زیادی به برداشتها و شناختهای زمینشناسی بستگی دارد. در نتیجه، احساس میکردم این تنها راهی است که میتوانم به مردم و کشورم خدمت کنم. در ضمن از کودکی علاقهداشتم که استاد دانشگاه شوم و بتوانم اطلاعات خود را به صورت تحقیقاتی که از روی زمین کسب میکنم، در اختیار هموطنان و دانشجویان علاقهمند قرار دهم.
اگر دوباره فرصتی پیش آید و باز هم به سال 1349 و زمان انتخاب رشته برای تحصیلات خود در دانشگاه بازگردید در آن صورت چه رشتهای را انتخاب خواهید کرد؟
باز هم رشته زمینشناسی را انتخاب میکردم. زیرا در حال حاضر به نواقصی که در علم زمینشناسی این کشور وجود دارد، آشنایی بیشتری دارم و میدانم نقاط ضعف و قوت ما چیست و اگر قرار است ما این مملکت را بسازیم، باید دانشجویان همین مملکت را تربیت کرده و در راستای آبادانی آن بکوشیم. عقیده من بر این است که هیچ بیگانهای دلش برای ما نسوخته است و ما باید خودمان آستینها را بالا بزنیم. گرچه برای زمینشناسی این مملکت، زحمات فراوانی کشیده شده، اما اطلاعات آن شاید مربوط به چند دهه قبل و با برداشتهای روز زمینشناسی بسیار متفاوت است. بنابراین باید در تمام قسمتهای زمینشناسی اعم از چینهشناسی، فسیلشناسی، پترولوژی، پتروگرافی و معدن تجدید نظر کرد و با اطلاعات و امکانات جدید مورد بررسی قرار گیرد. باید سعی کرد در سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، دیدگاه جدیدی ایجادشود که اطلاعات وفناوری جدید را دریافت کنیم و به بهتریننحو ازآن بهرهببریم.
مسائل زمینشناسی موجود در ایران را با دیگر کشورها چگونه مقایسه میکنید؟
در بسیاری از علوم مربوط به زمین و زمینشناسی، ایران از دیگر کشورها جلوتر عمل میکند که این دستاوردها تنها به دلیل کارشناسان بسیار باتجربهای است که در این زمینه، در حال فعالیت هستند و آنچه امروز به عنوان کمبود و کاستی در این رشته مشاهده میشود، نبود امکانات و دستگاههای مجهز و پیشرفتهای است که باید در اختیار کارشناسان کشور قرار داد. سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور و دیگر نهادهایی که در کشور در خصوص مسائل مربوط به زمین شناسی فعالیت میکنند، باید نیروهای جوان خود را جهت یادگیری مسائل بهروز و فناوری جدید مربوط به دانش علوم زمین، به دیگرکشورها اعزام کنند تا باکمک این نیروها بتوانیم فناوری آنها را بهصورت دقیق در کشورمان بهکار ببریم.
به نظر شما آشنایی عموم جامعه با مسائل مرتبط با علوم زمین تا چه میزان است؟
متأسفانه مردم از این مسائل، آگاهی و اطلاع بسیار محدودی دارند. فکر میکنم در این زمینه، سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور و دیگر نهادهای تابعه وزارت صنایع و معادن درجهتآشنایی بیشتر مردم با این مسائل کوشش بیشتری داشته باشند. دردنیا مشاهده میشود کودکان از مقاطع سنی پایین با مسائل زمینشناسی آشنا میشوند و آنها اطلاعات کاملی از رویدادهای طبیعی و مسائل زمین در ذهن دارند که پس از ورود به دبیرستان و دانشگاه، آن را تکمیلتر میکنند. سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور باید با همکاری رسانههای گروهی ومطبوعات، به معرفی این مسائل و شناساندن آن به مردم بپردازد و به اطلاعرسانی و آموزش خود در این خصوص دامنه گستردهتری بخشد. نباید این مسأله را فراموش کرد که علوم مختلف به قدری گسترده هستند که هرقدر هم درباره هر علمی بدانیم، بازهم کفایت نمیکند و زمانیکه به عظمت خلقت و پیچیدگی زمین و طبیعت پی میبریم، میبینیم که با این همه دستاوردهای مختلف هنوز جا برای فراگیری بسیار است. با تحقیق در گستره عالم، به این موضوع پیمیبریم که خداوند درباره مسائل اطراف ما چقدرداناست و ماچقدر نادانیم. علم زمینشناسی ارتباط بسیار مستقیمی با اقتصاد کشور دارد و باید کارشناسان آگاه و با تجربه در این زمینه را به نحوی پرورش داد که دیگر به کارشناسان خارجی برای تحقق امور علمی و تحقیقی در کشورمان نیاز نداشته باشیم. البته نباید این موضوع را فراموش کرد که حضور این کارشناسان در عرصههای مختلف کشور به عنوان همکار و همفکر اشکالی ندارد، ولی اشکال زمانی پیش میآید که آنها به عنوان ناظر به فعالیت میپردازند. کارشناسان خبره و با تجربه در عرصه زمینشناسی کشور کم نیستند و باید از دادهها و تجربیات آنها استفاده کرد.
چرا باید به علوم زمین پرداخت و لازمه وجود علوم زمین در زندگی ما انسانها را چگونه تحلیل میکنید؟
برای خوراک، پوشاک و مسکن وابستگی انکارناپذیری به زمین داریم. اگر مایل باشیم بدانیم به نسبت دیگر کشورها در دنیا تا چه حد ثروتمند هستیم، باید بدانیم چه مقدار و چه نوع ماده معدنی در کشورمان وجود دارد.بانک جهانی وامهای خود را برمبنای مقدار ذخایر معدنی موجود در کشورها به آنها اختصاص میدهد. علوم مرتبط با زمین مثل پادشاهی در یک سرزمین است که علم زمینشناسی تاج اوست که اگر آن را بگیرند، هیچ اعتباری برایش نمیماند. زمینشناسی اصل درآمد، اقتصاد و اعتبار این مملکت است. سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور دارای رسالتی بسیار سنگین است که بایدتمام مسائل زندگی را به مردم بشناسد. وقتی یک ماده معدنی کشف میشود، مستلزم فعالیتهای بسیار گستردهای است و باید کسانی که در این زمینه فعالیت میکنند، اطلاعات بالا و به روزداشته باشند و خود را همگام با فناوری و تکنیک روز دنیا به جلو ببرند چرا که علم زمینشناسی و دیگر تخصصهای آن به توسعه این کشور کمک بسیار زیادی میکند.
در پایان چه توصیهای برای جوانان و علاقهمندان رشته زمینشناسی دارید؟
جوانان بدانند که کارهای علمی در زمینشناسی به زمان و تجربه بسیار گستردهای نیازدارد.آنها نباید از وجود خطاها و اشکالات پیشروی تحقیق و تحصیلشان ناامید شوند و سعی کنند برای تحقیقات در همه رشتهها، ارزش بیشتری قائل شوند. باید بدانیم تا تحقیقات در علوم مختلف کامل نشوند، به صحت و سقم علوم موجود پی نخواهیم برد ومتوجه کاستیهای موجود نمیشویم و درنتیجه به خودکفایی دستنخواهیم یافت، نباید فراموش کنیم بسیاری از هزینههایی که جهت تحقق امور پژوهشی و علمی خودمان به کارشناسان دیگر کشورها پرداخت میکنیم، بهدلیل مطالعه کم ما درعلوم مختلف است. دانشجویان و متخصصان کشور نباید کار با فناوریهای نوین و تکنیکهای بهروز دنیا را فراموش کنند و در عین حال باانتقال علوم و دستاوردهای تخصصی خود به دیگران، گمان نبرند برای علوم موجود در دنیا پایانی وجود دارد. هرجامعهای که درخصوص طبیعت و محیط اطراف خود، آگاهی بیشتر و تحقیق دقیقتری صورت داده باشد، درباره تمام مسائل پیرامون خود، آگاهتر و داناتر عمل کرده و مشکلات را بدون نیاز به دیگران حل و فصل خواهد کرد.
